Chuyển đến nội dung chính

Bánh chưng "gù" trên mâm cỗ Tết của người Sán Dìu ở Quảng Ninh

Nguồn: quangninh.gov.vn

Truyền thống của dân tộc Việt từ ngàn xưa là mỗi khi Tết đến, xuân về, người ta thường làm bánh chưng, bánh dày để cúng tổ tiên. Bánh dày hình tròn, tượng trưng cho trời, bánh chưng hình vuông, tượng trưng cho đất. Ngày nay, bánh dày chỉ đôi nơi còn làm cỗ cúng Tết, nhưng hình ảnh chiếc bánh chưng vuông thì vẫn không thay đổi, không có bánh chưng vuông thì sao gọi là Tết được! Thế nhưng với người dân tộc Sán Dìu ở Quảng Ninh, trong ngày lễ đặc biệt nhất của năm không chỉ có bánh chưng vuông, mà còn có một loại bánh chưng từ hình thức tới hương vị đều rất độc đáo, đó là bánh chưng có hình tròn, vát 2 đầu, thường được gọi là bánh chưng “gù”…

Bánh chưng “gù” cũng được gói bằng lá dong không khác gì bánh chưng thông thường, nó có hình dáng tương đối giống với bánh chưng của người dân tộc Giáy hoặc bánh chưng cơm lông ở Hải Hà... Tuy nhiên, như nói ở trên, điểm khác biệt chính là hai đầu bánh chưng gù được gói thon và vát dần về phía cuối, làm nổi phần tròn ở giữa bánh. 
Ngoài hình dáng, nguyên liệu và cách gói loại bánh chưng này cũng khá đặc biệt. Theo những người Sán Dìu có kinh nghiệm gói bánh lâu năm thì gói bánh chưng gù khá cầu kỳ, công phu. Nguyên liệu gói bánh được chọn lựa kỹ lưỡng, phải là loại gạo nếp thơm dẻo. Xưa, mỗi khi cuối mùa gặt, người Sán Dìu chọn những phần gạo nếp ngon nhất dành lại để gói bánh chưng Tết. Các nguyên liệu làm bánh cũng bao gồm đỗ xanh đãi sạch vỏ, gừng được nướng qua cho dậy mùi trộn với thịt, nêm thêm muối, hạt tiêu… Ngoài một lớp lá dong bên ngoài, người ta còn lót bên trong lớp  lá bông ỏng để khi luộc, lá bông ỏng sẽ có vị thơm và cho màu xanh đẹp mắt cho chiếc bánh chưng. Đây là điểm hơi khác với bánh chưng truyền thống của người Kinh.

Phần khó nhất là công đoạn gói, bởi bánh chưng “gù” được gói hoàn toàn bằng tay, không hề có khuôn như bánh chưng vuông. Lá bông ỏng được cắt hai đầu, xếp dọc, gối lên khéo léo để gạo nếp rải đều không lọt ra ngoài. Sau khi rải đều đỗ xanh, thịt lợn, người ta xếp lá, vừa cuộn tròn, vừa nắn bánh cho chắc tay, gói tới đâu buộc lạt tới đó theo chiều từ giữa thân bánh ra 2 đầu. Lạt được buộc cách đều nhau, tạo ra hoa văn trang trí đẹp mắt cho chiếc bánh. Chiếc bánh gói đẹp phải đảm bảo giữ tròn đều, chắc, thuôn đều, cân đối  ra hai đầu. Bánh chưng được đặt đứng trong nồi đem luộc trong hơn 1 ngày thì chín.

Bánh chưng “gù” được người Sán Dìu bày lên thắp hương tổ tiên trước tiên. Cũng có đôi nơi, mâm cỗ cúng có bánh chưng “gù” cùng một vài chiếc bánh vuông tượng trưng cho sự vuông tròn đầy đặn.

Khi ăn, chỉ cần bóc bánh từ 2 đầu, bóc đến đâu lấy chính lạt gói bánh cuộn tròn theo thân bánh mà cắt thành những khoanh tròn đều nhau. Ăn đến đâu, gói vào đến đó buộc lạt lại rất tiện cho việc bảo quản. Ngoài hình thức luộc, rán, ăn bánh chưng gù ngon nhất vẫn là nướng. Bánh cứ để cả lá, đặt lên lớp than hồng, phủ than nóng lên, đến khi lớp lá ngoài cháy hết thì mùi thơm của gạo nếp, thịt cùng mùi thơm của lá bông lan ra, ngấm vào bánh lan tỏa, đánh thức cảm giác muốn thưởng thức của mọi người.

Trong cái rét ngày giáp Tết, có dịp đến ăn Tết cùng bà con đồng bào dân tộc Sán Dìu, các bạn đừng quên thưởng thức món bánh chưng “gù” độc đáo nhé./.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…