Chuyển đến nội dung chính

Chuyện hiếm có trong lịch sử khoa cử Việt Nam

(Kiến Thức) - Thám hoa Nguyễn Minh Triết là một quan đại thần thời Lê Thần Tông, làm quan đến chức Thượng thư. 

Thám hoa Nguyễn Minh Triết là một quan đại thần thời Lê Thần Tông, làm quan đến chức Thượng thư. Xung quanh chuyện thi cử của ông có nhiều tình tiết rất thú vị, hiếm có trong lịch sử khoa cử Việt Nam.
Đường khoa danh lận đận
Nguyễn Minh Triết sinh năm 1578, xã Lạc Sơn, huyện Chí Linh, nay là thôn Lạc Sơn, xã An Lạc, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Sau đổi tên là Nguyễn Hậu Quyến, cháu nội của Tiến sĩ Nguyễn Minh Thiện.
Thuở nhỏ, Nguyễn Minh Triết nổi tiếng thông minh, học đâu nhớ đấy, văn thơ phú lục đều giỏi, nhưng đường khoa danh hết sức lận đận, chỉ qua được kỳ thi Hương, còn khi đi thi Hội thì nhiều lần không đỗ. Mãi đến năm 54 tuổi, ông mới đỗ Hội nguyên, Đình nguyên, được ban Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ tam danh (Thám hoa) khoa Tân Mùi, niên hiệu Đức Long 3 (1631) đời Lê Thần Tông. Ngự bút của vua cho đổi tên là Thọ Xuân. Ông làm quan đến chức Công bộ Thượng thư, hàm thiếu bảo, tước Cẩn Quận công.
Chuyện thi cử đỗ đạt của Nguyễn Minh Triết có những tình tiết hết sức thú vị.
Khoa thi năm Tân Mùi, niên hiệu Đức Long 3 (1631) dưới thời vua Lê Thần Tông và chúa Thanh Đô Vương Trịnh Tráng, khác với mọi lần thi khác, giờ thi trường bắt đầu vào giờ Thìn và chậm nhất là giờ Tỵ (9,10 giờ sáng), nhưng lần này mãi đến đầu giờ Ngọ (khoảng 11h30) mới có ngự đề ban xuống. 
Đại Việt sử ký toàn thư chép "... vua coi thi, thấy mặt trời có quầng, mống đỏ vây bọc xung quanh, lại có mống trắng xuyên vào giữa, mọi người cho thế là điềm ứng" nên mới chậm giờ. Còn các sĩ tử lại truyền nhau, bảo: "do chúa sinh vào năm Ngọ nên đặt ra lệ ấy". Giờ thi thì lùi lại muộn hơn, đã vậy khi bóc đề thi ra, các sĩ tử vô cùng hoang mang bởi đề quá dài, có đến 12 mục!
Chuyen hiem co trong lich su khoa cu Viet Nam
Ảnh minh họa. 
Làm không hết bài thi vẫn đỗ đầu
Vì thời gian ngắn, đề thi nhiều mục nên các sĩ tử vừa làm bài vừa nơm nớp lo không đủ thời gian để làm trọn bài thi. Ai nấy đều có ý nghĩ để làm đầy đủ 12 mục, thì trong nội dung từng mục chỉ có thể lướt qua. Chỉ riêng Nguyễn Minh Triết đã làm theo cách của mình. Theo trật tự, ông bình tĩnh làm từng mục, dẫn giải, biện luận đầy đủ hết mục này rồi mới sang các mục tiếp theo. 
Vì thế, khi đến giờ nộp quyển Nguyễn Minh Triết vừa mới hoàn tất 4 mục. Các sĩ tử ra khỏi trường thi ai nấy đều ngao ngán, buồn bã vì không làm trọn bài thi. Đinh ninh lần này lại trượt, nên khi về tới nhà trọ, Nguyễn Minh Triết liền thu xếp hành trang trở về quê nhà ngay, chỉ kịp dặn hú họa lại chủ nhà rằng: "Nếu thấy tôi trong danh sách thì xuống báo hộ cho biết".
Vừa về tới nhà, người vợ trông thấy hỏi ngay: Ở trường thi ông làm bài ra sao? Ông thực thà kể lại, đề thi ra 12 mục, tôi chỉ làm đủ 4 mục, còn để sót tới 8 mục! Người vợ mỉa mai: Người 50 tuổi đầu rồi mà 12 mục để 8 mục sót lại thì thử hỏi đỗ làm sao được mà thi với thố. Nguyễn Minh Triết chống chế: Bà không biết, 4 mục mà làm đầy đủ có khi còn hơn cả 12 mục mà làm không trọn vẹn. Thế rồi ông vác cào ra đồng cùng làm cỏ với bà. Ngày này qua ngày khác, ông vẫn theo bà ra đồng làm như thế. Mặc dù ngoài mặt cười nói nhưng trong bụng, lúc nào ông cũng cảm thấy lo âu, buồn bã.
Khoảng nửa tháng sau, khi hai vợ chồng ông đang làm cỏ lúa thì ở phía làng có người hớt ha hớt hải chạy tới. Khi đến gần, Nguyễn Minh Triết nhận ra ngay đó là người chủ trọ ở Kinh thành. Nguyễn Minh Triết gào to: "Có đỗ không?". Người này chạy không kịp thở, nên chỉ dùng hai tay chỉ lên đầu mình làm hiệu.
Nguyễn Minh Triết vui sướng nhảy cẫng lên, rồi sau đó vừa cười vừa bảo vợ: "Đấy bà xem. Tôi đã bảo là đỗ kia mà!".
(còn nữa)
Dương Tuấn

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

PHỤ NỮ SÀI GÒN XƯA ĐẸP VÀ SÀNH ĐIỆU NHƯ THẾ NÀO?

Váy suông, bó sát, váy xòe… du nhập vào các đô thị miền Nam những năm 60, 70 và nhanh chóng được phụ nữ đón nhận. Nhiều người đến Sài Gòn lúc ấy đều ngạc nhiên về nét đẹp hiện đại và ăn mặc hợp mốt của những quý cô thành thị. Thời trang của phụ nữ Sài Gòn xưa Phụ nữ Sài Gòn – Đi về phía trước
Đôi mắt to sáng lấp lánh, khuôn miệng nhỏ xinh lanh lợi và đôi má bầu bĩnh là nét đẹp
đặc trưng của thiếu nữ Sài Gòn xưa. Đội thêm một chiếc mũ bê rê được ưa chuộng
thời điểm này làm tăng nét cá tính cho cô gái trẻ. Phong cách của người phụ nữ xinh đẹp trong bộ váy xòe chấm bi bồng bềnh, thắt
eo gọn cùng kiểu tóc sang trọng vẫn không hề lỗi mốt cho đến bây giờ. Nữ sinh lớp Đệ Tam (tương đương lớp 10) trường Quốc Gia Nghĩa Tử, Sài Gòn năm 1968. Áo dài nữ sinh trên đường Lê Lợi, đoạn trước Công ty xe hơi Kim Long
(bên cạnh thương xá Tax) năm 1965. Phụ nữ Sài Gòn năm 1963. Thời đó, vào mỗi chiều cuối tuần,
phụ nữ Sài Gòn thường đi dạo, bát phố trên đường Lê Lợi, Tự Do. Ảnh chụp vào tháng 12 năm 1967.

CHÂN DUNG CÁC MỸ NHÂN SÀI GÒN TRÊN BÌA TẠP CHÍ VIỆT NAM TRƯỚC 1975

Cùng nhìn lại ảnh của các “hotgirl” Sài Gòn để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng những năm tháng cũ ấy. Tạp chí “Vietnam” là ấn phẩm quốc tế được phát hành ở Sài Gòn trước năm 1975 và có rất nhiều trang bìa chụp các người đẹp nổi danh khi ấy của đất phương Nam. Có thể kể đến những cái tên như ca sĩ nổi tiếng Phạm Thị Hiếu, hotgirl Sài Gòn Nguyễn Thi Kim Anh hay nữ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đều góp mặt ở đây. Hãy cùng nhìn lại các mỹ nhân thời xưa để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng của những năm tháng cũ ấy. Túy Phượng Nguyễn Thị Túy Phượng – người nhận được giải thưởngtrang phục đẹp nhất tại Liên hoan nhạc Pop tổ chức tại Sài Gòn ngày 30/1/1972. Túy Phượng tên thật là Nguyễn Thị Kim Phụng, sinh năm 1939 tại Bạc Liêu, cùng tuổi với các nữ tài tử: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh, Kim Vui và nữ nghệ sĩ Bích Sơn. Ở tuổi 14, 15 Túy Phượng đã được khán giả yêu thích qua những vai diễn nhí nhảnh, hồn nhiên. Đến tuổi 16, 17, khi nghề nghiệp đã định hình, diễn xuất có chiều sâu, Phượng thu hút người xem tr…

Vị bánh cuốn gốc Bắc hơn nửa thế kỷ ở Sài Gòn

Dĩa bánh nóng hổi, thơm phức được tráng theo công thức truyền thống của một gia đình gốc Bắc di cư vào Sài thành từ những năm 50.

Bánh cuốn là món ăn có tiếng ở miền Bắc, đặc biệt là đất Hà thành. Từ thôn quê, thứ bánh dân dã len lỏi vào giữa phố xá, trở thành món "ruột" của người thành thị. Không rõ món ăn này du nhập vào Sài Gòn chính xác từ khi nào, tôi chỉ biết trong một con hẻm nhỏ có quán bánh cuốn do một gia đình gốc Bắc lập ra, từ khi vào Sài Gòn ngót nghét hơn 63 năm trước. Quán bánh tên Song Mộc, mở cửa chính xác vào năm 1954. Những túp lều xanh cạnh bên những tán cây tại quán Song Mộc. Ảnh: Phong Vinh. Bánh cuốn ở quán luôn nóng hổi vì người đứng bếp chỉ tráng bánh khi có khách. Lớp bánh được tráng chín tới, có độ mỏng vừa phải, mềm dai nhưng không dễ rách. Nhân bên trong không mướt như thường thấy mà hơi khô, được nêm nếm theo công thức gia truyền nên có vị khác lạ. Sau khi bánh cuốn nhân xong thì được xếp gọn ghẽ trên dĩa, rắc thêm một nhúm hành phi giòn, vàng …