Chuyển đến nội dung chính

Giếng cổ Gio An và đặc sản rau trên đá

Ngọc Vũ 

(Dân Việt) Từ lâu, giếng cổ Gio An và rau xà lách xoong (rau liệt) đã trở thành đặc sản ở vùng đất xã Gio An, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Những mạch nước ngầm trong xanh, mát lành từ giếng cổ không những cung cấp nước sinh hoạt cho người dân nơi đây mà còn làm cho dân làng thoát nghèo nhờ đặc sản “rau trên đá”.

Dù hạn hán đến đâu thì nguồn nước giếng cổ Gio An không bao giờ cạn. Vì sao vậy? Đó là câu hỏi lớn mà các nhà khoa học chưa tìm ra lời giải.
Giếng cổ kỳ lạ
Theo giả thiết của các nhà khoa học, giếng cổ Gio An được hình thành vào khoảng từ thế kỷ IX - XI. Hệ thống giếng cổ Gio An có 14 giếng được đặt những cái tên rất chân quê gồm giếng Côi, giếng Dưới, giếng Búng, giếng Trạng, giếng Đào (thôn An Nha), giếng Gái 1, Gái 2, giếng Nậy (thôn An Hướng), giếng Tép, giếng Ông, giếng Bà, giếng Gai (thôn Hảo Sơn), giếng Máng (thôn Long Sơn), giếng Pheo (thôn Tân Văn). Trong mỗi hệ thống giếng cổ lại có nhiều giếng khác nhau, tên gọi của giếng gắn liền với chức năng của nó. Ví dụ như trong hệ thống giếng Trạng có giếng Múc, người dân dùng gàu, xô… múc nước nên gọi như vậy. Giếng Nam dành riêng cho nam giới, còn giếng Nữ dành riêng cho nữ giới. Hay giếng Gái, giếng Son, dành riêng cho những cô gái còn son, chưa chồng mới được tắm (vì vậy giếng này nằm ở vị trí kín đáo).

 gieng co gio an va dac san rau tren da hinh anh 1
Rau liệt được tưới nhờ những dòng nước mát lành từ trong lòng đá.     
Khác với các loại giếng đào sâu vào lòng đất, giếng cổ Gio An nằm ở chân sườn các quả đồi đất đỏ bazan, được tạo thành nhờ kỹ thuật lắp ghép, kè đá để khai thác nước ngầm trong lòng đồi. Theo nguyên tắc bình thông nhau, các khối đá được xếp chồng và nâng mặt nước trong giếng cao hẳn lên, từ đó tạo nên độ chênh với lòng mương dẫn, nước sẽ theo các lỗ khoét trên thành giếng tràn ra ngoài.

Giếng cổ Gio An có hai dạng. Một dạng giếng có bể lắng và máng dẫn. Mỗi hệ thống giếng có 3 bậc. Bậc cao nhất là bãi đá rất rộng dùng để hứng nước, được xếp bằng đá cuội lớn, rất cứng. Từ bãi hứng này, nước chảy qua các máng được đẽo từ đá tổ ong và chảy xuống bậc thứ 2, gọi là giếng. Giếng cũng được xếp bằng đá cuội lớn, có độ sâu khoảng 1m. Từ giếng, nước sẽ chảy vào các mương dẫn tưới tiêu cho đồng ruộng bên dưới. Dạng thứ hai là những bể chứa được đào sâu và xếp bằng đá cuội lớn ngay cửa mạch nước trong sườn đồi trực tiếp chảy ra. Năm 2001, hệ thống giếng cổ Gio An đã được xếp hạng di tích lịch sử-văn hoá cấp quốc gia.
Thoát nghèo nhờ rau trên đá
Nhờ có hệ thống giếng cổ, nước chảy quanh năm, trong xanh mát lành mà người dân Gio An đã được hưởng phúc ấm từ loại rau liệt đặc sản, vốn cực kỳ khó trồng. Ông Đoàn Văn Lợi trồng nhiều rau liệt ở thôn Hảo Sơn (Gio An) cho biết, trước đây khi chưa trồng loại rau này, người dân chủ yếu làm nghề rà tìm phế liệu chiến tranh, đi làm thuê, cuộc sống khó khăn trăm bề. Từ ngày trồng loại rau này, đời sống được nâng cao, nhiều người thoát nghèo, vươn lên làm giàu.
Theo ông Lợi, không dễ trồng rau liệt vì loại rau này chỉ thích hợp nơi sạch sẽ, có nguồn nước mát lành, khí hậu phải lạnh, có sương vào buổi sáng sớm. Đặc biệt, đáy ruộng càng nhiều đá, rau càng phát triển xanh tốt, nên rau này được gọi là rau trên đá. Rau liệt không chịu sống với nước bẩn, đất bùn, phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật...
Có mặt tại ruộng rau liệt của chị Phan Thị Thảo ở thôn Hảo Sơn, chúng tôi mới biết được loại rau này sạch đến cỡ nào. Sau khi cày xới đất, chị Thảo phải đợi nước trong vắt mới nhẹ nhàng thả rau giống xuống ruộng. Theo lời chị, ruộng trồng rau phải có độ nghiêng nhất định để nước lưu thông, chỉ cần một tí ứ đọng, nước bị vẩn đục thì cây rau sẽ úa vàng và thối rễ. Đặc biệt, chỉ cần một chút phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật vào thì chỉ sau 1 ngày, cây rau sẽ vàng lá và chết.
Ông Lợi cho biết mỗi m2 trồng rau liệt có thể thu 40-60 bó/năm. Mỗi bó bán ở chợ từ 4.000-6.000 đồng. Mỗi mùa trồng rau (từ đầu tháng 10 đến cuối tháng 2 âm lịch) thu hoạch từ 5-8 lứa. Sau mỗi mùa rau, nhiều gia đình lãi trên 100 triệu đồng. “Gia đình tôi trồng hơn 4 sào rau (2.000m2), mỗi mùa rau liệt thu nhập ít nhất là 90 triệu đồng, có năm rau được mùa được giá thì lãi đến 120 triệu đồng. Tôi đang dự định mở thêm diện tích trồng rau để tăng thu nhập”.
Không riêng gì ông Lợi, nhiều gia đình ở xã Gio An cũng đổi đời nhờ rau liệt. Chủ tịch UBND xã Hồ Xuân Hải cho biết: “Nhờ trồng rau liệt mà đời sống các hộ dân trong xã trở nên khấm khá. Hiện trên xã có trên 100 hộ trồng rau liệt với diện tích gần 10ha. Trung bình mỗi sào rau liệt 500m2 người dân thu lãi trên 25 triệu đồng”.
Rau liệt có rất nhiều cách chế biến, như nấu canh với tôm tươi, luộc chấm với ruốc, làm rau sống và món đặc sản là rau liệt xào với thịt bò... “Hiện nay, rau liệt Gio An đã có mặt trên hầu khắp thị trường cả nước. Chúng tôi đang tích cực tạo thương hiệu rau liệt Gio An để mở rộng đầu ra cho sản phẩm, giúp nông dân trồng rau yên tâm sản xuất” – ông Hồ Xuân Hải cho biết.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…