Chuyển đến nội dung chính

Cơ quan khí tượng triều Nguyễn

Ngoài việc xác định khí tượng thời tiết có gì bất thường để tham mưu cho triều đình ứng phó, Khâm Thiên Giám còn là cơ quan chịu trách nhiệm làm lịch. 

co-quan-khi-tuong-trieu-nguyen
Cổng vào trụ sở Khâm Thiên Giám. Ảnh: Võ Thạnh. 
Sau khi lên ngôi năm 1802, vua Gia Long cho thành lập cơ quan khí tượng mang tên Khâm Thiên Giám để xem thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch cùng các công việc liên quan. Ngày giờ diễn ra các lễ quan trọng của triều Nguyễn xưa đều được cơ quan này tư vấn như ngày giờ lễ Tế Giao, lễ Đăng cơ của vua, lễ công bố bảng vàng khoa cử...
Năm 1826, thời vua Minh Mạng, trụ sở chính của Khâm Thiên Giám được xây dựng nằm trong kinh thành Huế. Một năm sau, vua cho xây Quan Tượng Đài ở phía tây nam kinh thành Huế với chiều cao 4,2 m làm đài quan sát. Tại đài quan sát, ngoài việc dựng cột và treo cờ xem hướng gió, triều đình cũng dựng một căn đình bát giác gọi là Bát Phong Đình.
Năm 1827, vua Minh Mạng dụ: Khâm Thiên Giám hàng ngày treo cờ đài đều dùng cờ đuôi nheo. Để ghi nhớ, giờ mão treo cờ xanh, giờ thìn cờ vàng, giờ tỵ cờ đỏ nhạt, giờ ngọ cờ đỏ thẫm, giờ mùi cờ vàng tươi, giờ thân cờ sắc hoa cà, giờ dậu cờ sắc lam nhạt. Triều đình cũng treo thêm cờ ở Quan Tượng Đài để xem hướng gió. 
co-quan-khi-tuong-trieu-nguyen-1
Ngôi nhà còn sót lại trong khu vực trụ sở Khâm Thiên Giám xưa kia. Ảnh: Võ Thạnh.
Theo sách Khâm định Đại nam Hội điển sự lệ, tổ chức nhân sự làm việc tại Khâm Thiên Giám vào các thời vua Nguyễn khác nhau. Thời vua Gia Long và đầu thời vua Minh Mạng, Khâm Thiên Giám có khoảng 60 quan lại làm việc, đến thời vua Thiệu Trị chỉ còn 20 người.
Đứng đầu Khâm Thiên Giám là quan đại thần kiêm nhiệm và được gọi với chức danh là Kiêm quản Khâm Thiên Giám sự vụ đại thần. Trong công việc hàng ngày, Khâm Thiên Giám được điều hành bởi 2 quan Giám chính, Giám phó cùng các thuộc viên là Ngũ quan chính, Linh đài lang cùng các Bát cửu phẩm Thư lại và Vị nhập lưu Thư lại.
Việc bổ nhiệm nhân sự vào Khâm Thiên Giám không có sự phân biệt địa vị xã hội. Triều Nguyễn chỉ chú trọng người nào có tài, am hiểu thông văn địa lý.
Để chiêu hiền đãi sĩ vào làm việc tại Khâm Thiên Giám, năm 1836 vua Minh Mạng dụ: “Bộ Lễ thông báo đến các tỉnh Bắc Kỳ, nếu có người chiêm nghiệm tinh tường, suy xét mưa gió, cùng thông hiểu lịch thất chính (độ số trăng, sao) không phân biệt quan dân, các địa phương cấp bằng cho đến kinh đô để bổ dụng vào làm ở Khâm Thiên giám".
Triều Nguyễn cũng cấp cho Khâm Thiên Giám nhiều bộ sách về thuật số, phong thủy, vật lý cùng các loại dụng cụ liên quan đến việc đo lường, xác định khí tượng như ống ngắm, bàn xem hướng gió, dụng cụ đo bóng mặt trời. Đó là những trang thiết bị tối thiểu cho việc xem giờ, báo giờ, chọn ngày giờ, làm lịch, dự báo thời tiết.
co-quan-khi-tuong-trieu-nguyen-2
Quan Tượng Đài hoàn thành trùng tu vào năm 2013. Ảnh: Võ Thạnh.
Đến năm 1918, thời vua Khải Định, Khâm Thiên Giám được chuyển đến gần bộ Học (khu vực phường Thuận Thành, TP Huế ngày nay) và tồn tại cho đến năm 1945 khi triều Nguyễn kết thúc.
Trải qua năm tháng chiến tranh cùng sự xâm lấn của các hộ dân, trụ sở Khâm Thiên Giám triều Nguyễn xưa kia nằm trên đường Hàn Thuyên (phường Thuận Thành, TP Huế) đã đổ nát. Khu nhà được cho là nơi làm việc của các quan trong Khâm Thiên Giám ngày xưa, nay có nhiều hộ dân sinh sống.
Hiện chỉ còn Quan Tượng Đài, một công trình thuộc Khâm Thiên Giám, được Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế hoàn thành trùng tu vào năm 2013.
Võ Thạnh

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…