Chuyển đến nội dung chính

Căn hầm bí mật 65 tuổi ở Sài Gòn

Để giữ bí mật, giúp đồng đội đào căn hầm bí mật giữa lòng Sài Gòn làm căn cứ trong kháng chiến, ông Ba Quang cắn răng chịu đựng khi bị người khác mửa, tiểu lên đầu.

Một ngày đầu tháng ba, ông Lê Văn Quang (92 tuổi, bí danh Ba Quang, cán bộ hưu trí quận Thủ Đức, TP HCM) lần giở những xấp tài liệu ít ỏi về hầm B còn lưu giữ, bồi hồi nhớ về đồng đội cũ.
Đúng 65 năm trước, ngày 3/3/1952, căn hầm B (hiện ở số 122/351 Ngô Gia Tự, quận 10) được đào khẩn trương làm căn cứ bí mật cho Hội ủng hộ Vệ quốc đoàn hoạt động cách mạng.
Ông Ba Quang là người duy nhất của hội hiện còn đủ sức khỏe để kể những ngày tháng đào hầm do những đồng đội còn lại của ông, một người vừa qua đời ở tuổi 100, người còn lại trên 90 tuổi không còn minh mẫn.
can-ham-bi-mat-65-tuoi-o-sai-gon
Ông Lê Văn Quang kể về những ngày tháng đào hầm B. Ảnh: Mạnh Tùng.
Ngày 26/10/1947, Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ quyết định thành lập Hội ủng hộ Vệ quốc đoàn để tham gia phong trào đấu tranh chống địch, thu thập tin tức tình báo địch, thu tài chính, nuôi quân đánh giặc.
"Hoạt động của hội trong những năm đầu đạt kết quả tốt, được đánh giá cao. Với ý chí không ngừng tấn công địch, lãnh đạo hội muốn tạo một căn hầm bí mật tại nội thành làm nơi tập kết vũ khí, ém quân an toàn", ông Quang kể lại ý tưởng về những căn hầm ở Sài Gòn.
Năm 1951, hội tạo hầm bí mật A tại Bình Hòa, nay ở quận Bình Thạnh. Sau đó, tình hình nội thành Sài Gòn ngày càng căng thẳng khi cảnh sát chiêu hồi, chốt chặn dày đặc, xét người rất kỹ ở khắp nơi. Tổng thư ký hội lúc đó, ông Tô Minh Liêm chỉ đạo xây hầm B ở nội thành.
Sau khi chọn lọc kỹ lưỡng, ông Liêm cùng các đồng đội Hà Minh Lân (Bảy Lân) và Trương Văn Cậy quyết định mua căn nhà trên đường Ngô Gia Tự ngày nay, làm nơi đào hầm bí mật. Vài hôm sau, vợ chồng ông Bảy Lân đã bán căn nhà của mình ở xóm Chùa để chuyển tới nhà mới.
"Lối xóm thấy có người mới về ở thì lân la qua chơi. Chúng tôi mở ngay tại nhà một trạm mộc sản xuất đàn để ngụy trang. Mỗi ngày tổ công tác của hội gồm các anh Bằng, Tám Quốc, Ba Lùn vào vai thợ làm đàn, cũng cưa, đục gỗ như thường. Còn tổ bí mật gồm có anh Trung, Kim và tôi ban ngày rút vô nhà để nghỉ, tối đào hầm", ông Quang kể về những ngày tháng khẩn trương.
can-ham-bi-mat-65-tuoi-o-sai-gon-1
Căn nhà 122/351 đường Ngô Gia Tự, quận 10 trở thành một di tích văn hóa - lịch sử. Ảnh: Mạnh Tùng
Cứ đến 22h, lúc phố phường đã yên tĩnh thì anh em thức dậy tất bật đào đất chuyển lên xe hơi, theo dây chuyền rất khẽ khàng và cẩn thận. Người đổ đất ở trên xe lúc thì nằm, lúc bò, không ngóc đầu lên để tránh "tai mắt" trông thấy. Đến khuya, chị nuôi Bảy Hương đưa sữa, thức ăn cho mọi người. Ăn uống, nghỉ ngơi một chút, họ lại đào đất đến tờ mờ sáng mới nghỉ.
"Nhưng không phải đêm nào mọi việc cũng diễn ra suôn sẻ", người thanh niên đào hầm B ngày nào cho biết. Một hôm, vào khoảng 21-22h, một số đồng đội đào hầm trong khi ông Ba Quang ngồi một góc sau nhà, chỗ bóng tối làm nhiệm vụ cảnh giới.
Khi đó, nhà hàng xóm đang ăn nhậu, nói năng cãi cọ rất to tiếng. Ông chủ nhà ra phía sau, đứng rất lâu. Ông Quang nghĩ ông này nghi ngờ tiệm đàn nên bò sang xem thì đúng lúc ông ta muốn nôn.
Chưa kịp bò tháo ra, ông Quang bị người hàng xóm tiểu trúng, nôn xối xả lên đầu. Cảm giác "kinh dị" ấy đến giờ ông vẫn không quên, song lúc đó phải nằm im thin thít để không lộ chuyện. "Đó là đêm đại nạn của tôi", cụ ông cười hóm hỉnh.
 
Vượt qua nhiều trở ngại, hầm B được hoàn thành ngày 10/6/1952. Bên ngoài là tiệm đàn, bước vào trong gặp một tủ quần áo, khi cánh cửa tủ mở ra là một chiếc thang gỗ vào hầm phụ.
Ở hầm phụ có kệ sách nhỏ cũng chính là cánh cửa bí mật, qua cửa tụt theo đường hầm với chiều cao vừa đủ cho một người ngồi khom lưng sẽ tới hầm chính.
Hầm chính dài hơn 3,5m; rộng 3,2m; cao 1,7m và đủ sức chứa 20 người. Hầm trở thành văn phòng của Hội ủng hộ Vệ quốc đoàn tại nội thành, cán bộ hội đi đi về về một cách bí mật, theo ám hiệu và quy trình ra vào chặt chẽ.
Ông Ba Quang kể, tại hầm B hội đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cho đến khi Hiệp định Genève năm 1954 được ký kết. Hầm tiếp tục trở thành nơi làm công tác in ấn, phát hành tài liệu phục vụ Đặc khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn.
can-ham-bi-mat-65-tuoi-o-sai-gon-2
Hầm chính, nơi in ấn các tài liệu phục vụ cách mạng. Ảnh: Mạnh Tùng
Hội sau đó mang tên mới là Ban Ấn loát và Phát hành trực thuộc Đặc khu ủy. Hàng tuần, phát hành bản tin do tuyên huấn Đặc khu ủy biên soạn, in khoảng 2.000 bản phân phối ra các quận nội thành.
Nhiều tài liệu quan trọng khác cũng được in ấn tại hầm, được đóng bìa là sách tiểu thuyết hợp lệ lúc bấy giờ và chuyên chở gần như công khai.
"Năm 1957, tại Sài Gòn địch ra sức truy lùng cơ sở cách mạng bám trụ nội thành, nhiều tổ chức bị bể, nhiều cán bộ bị bắt. Cuối năm đó, mật thám của Diệm vây tiệm đàn, bắt các anh Tám Quốc, Bảy Lân, tôi và nhiều người khác. Cơ sở tại đây coi như bể bạc", ông Ba Quang cho biết.
Sau đó, một tên công an chìm Sài Gòn chiếm căn nhà trên để ở, đổi cho một người khác song không ai trong số họ biết dưới nền nhà là một căn hầm. Sau 1975, hầm B được khai quật, khôi phục và trở thành một di tích lịch sử - văn hóa.
"Nhiều đồng đội của tôi bị địch bắt, tra khảo rất ác nhưng họ không khai gì để bảo vệ cách mạng. Nhiều người đã trở thành liệt sĩ, người còn sống giờ cũng lần lượt ra đi", ông nói, giọng bùi ngùi.
Phòng Văn hóa - Thông tin quận 10 đang khảo sát để lên phương án cải tạo, trùng tu di tích này.

Mạnh Tùng

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…