Chuyển đến nội dung chính

Khám phá tục “Xoe” của người Xê Đăng

Khi mua bất cứ tài sản có giá trị hoặc ngày con tròn 1 tuổi, thi đậu một khóa học, được mùa… bà con dân tộc Xê Đăng tại tỉnh Kon Tum lại tổ chức “Xoe”.

Theo tiếng Xê Đăng, “Xoe” ở đây được tạm dịch ra là từ Cúng của tiếng Kinh. Khi “Xoe”, người Xê Đăng làm lễ cúng Giàng, báo cáo với Giàng rằng tài sản đó là của mình, cầu xin Giàng ban cho sức khỏe, tài sản sử dụng bền lâu…

Già A Ek, làng Kon Nu, xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy (Kon Tum) cho biết, trước khi vào vụ mùa, các gia đình trong làng đều “Xoe” rẫy. Lễ “Xoe” ở đây phải là gà trống, rượu ghè, nhà nào có điều kiện sẽ “Xoe” heo, dê tùy thuộc vào mức độ lớn, bé tương đương với món đồ cần “Xoe”. Đặc biệt, lễ “Xoe” không được làm thịt chó hoặc bò vì những con vật đó được cho là xui xẻo. Tục “Xoe” được truyền từ đời này sang đời khác nên Già A Ek cũng không biết nó có từ bao giờ, chỉ biết cha mẹ “Xoe” rồi con cái cứ thế làm theo.

Trước khi “Xoe”, chủ nhân phải nhờ Già làng xem ngày lành, tháng tốt, tránh ngày Chủ nhật rồi mới tổ chức “Xoe”. “Xoe” rẫy của người Xê Đăng theo từng giai đoạn, từ lúc phát rẫy đến đốt rẫy rồi dọn rẫy, sau đó “Xoe” Giàng rồi mới tỉa lúa. “Xoe” rẫy được thực hiện tại nhà với nghi lễ là một con gà trống hoặc heo, dê và ghè rượu cần. Sau khi làm thịt gà, heo, dê cắt lấy một phần miếng gan sống đem xiên vào hai thanh tre đã vót nhọn, tiết của những con vật tế lễ được nhỏ giọt vào hai ống lồ ô đã pha rượu cần vào trước rồi lắc đều cho chúng hòa vào với nhau. Phần gan sống được xiên vào thanh tre cộng với 3 ly rượu cần mang lên để trên bàn thờ “Xoe” Giàng.

Gan đem “Xoe” được tính theo số lẻ, không được “Xoe” số chẵn. Ghè rượu cần đặt ở nơi trang trọng, bên cạnh cột chính ngôi nhà, rồi được đánh dấu ngày tháng để nhìn vào ghè rượu sẽ nhớ là của ai và với kỷ niệm gì trong đời người. Khi các vật “Xoe” đã hoàn thành, chủ nhân đứng trước bàn thờ khấn Giàng cho sức khỏe và bình an cho khu vực rẫy của gia đình, cầu mong mùa màng bội thu... rồi tổ chức ăn thịt, uống rượu cần, cách một ngày sau mới tổ chức đi tỉa lúa.

Tục “Xoe” một món đồ mới mua cũng tương tự như thế nhưng có thêm một phần nữa là khi “Xoe” Giàng xong, sẽ mang hai ống lồ ô có đựng rượu cần và tiết con vật tế lễ ra để bôi vào vật dụng mới mua. Chủ nhân món đồ mới khấn Giàng ban cho sức khỏe và đồ vật dùng được bền hơn… sau đó lấy phần rượu tiết này chấm vào một góc của món đồ mới mua như tivi, xe máy… và tổ chức ăn uống tại nhà.

Anh U Ôn, làng Kon Rôn, xã Ngọc Réo, huyện Đăk Hà (Kon Tum) cho biết: “Nhà tôi mới mua một cái tivi. Tôi mới “Xoe” tivi. Mình có niềm vui, phải “Xoe” với Giàng để Giàng biết mà cho mình sức khỏe, cho cái tivi không bị hư. Các già trong làng nói ai mua đồ mà không “Xoe”, đồ nhanh hư lắm. Không “Xoe”, thấy bất an và không may mắn vì Giàng không phù hộ đâu.”

Anh U Rớp, làng Kon Rôn, xã Ngọc Réo, huyện Đăk Hà (Kon Tum) kể rằng, lúc anh đậu đại học không chỉ có gia đình vui mừng mà cả làng, cán bộ xã cùng đến chúc mừng. Do đó, U Rớp quyết định “Xoe” lớn để xứng với kết quả bao nhiêu năm miệt mài đèn sách. U Rớp “Xoe” Giàng một con heo và một con dê.

Ông Nguyễn Đình Lĩnh, Phó Chủ tịch xã Ngọc Réo, huyện Đăk Hà cho biết: “Tục cúng rẫy, cúng đồ mới của bà con nơi đây khá phổ biến, mặc dù chỉ mang tính chất hộ gia đình. Dân số xã Ngọc Réo hầu hết là người dân tộc Xê Đăng, chúng tôi tôn trọng và cùng giữ gìn những văn hóa đặc trưng của người dân tộc địa phương”.
Hồng Điệp

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…