Chuyển đến nội dung chính

Nghề thủ công độc đáo của người Nùng

Chúng tôi đến xã Tung Chung Phố, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai vào những ngày hè oi ả, náo nhiệt, khi người Nùng ở đây vừa vui mừng được đón nhận bằng di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đối với nghề thủ công truyền thống lâu đời của mình: Nghề Chàng Slaw (nghệ thuật tranh cắt giấy).

Đối với người Nùng, nghệ thuật đỉnh cao của tranh cắt giấy được thể hiện chủ yếu ở đám hiếu, bởi qua đây nó phản ánh sự đa tầng của thế giới tâm linh, tính lịch sử tộc người và tính thủy chung son sắt của đạo nghĩa vợ chồng.

Chàng Slaw - nghề thủ công độc đáo của đồng bào Nùng (Lào Cai).

Không ai biết rõ nghệ thuật trang trí trên giấy của người Nùng xuất hiện từ khi nào, nhưng trải qua thời gian, nó vẫn tồn tại trong đời sống tâm linh của mọi gia đình và cộng đồng người Nùng ở Mường Khương.

Điều đặc biệt của nghề này là được làm vào thời điểm khi có người qua đời và tổ chức tang lễ, lễ phúng viếng người quá cố. Chàng Slaw như một món quà vật chất, một công trình nhà cửa, tiền tài, phương tiện do con cháu có trách nhiệm phải làm cho cha mẹ, ông bà khi qua đời, thể hiện lòng hiếu thảo với tổ tiên, cũng là một hình thức báo đáp công ơn, bày tỏ lòng tri ân đối với người đã mất. Một bộ Chàng Slaw gồm: Cột tiền, nhà táng, cục vàng, cục bạc, bức trướng, con ngựa cho người chết. Tuy nhiên, theo ông Lùng Văn Giang, một nghệ nhân tranh cắt giấy (xã Thanh Bình, huyện Mường Khương): "Việc tiến hành làm nhà táng (nhà lầu) cục vàng, cục bạc cho người quá cố không phải con cháu, gia đình nào cũng làm hoành tráng được. Vì làm nhà táng hết sức cầu kỳ, tốn nhiều thời gian, công sức và nguyên vật liệu như giấy, gỗ, giang, tre... Do vậy, chỉ gia đình đông anh em và có điều kiện kinh tế mới có thể làm cho cha mẹ những cục vàng, cục bạc và nhà lầu ba tầng, cây tiền bảy tầng".

Nhà táng và cây tiền thường do một nhóm nghệ nhân điêu luyện trong nghề đảm nhiệm, để có thể làm nhanh cho kịp tang lễ. Thường trong nhóm nghệ nhân có từ 5 - 7 người. Một người đứng đầu chịu trách nhiệm kỹ thuật thao tác tổng thể mọi công đoạn, quy trình của tranh cắt giấy, những người còn lại tùy theo sở trường chuyên sâu được phân công làm việc khác như gấp giấy, đan cốt đục hoa văn... Ngoài những nghệ nhân chính, có khi phải cần sự hỗ trợ của cả chục người khác để làm các việc phụ liên quan, mới có thể hoàn tất trong thời gian ngắn nhất phục vụ đám tang.

Tranh cắt giấy được làm chủ yếu theo hai cách, một là đục trực tiếp trên khổ giấy, hai là đục tranh theo các khuôn mẫu có trước. Các họa tiết hoa văn liên tục với nhau theo nhiều hình dáng, thường đục cả tập giấy dày nhiều lớp nên lưỡi đục phải sắc, thao tác khéo léo, tinh tế, tránh rách hỏng, sẽ bỏ phí cả tập. Tùy thuộc vào từng loại hoa văn mà nghệ nhân sử dụng từng loại công cụ dao kéo cật nứa, dùi, đục, búa... cho thuận tiện và phù hợp để tạo ra các hoa văn sắc nét, tinh tế.

Nghệ thuật sử dụng màu sắc trên tranh cắt giấy của người Nùng tại Lào Cai có những đặc điểm riêng biệt, từ kỹ thuật pha chế và nhuộm màu cho tới việc phối màu tạo nên bức tranh tổng thể sinh động, hài hòa. Sau khi đục, cắt chạm trổ là đến cài xen các bức chạm trổ tranh giấy màu để trang trí: dỡ từng lớp tranh ra khỏi tập giấy, dán bồi lên một lớp giấy màu khác đối lập với màu tranh để tạo màu sắc hài hòa giữa gam nóng - lạnh mà không bị lòe loẹt. Những mô típ hoa văn trang trí trên nhà táng giấy đã khắc họa những ý niệm của con người về thế giới cõi âm mà họ tưởng tượng ra. Hoa văn trang trí theo từng cung bậc của các tầng nhà táng là biểu tượng cho vạn vật gắn bó gần gũi trên phương diện đời sống sinh hoạt, sản xuất của người Nùng như chim chóc, muông thú rừng, trâu, bò, lợn, gà, con cá, con cua, nhà cửa, công cụ lao động sản xuất như cày bừa, cuốc xẻng... thể hiện thế giới quan mang đặc trưng thẩm mỹ của người Nùng.

Bà Hoàng Thị Vượng, dân tộc Nùng, Trưởng phòng Tài nguyên du lịch Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Lào Cai cho biết: "Với người Nùng, tranh cắt giấy không chỉ thể hiện sự tôn trọng, thủy chung son sắt đối với người đã mất mà còn toát lên lòng thành kính tri ân đối với tổ tiên xa xưa của người Nùng đã vượt qua khó khăn hoạn nạn trên con đường di cư đến vùng đất mới. Thông qua ý nghĩa này có thể nói tộc người Nùng ở Mường Khương (Lào Cai) xưa và nay luôn tôn trọng trước sau những giá trị sống mà thần thánh, trời đất, thiên nhiên ban tặng cho họ". 

Hương Thu

Nghề làm hương của người Nùng

Phja Thắp là một xóm dân tộc Nùng, thuộc xã Quốc Dân, huyện Quảng Uyên (Cao Bằng), người dân nơi đây vẫn giữ gìn và phát huy nghề truyền thống làm hương hàng trăm năm nay.

Nguyên liệu để làm hương là cây mai, vỏ cây gạo, bột gỗ, lá cây bầu hắt và đặc biệt là lá trầm. Do vậy, hương ở đây có mùi rất thơm mà không gây hại cho sức khỏe.

Ngày bình thường mỗi hộ chỉ làm 300 - 500 bó hương, vào dịp cận rằm, Tết mỗi hộ làm từ 2.000 - 2.500 bó hương. Từ nghề làm hương, đời sống của người dân trong xóm được nâng lên. Nhiều gia đình có thu nhập trung bình 30 - 50 triệu đồng/năm từ nghề làm hương. 

Kiểm tra chất lượng hương. 
Nghề làm hương  ở Phja Thắp đã có từ lâu đời.

Nhuộm chân hương.

Phơi hương.

Hương phải được làm từ những cây tre già.
Quân Trang



Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Bản đồ tỉnh Gia Lai

Theo dấu xưa, chuyện cũ: Trăm năm phủ thờ họ Cao

Chia sẻ Mặt tiền ngôi nhà và bộ tượng bằng gốm trên đầu cột bị kẻ trộm cưa mấtẢNH: HOÀNG PHƯƠNG Phủ thờ tộc họ Cao tại số 90, đường Đống Đa, là một trong những ngôi nhà có tuổi thọ hơn trăm năm còn sót lại ở TP.Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu với lối kiến trúc hỗn hợp Hoa - Việt. Đây là nơi khai sinh một nhà cách mạng nổi tiếng ở miền Tây Nam bộ thời chống Pháp. Ngôi nhà xưa độc đáo Mặt tiền phủ thờ giống như kiến trúc hội quán của người Hoa, nhưng bên trong bố trí theo kiểu nhà xưa Nam bộ của người Việt. Từ bộ giàn trò đến cửa võng, bao lam, hoành phi, liễn đối đều trang trí theo kiểu người Việt. Gian chính có ba bàn thờ. Các khánh thờ bằng gỗ quý được chạm trổ tinh xảo với hình lưỡng long tranh châu và các loại mai, tùng, trúc, cúc… cẩn ốc xà cừ. Bà Cao Tuyết Lệ, 79 tuổi, cháu nội của chủ nhân ngôi nhà, cho biết phủ thờ đã xuống cấp từ năm 1980. Cách đây không lâu, kẻ trộm leo rào vô cưa lấy mất bộ tượng ông mặt trời, bà mặt trăng bằng gốm trang trí ở đầu cột mặt tiền nhà. Mấy năm nay, Bảo tà…

Vịt lộn um bầu – món ngon đậm tình quê

Hột vịt lộn từ lâu đã trở thành món ăn quen thuộc trong nền văn hóa ẩm thực Việt Nam. Thường các vùng đều có cách thưởng thức trứng vịt lộn giống nhau đó luộc chín trứng rồi gỡ vỏ ăn cùng với rau răm, gừng. Nhưng món trứngvịt lộn um bầu chỉ phổ biến ở một vài nơi. Trứng vịt lộn um bầu không những là món nhậu ngon mà còn có thể  ăn với cơm gạo thơm  nóng hổi. Nguyên liệu nấu  rất đơn giản gồm một trái bầu nhỏ, gọt sạch vỏ, cắt vừa ăn; một ít rau răm, hành, ớt đỏ…. và vài quả trứng vịt lộn. Trứng đập ra tô, hành, ớt băm nhỏ. Thế là đã sẵn sàng để trổ tài một món canh ngon cho mùa hè. Phi hành với dầu vừa vàng thơm, cho bầu  vào xào đảo  đều tay khoảng vài  phút sao cho bầu chỉ chín 50 %. Sau đó  vớt bầu ra, cho trứng vào, đổ ít nước đã đun sôi, nêm các loại gia vị trên cho vừa ăn, đậy kín nắp cho trứng chín. Thơm ngon canh vịt lộn um bầu. Trứng vừa chín tới cho bầu vào, nước sôi trở lại cũng là lúc bầu chín, trở nên trắng trong. Dùng đũa khuấy nhẹ để bầu chín đều nhưng hộtvịt không bị ná…