Chuyển đến nội dung chính

Nghi lễ tiễn hồn trong tang lễ của người Thái

(LV) – Hành trình đưa tiễn linh hồn về thế giới bên kia của người Thái đen chứa đựng nhiều nét văn hóa độc đáo cần giải mã. Khám phá những nét độc đáo ấy là dịp để hiểu thêm nữa về cách tư duy, tình cảm, cảm xúc và nhân sinh quan, thế giới quan của tộc người này.

Chuẩn bị mâm lễ để tiễn đưa hồn
Vị trí làm lễ tiễn đưa hồn: Nếu người chết là ông chủ nhà thì đặt mâm lễ cạnh quan tài phía hóng, nếu người chết là bà chủ nhà hoặc con cái. ... thì đặt mâm lễ cạnh quan tài phía hẩư.
Vị trí mâm mo “pán cái” vào xướng phụ thuộc vào ông chủ hay bà chủ để đặt quan tài bên quản hay bên chán (phía hẩư hay phía hóng).
Lễ vật: Mâm cúng của mo (pán cái) gồm một cái mâm được lót bằng một sải vải trắng, một đĩa trầu cau, hai chén rượu cho vào đĩa nhỏ đặt trên pán cái. một bát gạo có cắm ba nén hương đã thắp, một con dao đặt trước mặt ông mo (khi bắt đầu vào làm lễ, ông mo lấy hai chân dẫm lên con dao đó cho đến khi xong lễ mới thôi). Một bung thóc nhỏ đặt cạnh pán cái, bốn sải vải trắng đặt trên bung thóc, một cái quạt để mo phe phẩy.
Mâm lễ tiễn đưa hồn gồm: một con lợn nhỏ luộc đặt, hai bát cơm đặt hai bên con lợn, bốn đôi đũa đặt bốn góc, bốn chén rượu đặt bốn góc, một gióng mía, hai quả chuối, hai chiếc bánh chưng.
Mâm cúng trong lễ tiễn hồn của người Thái
Mâm cúng trong lễ tiễn hồn của người Thái.
Trang phục của ông mo: Áo trắng mặc trong, áo đen mặc phủ ngoài (xửa đăm ăm xửa đón). Quần hoặc thẫm màu, đầu quấn khăn tang trắng.
Văn khóc điếu tiễn đưa hồn: Chia làm hai chương chính: hảy xán và hảy xúng khuân. Văn khóc điếu tiễn đưa hồn kể qua tiểu sử người quá cố từ khi người mẹ mang nặng đẻ đau, lớn lên lấy vợ, lấy chồng. Quá trình đau ốm, đi tìm thầy thuốc bốn phương cứu chữa.
Thầy mo mang lễ vật đi xem các đẳm để biết số mệnh người đó còn được sống hay đã đến ngày tận số. Mo đến hỏi các đẳm nhưng các đẳm không còn cách nào cứu được nữa, người đó đã đến ngày tận số, không thể cưỡng lại ý trời phải “tắt chẩư”.
Bắt đầu vào khóc “xán” thầy mo phải thực hiện 4 bước:
Uống hai chén rượu ở pán cái
Nói câu niệm chú gạt bỏ những việc xấu:
Điều bẩn thỉu hôi tanh gạt bỏ
Mùi hôi thối ma chết gạt bỏ
Đồ ăn thừa nhà đám gạt bỏ
Điều không lành gạt bỏ
Vía bà chửa đến gần gạt bỏ
Đừng vướng bằng mảnh trấu
Đừng mắc bằng sợi tơ con nhện
                                                                        (Khấn hết mấy câu trên lại uống hai chén rượu).
Đọc “Quám măn ta xóng” (bùa sáng mắt)
Gốc sung đen
Đoạn cây sung rỗng ruột
Cây sung thắng xạ ngạ
Xạ ngạ thắng đuôi én
Ta vén lời đồng tâm ý hợp xuống dưới
Lời sáng mắt lên trên.
(Khấn xong uống hai chén rượu và tay nhúng vào rượu xoa mắt, xoa mặt).
Cầm lá trầu rồi đọc câu bùa chú:
Trên đầu ta có rết xanh to đến gác
Bả vai ta có rết xanh lớn đến ngăn
Giữa lưng ta có rồng thiêng che chở
                                                                             (Ý chỉ con rồng thêu trên thắt lưng Mo)
Phía dưới lót đá tảng
Phía trên che tấm đồng
Hai bên cạnh núi đá che kín.
                                                        (Nhai lá trầu với vôi nuốt rồi uống tiếp hai chén rượu).
Quám cáo xống cốn tai táy đón (khóc điếu tiễn đưa hồn)
Bài mo “hảy xán” (khóc điếu) và bài mo “hảy xúng khuân” (tiễn đưa hồn) kể về tiểu sử người chết từ lúc trong bụng mẹ đến lúc sơ sinh, quỏ trỡnh lớn lờn sinh sống làm ăn, quỏ trỡnh ốm và mời thầy thuốc về để cúng, chữa bệnh nhưng không khỏi và chết đi nên phải mời thầy cúng về để đưa người chết lên trời (năm khoan khoang), gọi hồn vớa con cháu họ hàng và mời về nhà để làm ruộng nuôi con cháu, cũn thầy mo và người chết cùng nhau lên trời để cùng đến chỗ ông bà tổ tiên ở (đao vi) để ông bà, tổ tiên dặn dũ sau đó quay về.
Lễ bók ngái luông - khai khin (Lễ tiễn hồn)
Tục mổ trâu để tiến hành làm lễ bók ngái luông - khai khin: Chập tối hôm trước, khi sắp làm lễ “hảy xúng khuân” (khóc tiễn hồn), con cháu đem con trâu định mổ cho người quá cố đến buộc phía đầu nhà, gần sáng hôm sau cũng là lúc làm xong thủ tục “tiễn hồn”.
Trưởng họ và con trai cả cầm một bó đuốc, một nắp bem (hòm đựng quần áo đan bằng len hoặc mây, khi có người chết họ thường lấy một cái bem đặt dưới chân quan tài để người quá cố đựng tất cả những gì gọi là của quý), con trai trong nhà mỗi người cầm một thanh gươm đi đến chỗ con trâu định mổ. Con dâu cả lấy một cuộn tơ tằm đến chỗ con trâu và buộc một sợi tơ vào sừng trâu, cứ thế thả sợi tơ kéo về đến nhà rồi đặt cuộn tơ ấy xuống bàn thờ người quá cố, các con cháu ai cũng cầm vào sợi dây ấy một tý, con dâu cả lại cuộn sợi tơ về hết rồi đặt trên bàn thờ người quá cố.
Việc làm này có ý nghĩa: Buộc dây vào sừng trâu là báo cho người quá cố biết con cháu đã nhất trí chia con trâu này cho người quá cố; Cuộn lấy sợi tơ về là gom hồn các con cháu về, không để ma xấu làm hại.
Lễ tiễn hồn của người Thái Đen
Lễ tiễn hồn của người Thái Đen.
Xong thủ tục trên mới được chém cổ trâu. Chém trâu xong tất cả các gươm (gươm nào cũng phải dính tiết trâu) và nắp bem được mang về để dưới bàn cúng của người quá cố. Con trai lấy thịt trâu đến chỗ bàn thờ phía chân người quá cố để làm mâm lễ “bók ngái luông”.
Cách làm như sau: đặt mâm lễ phía chân người quá cố, khi ông mo khấn lễ, con trai cả ngồi lặp lại từng câu của ông mo. Các con trai, cháu trai trong nhà cầm mỗi người một thanh gươm hoặc dao quỳ xuống vây quanh mâm lễ và tỳ thành kiếm xuống sàn nhà, quay lưỡi vào mâm lễ, có ý gác mâm lễ không cho ma xấu làm hại, không cho hồn người xấu vào ăn. Các con dâu, cháu dâu đứng xếp hàng chống gậy trông chõ xôi cho đến khi xôi chín. Con dâu cả lấy một nắm xôi to, nóng bốc khói đến đặt vào mâm lễ (chấu hay khẩu).
Trước khi vào khấn lễ “bók ngái luông” con cháu và tất cả những người đến dự đám tang cầm mỗi người một miếng xôi, một miếng thịt trong tay có ý không cho hồn mình đi ăn cùng mâm người quá cố và cứ thế cho đến khi xong lễ mới bỏ.

Phương Lê

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…