Chuyển đến nội dung chính

Người Dao đỏ và những phương thuốc bí truyền

(LV) - Nhắc đến thuốc của người Dao đỏ ở Lào Cai, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ ngay đến thuốc tắm, bởi đây là bài thuốc được sử dụng phổ biến nhất. Nhưng ít ai biết rằng, bên cạnh bài thuốc tắm nổi tiếng, người Dao đỏ còn nắm giữ nhiều phương thuốc bí truyền khác có tác dụng chữa bệnh hiệu quả, bồi bổ, nâng cao sức khỏe…

Dùng thuốc thay trà uống hằng ngày
Thuộc địa bàn thành phố Lào Cai, nhưng người Dao đỏ ở thôn Phìn Hồ, xã Tả Phời lại sống trên đỉnh núi cao quanh năm mây phủ, thời tiết mát mẻ, thậm chí mùa đông còn có tuyết rơi. Nơi đây có nhiều loại thảo dược quý sinh trưởng và phát triển. Vì sinh sống bên rừng thảo dược, người Dao đỏ ở Phìn Hồ đã nắm giữ nhiều bài thuốc chữa bệnh hiệu quả, đặc biệt là thuốc chữa các bệnh về gan, dạ dày...
Khi tôi ngỏ ý muốn tìm hiểu những bài thuốc của người Dao ở Tả Phời, Bí thư Chi bộ thôn Phìn Hồ - Chảo Láo Sử cho hay: “Để tìm hiểu tất cả các bài thuốc của người Dao, chắc các anh phải về đây sống với người dân mấy năm mới hiểu hết được. Bởi lẽ, hầu như người Dao trưởng thành nào cũng biết lấy một vài bài thuốc như thuốc chữa rắn cắn, thuốc mát gan... Mỗi người có bí quyết lấy thuốc riêng, không ai giống ai”.
gười Dao đỏ Lào Cai có rất nhiều phương thuốc bí truyền có nguồn gốc từ cây rừng
Người Dao đỏ Lào Cai có rất nhiều phương thuốc bí truyền có nguồn gốc từ cây rừng.
Bỏ qua thứ thuốc lá tắm vốn đã quá quen thuộc, bài thuốc mà gia đình người Dao nào cũng dùng hằng ngày là thuốc mát gan. Có lẽ, đây mới là bài thuốc phổ biến nhất trong cộng đồng người Dao đỏ. Bài thuốc vừa có tác dụng giải độc, mát gan vừa bồi bổ sức khỏe để người Dao đi rừng, làm nương không biết mệt, uống rượu không biết say.
Bà Chảo Mùi Khé, 86 tuổi, là “thầy thuốc” nổi tiếng trong thôn Phìn Hồ, hiện có nhiều người đang theo học nghề lấy thuốc. Mới gặp bà Khé, chắc chẳng ai nghĩ năm nay bà đã cập tuổi 90, bởi vóc dáng khỏe mạnh, ánh mắt vẫn tinh nhanh. Hằng ngày, bà đều đặn vào rừng lấy thuốc chữa bệnh cho bà con trong thôn, trong xã.
Nói về bài thuốc mát gan, bà Khé chia sẻ: “Người Dao nào cũng biết tới bài thuốc này, mỗi người có cách lấy thuốc khác nhau, nhưng vị chủ đạo trong bài thuốc chủ yếu là giảo cổ lam và cây thuốc hình lá gan mà chính tôi cũng không biết gọi tên chính xác là gì. Dùng nước hãm thuốc này uống thay trà thì lá gan sẽ được thanh lọc, không lo mắc bệnh về gan”.
“Khắc tinh” của bệnh dạ dày
Không chỉ ở Tả Phời, thành phố Lào Cai mà trên địa bàn huyện Bát Xát và huyện Sa Pa, người Dao đỏ cũng nắm giữ nhiều bài thuốc quý. Ngoài dùng thuốc mát gan thay trà uống hằng ngày, người Dao đỏ còn nắm giữ bài thuốc chữa bệnh dạ dày, thậm chí có bài thuốc giúp người bị liệt có thể đi lại bình thường.
Vợ chồng ông bà Tẩn Sài Din - Tẩn San Mẩy, ở thôn Ngải Chồ, xã Dền Sáng (Bát Xát) được nhiều người biết đến với biệt tài chữa bệnh dạ dày, liệt, thậm chí cả bệnh phong… Trong căn nhà gỗ có cả một kho thuốc quý được 2 vợ chồng ông Din lấy từ rừng về tích trữ để chữa bệnh cho bà con. Đã có nhiều người bị bệnh dạ dày trong và ngoài địa phương được hai vợ chồng ông Din chữa khỏi. Chữa bệnh cho mọi người được ông bà lang Tẩn Sài Din - Tẩn San Mẩy coi là việc làm phúc. Ai được chữa khỏi bệnh, ông bà chỉ lấy vài trăm nghìn tiền công. Một bài thuốc chữa bệnh dạ dày cần tới 20 - 30 vị thuốc, tùy mức độ bệnh nặng hay nhẹ. Các loại thuốc này, ông Din, bà Mẩy chẳng biết gọi tên là gì, chỉ phân biệt bằng hình dạng và mùi vị mà cũng chỉ bà Mẩy biết do được chân truyền từ bà ngoại.
Không chỉ bệnh dạ dày, vợ chồng ông Din còn có thể chữa bệnh cho người bị liệt đi lại như người thường. Trường hợp của chị Tẩn Tả Mẩy, ở thôn Dền Sáng, xã Dền Sáng là một ví dụ. Hồi bé, chị Mẩy vốn không được tỉnh táo do bệnh về thần kinh. Đến năm 19 tuổi, chị bỗng lên cơn co giật và liệt tứ chi, không thể đi lại được. Gia đình đã chạy chữa nhiều nơi, thậm chí đưa đi các bệnh viện lớn chữa trị mấy năm ròng đều không khỏi. Được sự tin tưởng của gia đình, vợ chồng ông Din đã vào rừng lấy thuốc, kiên trì chữa trong vòng 1 năm thì bệnh tình của chị Mẩy chuyển biến, đến nay, chị Mẩy có thể tự đi lại và khỏe mạnh hơn.
Nguy cơ thất truyền
Hiện tại, việc lưu giữ và truyền lại những bài thuốc của người Dao đỏ ở các thôn, bản trên địa bàn tỉnh gặp rất nhiều khó khăn, bởi không có tài liệu ghi chép và nguồn dược liệu ngày càng khan hiếm…
Theo tìm hiểu của chúng tôi, hầu hết các bài thuốc của người Dao đều được truyền lại bằng phương thức truyền miệng. Thậm chí, có dòng họ chỉ truyền lại cho con trai hoặc con gái, khiến các bài thuốc hay được giữ lại ngày càng ít.
Bên cạnh đó, nhiều người cũng không muốn học nghề gia truyền mà đi tìm việc làm, lao động kiếm tiền, bởi việc học nghề thuốc và hiểu rõ dược tính của các loại cây thuốc trong rừng cần sự kiên trì, tỉ mỉ, chịu khó, chịu khổ.
Bà Tẩn San Mẩy sơ chế dược liệu lấy từ rừng
Bà Tẩn San Mẩy sơ chế dược liệu lấy từ rừng.
Theo bà Chảo Mùi Khé, bà cũng muốn truyền thụ lại các phương thuốc cho cộng đồng người Dao, thậm chí phổ biến ra ngoài dân tộc mình nhưng khó thực hiện được vì bản thân không biết chữ; các vị thuốc cũng không được đặt tên cụ thể mà chỉ dựa trên kinh nghiệm. Có một số người đến xin học, nhưng không phải ai cũng có thể thành “nghề” và tinh thông tất cả các vị thuốc. Bản thân bà lo một ngày nào đó, những bài thuốc quý của người Dao sẽ dần thất truyền. Một thời gian dài trước đây, các loại thuốc quý trên dãy Hoàng Liên Sơn cũng đã bị thương lái khắp nơi lùng sục thu mua đến mức cạn kiệt, khiến cho việc tìm vị thuốc ngày càng trở nên khó khăn.
Để “kho báu” của người Dao không bị thất truyền, một số người trẻ đã có ý thức giữ gìn khi bắt đầu nghiên cứu, nhằm bảo tồn những bài thuốc quý của người Dao đỏ, song số này rất ít. Thiết nghĩ, chính quyền địa phương - nơi có người Dao đỏ sinh sống và các ngành chức năng nên có giải pháp để hỗ trợ dân tộc Dao lưu giữ vốn tri thức bản địa; đồng thời quy hoạch vùng dược liệu tự nhiên để bảo tồn nguồn thuốc quý trong cộng đồng dân tộc vùng cao...
Đỗ Hoàng (Nguồn: Báo Lào Cai điện tử)

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

CHÂN DUNG CÁC MỸ NHÂN SÀI GÒN TRÊN BÌA TẠP CHÍ VIỆT NAM TRƯỚC 1975

Cùng nhìn lại ảnh của các “hotgirl” Sài Gòn để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng những năm tháng cũ ấy. Tạp chí “Vietnam” là ấn phẩm quốc tế được phát hành ở Sài Gòn trước năm 1975 và có rất nhiều trang bìa chụp các người đẹp nổi danh khi ấy của đất phương Nam. Có thể kể đến những cái tên như ca sĩ nổi tiếng Phạm Thị Hiếu, hotgirl Sài Gòn Nguyễn Thi Kim Anh hay nữ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đều góp mặt ở đây. Hãy cùng nhìn lại các mỹ nhân thời xưa để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng của những năm tháng cũ ấy. Túy Phượng Nguyễn Thị Túy Phượng – người nhận được giải thưởngtrang phục đẹp nhất tại Liên hoan nhạc Pop tổ chức tại Sài Gòn ngày 30/1/1972. Túy Phượng tên thật là Nguyễn Thị Kim Phụng, sinh năm 1939 tại Bạc Liêu, cùng tuổi với các nữ tài tử: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh, Kim Vui và nữ nghệ sĩ Bích Sơn. Ở tuổi 14, 15 Túy Phượng đã được khán giả yêu thích qua những vai diễn nhí nhảnh, hồn nhiên. Đến tuổi 16, 17, khi nghề nghiệp đã định hình, diễn xuất có chiều sâu, Phượng thu hút người xem tr…

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …