Chuyển đến nội dung chính

Vui hội “Tò sàng” với người Thái Thanh Hóa

(LV) - Khi hoa mơ, hoa mận nở trắng rừng là lúc người Thái ở xã Thanh Phong, huyện Như Xuân chuẩn bị đón Tết. Tết của người Thái thường kéo dài đến 15 tháng giêng. Từ mùng 1 đến mùng 3 người Thái tổ chức thăm hỏi, chúc Tết họ hàng, người thân và bạn bè. Sau đó, họ tổ chức vui chơi Tết.

Trong Tết nguyên đán của người Thái thường kéo dài với các hoạt động vui chơi như: ném còn, múa khèn, đẩy gậy, nhảy sạp.... Tuy nhiên, trò chơi thu hút được sự chú ý và tham gia của nhiều người là trò chơi Tò sàng. Tò Sàng được chơi đến hết ngày 15 tháng giêng, ngày này cũng la ngày khi mà các chàng trai cô gái tổ chức uống rượu cần để kết thúc ngày hội xuân để bắt đầu một năm lao động, sản xuất sắp tới.
Ngoài ra Tò Sàng gắn còn liền với đời sống lao động của người Thái, vì họ gần rừng phải ngoài lên nương làm dãy thì họ cũng phai khai thác tài nguyên rừng, chặt cây rừng làm rào cho ruộng lúa, nương dãy, và chặt cây rừng làm nhà nên sau những phút dây lao động mệt nhọc ấy họ dã làm cù để chơi để tạo nên sự hứng khởi, quên đi mệt nhọc.
Hàng năm cứ đến mùa gặt tháng 10 (ÂL) ,trẻ em,trai tráng thi nhau làm cù, ai ai cũng đi lên đồi tìm những cây cứng, có độ bền cao để đẽo cù, để chơi mừng lễ cúng cơm mới .

Tò sàng thường được tổ chức sôi nổi vào các dip lễ tết, ngày hội làng và những lúc nông nhàn hoặc sau nhũng buổi làm việc vất vả để tạo ra niềm vui, quên đi những khó khăn bộn bề trong cuộc sống. Ngoài ra trong các dịp lễ tết hay hội hè thì trò Tò Sàng còn là dịp để mọi người giao lưu, gặp gỡ, chúc Tết nhau nhau nhân đầu xuân năm mới.
Người Thái thường cư trú ở những vùng thung lũng lòng chảo thấp, bờ sông, suối. Chính vùng cảnh quan trên đã hình thành nên những truyền thống của tộc người trong quá trình thích ứng với môi trường, sinh tồn và phát triển có nhiều nét đặc thù về văn hoá ở khu vực này. Trong khuôn khổ địa hình vùng thung lũng, sông, suối cư dân tập hợp lại thành bản và các bản trong khuôn khổ vùng thung lũng tập hợp thành mường với một thiết chế chặt chẽ. Trong tiến trình phát triển, trên cơ sở khai phá vùng thung lũng của cư dân đã hình thành nên cánh đồng lớn, các bãi đất bằng phẳng, để làm nơi tổ chức lễ hội, sinh hoat cộng đồng. Từ đó các hoạt đọng sinh hoạt văn hóa tinh thần của người Thái được tổ chức đễ dàng và thuận lợi hơn
Đánh cù (khiếc sàng): những người chơi cùng thực hiện bổ quả Cù xuống đất, một hoặc nhiều người chơi (tùy thỏa thuận). Quả Cù dừng sớm nhất sẽ bị đánh, nghĩa là phải để cho những người khác bổ quả Cù của họ vào quả cù của mình. Thể thức này cũng có thể chia làm hai phe để chơi, hai bên cử một đại diện ra để xác định đội bị đánh. Đánh Cù có hai thể thức chính là ha Sàng không,ha Sàng tải, gọi là đánh Cù sống và đánh Cù chết. Nếu đánh Cù sống thì những người bị đánh Cù sẽ cho quả Cù của mình quay và những người được đánh Cù tìm cách bổ trúng. Nếu đánh Cù chết thì những người chơi sẽ vẽ một vòng tròn trên mặt sân chơi, những con quay bị đánh được cho vào đó để người được đánh bổ xuống. Trong thể thức đánh Cù sống, quả Cù rất dễ bị đinh bổ trúng mấu và nếu mấu bị mất hẳn thì không thể quấn dây để chơi được nữa.
Trong khi đánh Cù, nếu quả Cù của người được đánh cù không, hay gần như không quay được trên mặt đất hoặc quay bằng tu chứ không phải bằng chân thì quả Cù đó sẽ trở thành bị đánh. Ở thể thức đánh Cù chết, ngoài trường hợp vừa nêu, nếu quả Cù của người được đánh khi dừng quay nằm lại trong lò thì con quay đó cũng bị đưa vào đánh; ngược lại, quả Cù đang bị đánh mà sau khi bị va chạm văng ra khỏi lò thì coi như được cứu thoát và người chủ có quyền đánh những quả Cù còn lại. Để "cứu" một quả cù đang bị đánh, người chơi hay áp dụng kỹ thuật bổ vát còn để gây thiệt hại thì dùng bổ thượng.
Còn có một biến thể mà ít ai muốn con quay của mình bị đánh là chỉ chọn ra một con quay duy nhất cho vào lò, những người được đánh Cù sẽ bổ quả Cù của mình nhằm đưa "nạn nhân" đến một vị trí bất lợi như vũng nước, hố vôi, cống nước thải... thậm chí ao nước. Chỉ khi nào những người được hầm đạt mục đích thì vòng chơi mới bắt đầu lại bằng cách chọn ra một quả Cù khác để đánh . Tuy nhiên trong cách chơi này những người được đánh Cù cũng rất dễ trở thành nạn nhân vì nếu không khéo léo chính quả Cù của họ cũng có thể rơi xuống vị trí không mong muốn ấy. Nếu có hai người chơi, mỗi người sẽ lần lượt đặt hoặc cho quả cù của mình quay để người còn lại bổ cù.
Trò chơi Tò Sàng được tổ chức trong ngày tết nguyên đán của người Thái huyện Như Xuân với mục đích gắn kết cộng đồng giữa các bản làng với nhau, giữa những chàng trai miền sơn cước với nhau, để tạo nên sức mạnh đoàn kết trong đời sống sinh hoạt cũng như đời sống tinh thần của người Thái được vũng chắc, bền chặt hơn. Ngoài ra trò trơi được tổ chức vào ngày tết với mục đích dăn dạy, gửi gắm đến con em người thái nên biết quý trọng sức khỏe, luôn luyện tập sức khỏe, để bản than mỗi người đều dẻo dai, bảo vệ quê hương, chống các loài giữ quấy phá mùa màng làng xóm.
Trò chơi Tò Sàng của người Thái tạo ra sự hòa đồng thân thiện giữa con người đối với thiên nhiên, lưu giữ những bản sắc văn hóa, đức tính cần cù, hồn nhiên vô tư của người Thái.
Hình dáng quả cù cũng mang một ý nghĩa thể hiện cho thể hiện sự mạnh mẽ, cho ánh sáng, chủ động, nam tính, cứng rắn, sự sinh sôi nảy nở trong một năm mới.
Ngoài ra Tò Sàng giúp trẻ em cũng như một số thanh niên ,người già bỏ quên hết nhọc nhằn, những khó khăn trong cuộc sống, rèn luyện thêm sức khỏe, độ khéo léo, phản sạ tốt.
Trò chơi tò sang giúp con người Thái luôn biết yêu, tự hào về văn hóa dân tộc mình hơn.
Thanh Thanh

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…