Chuyển đến nội dung chính

Lễ hội Nhiàng chầm đao của người Dao Quần Chẹt

Dân tộc Dao Quần Chẹt ở Tuyên Quang cư trú chủ yếu ở các xã Thanh Phát, Hợp Hòa, Kháng Nhật, Phú Lương, huyện Sơn Dương. Trong văn hóa truyền thống người Dao Quần Chẹt có lễ Nhiàng chầm đao (nghĩa là Tết nhảy). Đây là một nghi lễ thể hiện những quan niệm về tín ngưỡng và được duy trì từ lâu đời trong đời sống văn hóa tâm linh của người Dao Quần Chẹt.
Nhiàng chầm đao (Tết nhảy) được thực hiện trong thời gian ba năm liên tục, khi gia đình đã đủ điều kiện để có được bộ tranh thờ Tam Thanh. Năm thứ nhất (Tà dất nhảng nhặn nòi muội): Trước khi làm lễ, gia đình nhờ thầy cúng xem ngày tốt để làm lễ và nhờ thầy cúng, một số nam thanh niên giúp gia đình nhảy luyện âm binh trong khi thực hiện nghi lễ. Các đồ như gươm giáo, đao, dao, búa để luyện âm binh được làm từ hôm trước khi làm Tết nhảy. Thời gian làm Tết nhảy thường vào tháng Chạp, gia đình sẽ kết hợp làm lễ cúng tổ tiên để trả ơn, báo với tổ tiên đã hết năm cũ và xin được phù hộ cho một năm mới mùa màng bội thu, con cháu khỏe mạnh. Ngày làm lễ sẽ cúng tết vào buổi chiều, đến đêm thì bắt đầu làm Tết nhảy. Bắt đầu lễ cúng, thầy cả khấn xin thần thánh cho phép để treo tranh thờ và lập đàn cúng.



Dân tộc Dao Quần Chẹt, huyện Sơn Dương. 
         
Đối với người Dao Quần Chẹt, trong quan niệm về tổ tiên được chia thành các thứ bậc, cao nhất là Hương hỏa, sau đó đến Thượng tổ, rồi đến Trung tổ và cuối cùng là Hạ tổ. Khi thực hiện các nghi lễ cúng tổ tiên, Hương hỏa được cúng trên bàn ham còn Thượng tổ, Trung tổ và Hạ tổ được lập thành các đàn cúng riêng ở giữa nhà, trước bàn ham. Trước khi thực hiện lễ Nhiàng chầm đao, thầy cúng khấn mời tổ tiên về chứng lễ báo hết năm, lời cúng đại ý, nay con cháu mổ lợn, gà, làm bánh…để trả ơn tổ tiên đã phù hộ trong suốt cả năm…Lễ trả ơn này đã được con cháu hứa trong lễ khai xuân từ đầu năm, nay trả lễ. Đồng thời khấn báo với tổ tiên viêc con cháu đã chọn được ngày tốt làm lễ Nhiàng chầm đao  năm đầu tiên để nhảy múa báo cho Thượng tổ biết, gia đình đã hoàn tất được các thủ tục để có bộ tranh thờ, xin tổ tiên phù hộ cho con cháu có điểm gì xấu thì tổ tiên cởi bỏ, để con cháu không bị va vấp. Cúng tết Nguyên đán xong, hai thầy cúng và thầy đồng được nhờ làm Tết nhảy chuẩn bị làm lễ. Thầy cúng mặc áo thầy rồi lên hương, sắp oản,dao, kiếm để cúng thần thánh của thầy xin được làm Tết nhảy. Thầy đồng nhập đồng, báo biến xem gia đình làm việc này có vướng mắc gì không. Sau đó thầy cúng giả lễ cho Tam Thanh và chuẩn bị nhảy toong sâu.
         
Nhảy toong sâu diễn ra suốt cả đêm, nhảy bảy lần (lần thứ bảy nhảy ba lần, mỗi lần lại nhảy hai lần) và một lần múa ba ba (múa một lần âm và một lần dương). Lần nhảy múa thứ nhất được gọi là lạm miên, được thực hiện để động viên âm binh. Nghi lễ do hai thầy cúng và thanh niên trong làng đến giúp nhảy múa, khi nhảy múa, nhạc cụ được sử dụng là chuông, chũm chọe, cháo. Lần thứ hai là sấp peng, thầy cúng và các thanh niên cầm kiếm,, đao, búa…múa để đưa quân binh đi tập luyện. Lần múa thứ ba được lặp lại như lần thứ nhất, để tiếp tục động viên âm binh. Đến lần nhảy múa thứ tư được gọi là pịa peng do hai thầy cúng và thanh niên (không khống chế số lượng) thực hiện với ý nghĩa là chiêu âm binh về. Lần thứ năm lại được thực hiện như lần thứ nhất và lần thứ ba. Đến lần thứ sáu, thầy cúng và các thanh niên cầm kiếm múa như lần thứ hai để đưa âm binh đi luyện tập. Lần thứ bảy và cũng là lần cuối cùng, việc nhảy múa được kết hợp giữa nhảy múa lạm miên và sấp peng, pia peng theo trình tự khi sáu lần nhảy múa trên đã thuần thục để động viên âm binh, đưa quân binh đi luyện tập.
 


 Múa sấp peng trong  Nhiàng chầm đao - Tết nhảy. (Ảnh: Minh họa)
         
Trong những lần nghỉ giữa các lần nhảy múa, thầy đồng sẽ  nhập bất kỳ vào lần nghỉ nào thì thầy và các thanh niên phải nhảy múa chạy ba ba (pẻo lộ). Khi thầy đồng nhập đồng tức là lúc đó thầy sẽ gọi được tổ tiên về để báo cho con cháu biết trong quá trình làm lễ đã làm đúng hay chưa, có còn thiếu sót gì không. Khi nhập đồng phải đặt một chiếc nia giữa nhà, tượng chưng là xe đưa đón tổ tiên, thầy xin âm dương nếu được âm thì phải nhảy ba ba âm, xin được dương thì phải nhảy ba ba dương, nhưng trong nghi lễ bắt buộc phải xin được một lần nhảy âm, một lần nhảy dương. Nếu xin âm dương có trở ngại, theo quan niệm là chưa được thần thánh, tổ tiên cho phép thì phải bắc cầu ở giữa cửa để thần thánh, tổ tiên về. Để nhảy múa chạy ba ba, thầy cúng phải chọn trong những thanh niên đến giúp mỗi họ một người, những người đó gia đình phải có Tổ già, đã qua các nghi lễ vun tổ. Kết thúc nhảy múa, hai thầy mặc áo dân tộc để nhảy múa Chu lui phảo tầm tồng. Bài múa này là để tạo cảm giác vui nhộn cho các thầy cúng chuẩn bị cúng lên Đại đồng. Để cúng lên Đại đồng, lễ cúng có 2 chõ oản và một hũ rượu để thầy cúng mời Tam Thanh, Hương hỏa, các thánh xuống ăn bánh, uống rượu hòa nhập Đại đồng, cùng chia vui, uống rượu và phù hộ cho con cháu. Sau đó, thầy cúng và hóa vàng, bạc cho Tam Thanh, Hương hỏa, các thánh. Cúng và hóa vàng, bạc xong, thầy cúng cùng 2 thanh niên cầm 1 cum lúa tượng chưng hóa thành lương thực, 1 chiếc chiếu tượng chưng hóa thành chăn chiếu, 1 chiếc thắt lưng tượng chưng hóa thành quần áo, nhảy múa dâng các vật đó cho Tam Thanh. Sau đó các thầy làm phép xin thần thánh thu tranh thờ. Thu tranh thờ xong, thầy cúng làm lễ cúng “ma” ở miếu của làng, tạ ơn thần thánh, tổ tiên và cầu xin cho gia đình mọi người đều khỏe mạnh.
         
Đến năm thứ hai (tết nhảy được gọi là tà nhậy nhảy y nòi muôn). Thời gian, trình tự nghi lễ được gia đình làm như năm thứ nhất, nhưng nhảy múa toong sâu diễn ra theo trình tự như năm thứ nhất nhưng làm 2 lần. Việc này có ý nghĩa khi năm thứ 2 quân binh của thánh thần sẽ được luyện tập cứng cáp hơn năm thứ nhất.
         
Tết nhảy năm thứ ba (tà pham pua nòi muôn) diễn ra trình tự như năm thứ nhất, thứ hai nhưng khi nhảy múa toong sâu sẽ thực hiện ba lần. Việc này có ý nghĩa là quân binh của thánh thần sẽ được luyện tập cứng cáp, thuần thục. Sau khi làm lễ cúng để thánh thần, tổ tiên hòa nhập Đại đồng, các thầy cúng sẽ thực hiện nghi lễ mời Ngọc Hoàng xuống chứng kiến việc làm lễ tết nhảy (Nhiàng chầm đao) của gia đình. Trình báo với Ngọc Hoàng việc gia đình đã làm xong lễ Tết nhảy, từ nay đã có gốc để mọi người biết, xin Ngọc Hoàng phù hộ cho các thành viên trong gia đình mạnh khỏe, làm ăn khấm khá. Sau đó thầy cả bắc cầu (làm bằng dải vải) để làm lễ chịu béo vần chuộc hồn lúa, cầu cho gia đình khi gieo hạt nhanh nảy mầm, gốc lúa sẽ tốt, nắng hạn đến mấy thì lúa vẫn xanh tươi, mùa màng bội thu.
         
Lễ Nhiàng chầm đao được thực hiện khi gia đình đã phải trải qua những nghi lễ đã được đồng bào tự quy định, khẳng định sự kính trọng đối với tổ tiên, nhắc nhở con cháu luôn nhớ về tổ tiên, nguồn cội của mình. Ngoài những yếu tố tâm linh, nghi lễ chứa đựng những nét văn hóa dân gian trong các điệu múa, cùng với những yếu tố riêng thể hiện trên trang phục, nhạc cụ…làm cho Nhiàng chầm đao trở thành một nghi lễ mang đậm nét văn hóa đặc sắc của người Dao Quần Chẹt. Từ trong truyền thống xa xưa cho đến nay, lễ Nhiàng chầm đao được duy trì, nay không làm Nhiàng chầm đao (tết nhảy) lên tục trong 3 năm mà làm gộp vào một năm và làm trong ba ngày, một số thủ tục liên quan đến nghi lễ đã được rút gọn, những vẫn giữ được bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao Quần Chẹt.
Việt Thanh

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

CHÂN DUNG CÁC MỸ NHÂN SÀI GÒN TRÊN BÌA TẠP CHÍ VIỆT NAM TRƯỚC 1975

Cùng nhìn lại ảnh của các “hotgirl” Sài Gòn để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng những năm tháng cũ ấy. Tạp chí “Vietnam” là ấn phẩm quốc tế được phát hành ở Sài Gòn trước năm 1975 và có rất nhiều trang bìa chụp các người đẹp nổi danh khi ấy của đất phương Nam. Có thể kể đến những cái tên như ca sĩ nổi tiếng Phạm Thị Hiếu, hotgirl Sài Gòn Nguyễn Thi Kim Anh hay nữ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đều góp mặt ở đây. Hãy cùng nhìn lại các mỹ nhân thời xưa để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng của những năm tháng cũ ấy. Túy Phượng Nguyễn Thị Túy Phượng – người nhận được giải thưởngtrang phục đẹp nhất tại Liên hoan nhạc Pop tổ chức tại Sài Gòn ngày 30/1/1972. Túy Phượng tên thật là Nguyễn Thị Kim Phụng, sinh năm 1939 tại Bạc Liêu, cùng tuổi với các nữ tài tử: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh, Kim Vui và nữ nghệ sĩ Bích Sơn. Ở tuổi 14, 15 Túy Phượng đã được khán giả yêu thích qua những vai diễn nhí nhảnh, hồn nhiên. Đến tuổi 16, 17, khi nghề nghiệp đã định hình, diễn xuất có chiều sâu, Phượng thu hút người xem tr…

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

PHỤ NỮ SÀI GÒN XƯA ĐẸP VÀ SÀNH ĐIỆU NHƯ THẾ NÀO?

Váy suông, bó sát, váy xòe… du nhập vào các đô thị miền Nam những năm 60, 70 và nhanh chóng được phụ nữ đón nhận. Nhiều người đến Sài Gòn lúc ấy đều ngạc nhiên về nét đẹp hiện đại và ăn mặc hợp mốt của những quý cô thành thị. Thời trang của phụ nữ Sài Gòn xưa Phụ nữ Sài Gòn – Đi về phía trước
Đôi mắt to sáng lấp lánh, khuôn miệng nhỏ xinh lanh lợi và đôi má bầu bĩnh là nét đẹp
đặc trưng của thiếu nữ Sài Gòn xưa. Đội thêm một chiếc mũ bê rê được ưa chuộng
thời điểm này làm tăng nét cá tính cho cô gái trẻ. Phong cách của người phụ nữ xinh đẹp trong bộ váy xòe chấm bi bồng bềnh, thắt
eo gọn cùng kiểu tóc sang trọng vẫn không hề lỗi mốt cho đến bây giờ. Nữ sinh lớp Đệ Tam (tương đương lớp 10) trường Quốc Gia Nghĩa Tử, Sài Gòn năm 1968. Áo dài nữ sinh trên đường Lê Lợi, đoạn trước Công ty xe hơi Kim Long
(bên cạnh thương xá Tax) năm 1965. Phụ nữ Sài Gòn năm 1963. Thời đó, vào mỗi chiều cuối tuần,
phụ nữ Sài Gòn thường đi dạo, bát phố trên đường Lê Lợi, Tự Do. Ảnh chụp vào tháng 12 năm 1967.