Chuyển đến nội dung chính

Thăm Nhà thờ Tiến sĩ ở Hưng Yên

Nhà thờ Tiến sĩ tọa lạc ở làng Liêu Xá, xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ (Hưng Yên). Đây là di tích khá đặc biệt của Hưng Yên cũng như cả nước. 
Mặt tiền Nhà thờ Tiến sĩ
Mặt tiền Nhà thờ Tiến sĩ
Nhà thờ Tiến sĩ là nơi phối thờ những người con dòng họ Lê Hữu đã góp phần làm rạng danh quê hương và là một di tích nho giáo tiêu biểu của làng Liêu Xá nói riêng và của Hưng Yên nói chung. 
 
Dòng họ Lê Hữu dưới thời phòng kiến có 7 người đỗ tiến sĩ. Người khai khoa và  tấm gương ngời sáng cho con cháu dòng họ là Hoàng giáp Lê Hữu Danh. 3 người con trai ông là Lê Hữu Kiều, Lê Hữu Mưu, Lê Hữu Hỉ đều đỗ tiến sĩ và con rể ông là bảng nhãn Lê Quý Đôn hiện nay còn lưu danh ở Văn Miếu Quốc Tử Giám. Đặc biệt, trong đó Lê Hữu Mưu là thân phụ Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, vị Đại danh y làm rạng rỡ nền y học cổ truyền Việt Nam. 
 
Trong thời kỳ phong kiến, những người đỗ đại khoa (từ tiến sĩ trở lên) không chỉ là niềm tự hào của gia đình, dòng họ, mà còn là vinh dự chung của xóm làng, của vùng đất quê hương những người con tài giỏi ấy. Không những thế, họ là những nhân tài mà các bậc minh quân luôn mong đợi. Nhà bác học Lê Quý Đôn trong tác phẩm Kiến văn tiểu lục cho biết về 5 ân điển mà nhà Lê Trung hưng ban cho các tân tiến sĩ. Trong đó có ân điển “dân làng trước hết phải dựng phủ đệ cho tiến sĩ”. 
 
Các vị đại khoa của dòng họ Lê Hữu không chỉ có phủ đệ riêng mà còn quy tụ thành một nhà Tiến sĩ, mà nhà thờ Tiến sĩ vẫn còn được lưu giữ tới ngày nay là một bằng chứng xác thực. Tại cổng Nhà thờ Tiến sĩ  có bức đai tự  “Tiến sĩ môn” (Cổng Tiến sĩ). Trải qua thời gian từ khi xây dựng đến nay, di tích vẫn giữ được những nét kiến trúc độc đáo trên vùng đất có truyền thống khoa bảng.
 
Nằm ở xóm Văn Xá, trung tâm của thôn Liêu Xá, gần nhà thờ Đại tôn Lê Hữu, theo gia phả dòng họ Lê Hữu, Nhà thờ Tiến sĩ được dựng từ nửa cuối thế kỷ XVII và đã được tu sửa nhiều lần. Đến khoảng nửa đầu thế kỷ XIX, được sự giúp đỡ của nhân dân làng Bát Tràng, Nhà thờ Tiến sĩ trở nên khang trang, bề thế hơn. Nhà thờ Tiến sĩ được thiết kế theo kiểu chữ nhị, gồm có 3 gian tiền tế và 3 gian hậu cung được làm bằng gỗ lim, nhìn về hướng Tây Nam, tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng hơn 100m2.
Văn bia tại Nhà thờ Tiến sĩ
Văn bia tại Nhà thờ Tiến sĩ
Cổng Nhà thờ Tiến sĩ còn có đôi câu đối ca ngợi Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác:
 
Hiển đạt Đông y danh quốc sử
Lưu truyền Nam dược tế dân sinh
(Làm rạng rỡ khoa thuốc phương Đông để tên tuổi trong quốc sử
Lưu truyền lại ngành thuốc Nam cứu độ cuộc sống nhân dân.)
 
Theo gia phả của dòng họ, trước đây, khi chưa có Nhà Tưởng niệm Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, địa phương đã dùng 3 gian tiền tế của Nhà thờ Tiến sĩ để làm nơi trưng bày về thân thế và sự nghiệp của Đại danh y. Sau này, khi chuyển toàn bộ phần trưng bày này ra Nhà tưởng niệm, câu đối vẫn giữ nguyên tại cổng Nhà thờ Tiến sĩ.
 
3 gian tiền tế được tạo tác theo lối kiến trúc chồng rường đấu sen, hầu hết các mảng ván gió, vì, đầu bẩy... đều để trơn, không trang trí họa tiết hoa văn. Sự giản dị trong kiến trúc của Nhà thờ Tiến sĩ khiến người đời sau thêm kính trọng dòng họ khoa bảng, thanh liêm. Đặc điểm này cũng tương đồng với các di tích khác của dòng họ Lê Hữu trên đất Liêu Xá, vốn hầu hết đều có kiến trúc đơn giản, không chạm trổ cầu kỳ.
Gian tiền tế đặt một bức hoành phi nói về sự phát triển liên tục của dòng họ Lê Hữu. Tại đây còn lưu giữ một đôi câu đối do chính Lê Hữu Kiều bái ký nhằm ca ngợi sự “mở mang đạo học, gây dựng văn minh” của dòng họ Lê Hữu đối với vùng đất Liêu Xá. 
 
Giống như tiền tế, ba gian hậu cung cũng được làm bằng gỗ lim và chủ yếu là bào trơn đóng bén, không chạm khắc. Đây là nơi đặt ban thờ, chính giữa là ngai và tượng cụ Lê Hữu Mưu, bên tả là ngai cụ Lê Hữu Dụ, bên hữu là ngai và tượng cụ Lê Hữu Kiển.
 
Ở hậu cung Nhà thờ Tiến sĩ có đôi câu đối khẳng định công lao, đóng góp của những nhà đại khoa họ Lê Hữu không những được “để tên tuổi” trong sử sách, được người đời kính trọng mà còn được hương khói phụng thờ ngàn thu, vun đắp tiếng thơm lưu truyền :
 
Vạn cổ huân lao triều quận trọng
Thiên thu hương hỏa miếu đường long
(Công lao to lớn muôn đời được coi trọng trong triều ngoài quận
Hương khói ngàn thu vẫn rực rỡ ở miếu đường).
 
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên, Nhà thờ Tiến sĩ còn lưu giữ nhiều di vật, cổ vật có giá trị không chỉ đối với việc nghiên cứu về dòng họ Lê Hữu mà còn góp phần tìm hiểu về phong cách của nghệ thuật tạo hình thế kỷ XVIII.
 
Đáng chú ý nhất là tấm bia: Lê triều Lê Tướng công mộ chí (Bia mộ chí của Lê Tướng công triều Lê). Đây là tấm bia hình trụ, khắc 4 mặt, đặt bên tả Nhà thờ Tiến sĩ. Bia cao 74cm, mặt tiền rộng 38cm, hai mặt bên rộng 31cm, chữ khắc chân phương và còn rất rõ. Bia được tạo dựng năm 1738, do người cháu tiến sĩ họ Dương chấp bút, nội dung ghi lại một thời gian khổ, quyết chí học tập của các vị đại khoa họ Lê Hữu. Tấm bia bốn mặt đã ôn lại truyền thống hiếu học của một gia đình quan tướng, nhà văn, sống đông vui, hòa hợp; mọi thành viên có hướng đi lập thân lập nghiệp riêng cho mình,  góp sức làm vững bền gia thế, rạng rỡ quê hương.
 
Hiện nay ở Liêu Xá, chỉ tính riêng các di tích của dòng họ Lê Hữu đã có hơn chục địa điểm, bao gồm: Nhà thờ Ðại tôn Lê Hữu, Tiến sĩ môn, Nhà tưởng niệm Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, nhà thờ Hoàng giáp Lê Hữu Danh, miếu thờ Lê Hữu Hỷ, từ vũ Quận công Lễ Hữu Kiều, khu mộ tổ họ Lê Hữu… tất cả tạo thành một quần thể di tích phong phú và đa dạng. Ngày nay, Nhà thờ Tiến sĩ  trở thành nơi giáo dục về truyền thống hiếu học cho các thế hệ trẻ trong dòng họ Lê Hữu cũng như nhân dân địa phương.
 
Minh Huệ - Trí Dũng 
 

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Bản đồ tỉnh Gia Lai

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Theo dấu xưa, chuyện cũ: Trăm năm phủ thờ họ Cao

Chia sẻ Mặt tiền ngôi nhà và bộ tượng bằng gốm trên đầu cột bị kẻ trộm cưa mấtẢNH: HOÀNG PHƯƠNG Phủ thờ tộc họ Cao tại số 90, đường Đống Đa, là một trong những ngôi nhà có tuổi thọ hơn trăm năm còn sót lại ở TP.Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu với lối kiến trúc hỗn hợp Hoa - Việt. Đây là nơi khai sinh một nhà cách mạng nổi tiếng ở miền Tây Nam bộ thời chống Pháp. Ngôi nhà xưa độc đáo Mặt tiền phủ thờ giống như kiến trúc hội quán của người Hoa, nhưng bên trong bố trí theo kiểu nhà xưa Nam bộ của người Việt. Từ bộ giàn trò đến cửa võng, bao lam, hoành phi, liễn đối đều trang trí theo kiểu người Việt. Gian chính có ba bàn thờ. Các khánh thờ bằng gỗ quý được chạm trổ tinh xảo với hình lưỡng long tranh châu và các loại mai, tùng, trúc, cúc… cẩn ốc xà cừ. Bà Cao Tuyết Lệ, 79 tuổi, cháu nội của chủ nhân ngôi nhà, cho biết phủ thờ đã xuống cấp từ năm 1980. Cách đây không lâu, kẻ trộm leo rào vô cưa lấy mất bộ tượng ông mặt trời, bà mặt trăng bằng gốm trang trí ở đầu cột mặt tiền nhà. Mấy năm nay, Bảo tà…