Chuyển đến nội dung chính

Độc đáo 'cây thần' và luật tục bảo vệ rừng của người Thái ở Điện Biên

Từ nhiều năm nay, người dân khu vực lòng chảo Mường Thanh (tỉnh Điện Biên) đã truyền nhau thông tin tại bản Púng Nghịu, xã Thanh Chăn, huyện Điện Biên, tồn tại một cây Mạy Noọng to lớn, hiếm gặp.

Đường kính thân cây gần 2 m, phải 4 - 5 người ôm mới hết. Ảnh: Phan Tuấn Anh/TTXVN
Theo tâm niệm của đồng bào dân tộc Thái, Mạy Noọng là "cây thần" gắn liền với lễ hội Xên bản, Xên mường - một luật tục, nét đẹp trong đời sống tâm linh của bản làng. Đặc biệt, thông qua cây thần Mạy Noọng, cộng đồng người Thái đã thể hiện được thái độ sống trân trọng, gìn giữ rừng khi cụ thể hóa bằng những luật tục bất biến từ nhiều đời.

Theo ông Tòng Văn Tính, 75 tuổi, bản Púng Nghịu, xã Thanh Chăn, huyện Điện Biên, từ lâu, dân bản ở đây đã xem cây Mạy Noọng này là cây thần của bản, dùng làm nơi để tổ chức lễ hội Xên bản, Xên mường. Cứ ba năm một lần, người dân trong bản lại làm lễ cúng tế cây thần. Trước kia, người dân nơi đây ở bản Mé, xã Thanh Hưng, huyện Điện Biên. Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (năm 1954), ruộng vườn bị phá, họ phải di cư về đây để khai hoang, lập nên bản làng sinh sống. Khi đến đây, cây Mạy Noọng này đã có rồi. Cây thần này cao khoảng 40 m, gốc nó nhiều người ôm mới xuể, trên cây có vô số tổ ong.

Nhìn từ xa, cây thần Mạy Noọng cao sừng sững, tán sum xuê, vượt trội hơn hẳn so với các cây rừng phía dưới. Tuy nhiên, để tiếp cận được với cây thần này, chúng tôi phải ngược đồi, luồn lách trong vô số cây bụi, dưới những tán rừng thâm u, xanh ngắt của đại ngàn. Điều lạ, cây thần thu hút nhiều loại ong từ khắp các cánh rừng trong lòng chảo Mường Thanh về đây kết vò làm tổ. Trên các cành, nhánh cây có gần 100 tổ ong khổng lồ đang bám cành, nặng trĩu. Khi từng bầy ong rung cánh truyền tín hiệu cho nhau, hàng chục tổ ong như chuyển động dọc cành cây, tạo nên những “làn sóng” rất bắt mắt.

Sau khi ông Tòng Văn Tình thắp hương, thực hiện các nghi thức tâm linh bên chiếc am nhỏ ngay cạnh gốc cây để xin cây thần mở cửa rừng, chúng tôi được phép bước chân vào khu rừng cấm, rừng thiêng của bản và tiếp cận cây Mày Noọng.

Ông Tòng Văn Tính cho biết, trong đời sống tâm linh, đồng bào dân tộc Thái ở bản Púng Nghịu đã xem cây này là cây thần từ lâu. Trong lễ hội Xên bản, dân làng dâng lễ vật gồm hai con gà, một con vịt, một con lợn khoảng 40 - 60 kg. Lễ hội được tổ chức, diễn ra ngay dưới gốc cây Mày Noọng với nhiều nghi thức đậm nét văn hóa bản địa, mang yếu tố cố kết cộng đồng và có sự tham gia của nhiều người là dân tộc Thái ở khu vực lòng chảo. Cũng duy nhất dịp này, người dân mới được phép sinh hoạt trong khu rừng cấm, rừng thiêng của bản và tiếp cận được cây thần Mày Noọng. Ngày bình thường, người dân ở đây bảo vệ nghiêm ngặt khu rừng này, không cho ai vào đây lấy củi, chặt cây. Vì vậy, khu rừng này mới phát triển xanh tươi.

Theo ông Tòng Văn Tính, số lượng tổ ong trên cây này không thể đếm chính xác được, vì chưa ai leo lên cây bao giờ, còn đứng dưới đất nhìn lên để đếm sẽ hoa mắt, chóng mặt. Cũng không ai có ý định leo lên cây, vì sợ ong tấn công người dân và gia súc, gia cầm trong bản.

Chỉ tay lên những dấu vết to bằng bàn tay chi chít, hằn in xung quanh gốc cây thần Mạy Noọng, ông Tính cho biết: “Dấu vết này có từ lâu rồi, hàng chục năm qua rồi. Đây là vết dấu của dao, rìu mà người Mông đã “vạc” vào cây để lấy mủ về pha trộn làm thuốc tẩm ướp mũi tên khi săn thú trong rừng bằng nỏ”.

Càng đi sâu vào rừng, chúng tôi mới hiểu được những nét độc đáo trong văn hóa tâm linh của đồng bào Thái qua lễ hội Xên bản đang ẩn chứa nơi đây thông qua những vết tích, tín hiệu lạ. Án ngữ lối mòn nhỏ là cây Ta Leo được đan, kết bằng tre, nứa có hình hoa thị, ba cánh, đậu trên một cọc tre thẳng cao chưa vượt tầm người. Trên một cành của cây Ta Leo có găm một chùm lông gà óng mượt.

Gần như toàn bộ các cành cây đều được ong làm tổ. Ảnh: Phan Tuấn Anh/TTXVN
Ông Tòng Văn Tính cho hay: Cây Ta Leo được người Thái dựng lên để xin rừng thiêng và cây thần phù hộ dân bản, cho nguồn nước mát lành. Khi thực hiện lễ hội Xên bản xong, cây Ta Leo sẽ được cắm để ngăn cấm, không cho ai vào trong khu rừng này để vệ rừng thiêng và cây Mày Noọng. Dưới chân cây Ta Leo là đôi rọ và bộ quang gánh nhỏ mà theo ông Tính nói: “Trong lễ hội Xên bản, bà con dùng để cầu may, thu hoạch mùa màng được nhiều thóc lúa, nhiều nước ngọt, mát lành để tưới ruộng, sinh hoạt". Đôi rọ này nó có trấu, cát, nước và muối. Ta Leo còn có ý nghĩa trụ cột, phù hộ cho người dân trong bản được mạnh khỏe, không bệnh tật, không ốm đau.

Phía trước am thờ nhỏ (được xây từ năm 2007) là một khoảng trống khá bằng phẳng được phủ xanh bằng một lớp cây bụi vượt tầm chân bước, là nơi để người dân trong bản dùng để thực hiện các nghi thức trong lễ hội Xên bản. Xung quanh khoảng trống này vẫn còn những dấu tích của một lễ hội Xên bản năm trước: các giàn nứa là nơi sắp đặt các linh vật tế lễ, bếp nấu thức ăn đào sâu vào hốc núi…

Theo ông Tòng Văn Tính, Púng Nghịu là một trong 18 thôn bản của xã biên giới Thanh Chăn (huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên), hiện có 71 hộ dân là dân tộc Thái, định bản từ sau năm 1954. Qua cây thần Mạy Noọng và lễ hội Xên bản, hàng chục năm qua người dân bản Púng Nghịu đã xem cả khu rừng phía sau bản là khu rừng cấm, rừng thiêng. Rừng cấm, rừng thiêng là cánh rừng đầu nguồn bảo vệ cho bản mường luôn mát lành với những mó nước tuôn trào, cung cấp cho con người nhiều sản vật quý; là nơi để cúng tế “đông xên” và làm nghĩa địa chôn cất “đông pá heo”…

Rừng thiêng đã trở thành yếu tố cốt lõi trong đời sống văn hóa, tâm linh, gắn với chu trình sống của một người trong cộng đồng bào dân tộc Thái như câu mà người Thái vẫn truyền tai nhau: “Tai Pá phăng, nhăng pá liệng”- chết rừng chôn, sống rừng nuôi. Với vai trò, ý nghĩa đó, cây thần Mạy Noọng sẽ tồn tại mãi với đồng bào Thái qua nhiều thế hệ. Rừng thiêng Púng Nghịu sẽ mãi ngát xanh, che bóng cho bản làng dân tộc Thái nơi đây.

Nét độc đáo của cây thần Mạy Noọng và sự độc đáo trong đời sống văn hóa tâm linh đồng bào dân tộc Thái kết tinh trong lễ hội Xên bản, Xên mường. Mô hình gìn giữ, phát triển rừng thông qua cây thần Mạy Noọng và lễ hội Xên bản, Xên mường của đồng bào dân tộc Thái cần được bảo tồn, nhân rộng.
Xuân Tiến (TTXVN)

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

PHỤ NỮ SÀI GÒN XƯA ĐẸP VÀ SÀNH ĐIỆU NHƯ THẾ NÀO?

Váy suông, bó sát, váy xòe… du nhập vào các đô thị miền Nam những năm 60, 70 và nhanh chóng được phụ nữ đón nhận. Nhiều người đến Sài Gòn lúc ấy đều ngạc nhiên về nét đẹp hiện đại và ăn mặc hợp mốt của những quý cô thành thị. Thời trang của phụ nữ Sài Gòn xưa Phụ nữ Sài Gòn – Đi về phía trước
Đôi mắt to sáng lấp lánh, khuôn miệng nhỏ xinh lanh lợi và đôi má bầu bĩnh là nét đẹp
đặc trưng của thiếu nữ Sài Gòn xưa. Đội thêm một chiếc mũ bê rê được ưa chuộng
thời điểm này làm tăng nét cá tính cho cô gái trẻ. Phong cách của người phụ nữ xinh đẹp trong bộ váy xòe chấm bi bồng bềnh, thắt
eo gọn cùng kiểu tóc sang trọng vẫn không hề lỗi mốt cho đến bây giờ. Nữ sinh lớp Đệ Tam (tương đương lớp 10) trường Quốc Gia Nghĩa Tử, Sài Gòn năm 1968. Áo dài nữ sinh trên đường Lê Lợi, đoạn trước Công ty xe hơi Kim Long
(bên cạnh thương xá Tax) năm 1965. Phụ nữ Sài Gòn năm 1963. Thời đó, vào mỗi chiều cuối tuần,
phụ nữ Sài Gòn thường đi dạo, bát phố trên đường Lê Lợi, Tự Do. Ảnh chụp vào tháng 12 năm 1967.

CHÂN DUNG CÁC MỸ NHÂN SÀI GÒN TRÊN BÌA TẠP CHÍ VIỆT NAM TRƯỚC 1975

Cùng nhìn lại ảnh của các “hotgirl” Sài Gòn để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng những năm tháng cũ ấy. Tạp chí “Vietnam” là ấn phẩm quốc tế được phát hành ở Sài Gòn trước năm 1975 và có rất nhiều trang bìa chụp các người đẹp nổi danh khi ấy của đất phương Nam. Có thể kể đến những cái tên như ca sĩ nổi tiếng Phạm Thị Hiếu, hotgirl Sài Gòn Nguyễn Thi Kim Anh hay nữ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đều góp mặt ở đây. Hãy cùng nhìn lại các mỹ nhân thời xưa để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng của những năm tháng cũ ấy. Túy Phượng Nguyễn Thị Túy Phượng – người nhận được giải thưởngtrang phục đẹp nhất tại Liên hoan nhạc Pop tổ chức tại Sài Gòn ngày 30/1/1972. Túy Phượng tên thật là Nguyễn Thị Kim Phụng, sinh năm 1939 tại Bạc Liêu, cùng tuổi với các nữ tài tử: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh, Kim Vui và nữ nghệ sĩ Bích Sơn. Ở tuổi 14, 15 Túy Phượng đã được khán giả yêu thích qua những vai diễn nhí nhảnh, hồn nhiên. Đến tuổi 16, 17, khi nghề nghiệp đã định hình, diễn xuất có chiều sâu, Phượng thu hút người xem tr…

Vị bánh cuốn gốc Bắc hơn nửa thế kỷ ở Sài Gòn

Dĩa bánh nóng hổi, thơm phức được tráng theo công thức truyền thống của một gia đình gốc Bắc di cư vào Sài thành từ những năm 50.

Bánh cuốn là món ăn có tiếng ở miền Bắc, đặc biệt là đất Hà thành. Từ thôn quê, thứ bánh dân dã len lỏi vào giữa phố xá, trở thành món "ruột" của người thành thị. Không rõ món ăn này du nhập vào Sài Gòn chính xác từ khi nào, tôi chỉ biết trong một con hẻm nhỏ có quán bánh cuốn do một gia đình gốc Bắc lập ra, từ khi vào Sài Gòn ngót nghét hơn 63 năm trước. Quán bánh tên Song Mộc, mở cửa chính xác vào năm 1954. Những túp lều xanh cạnh bên những tán cây tại quán Song Mộc. Ảnh: Phong Vinh. Bánh cuốn ở quán luôn nóng hổi vì người đứng bếp chỉ tráng bánh khi có khách. Lớp bánh được tráng chín tới, có độ mỏng vừa phải, mềm dai nhưng không dễ rách. Nhân bên trong không mướt như thường thấy mà hơi khô, được nêm nếm theo công thức gia truyền nên có vị khác lạ. Sau khi bánh cuốn nhân xong thì được xếp gọn ghẽ trên dĩa, rắc thêm một nhúm hành phi giòn, vàng …