Lễ ăn cơm mới "Giày xí mà" của người Phù Lá

Đối với người Phù Lá, tết cơm mới "Giày xí mà" là một nghi lễ rất quan trọng để cảm ơn tổ tiên, trời đất đã phù hộ cho gia đình, cộng đồng có vụ mùa bội thu. Khi các cánh đồng lúa đã ngả màu, chuẩn bị cho một mùa thu hoạch mới, các gia đình trong làng chọn lấy một ngày tốt, ngày đẹp để tổ chức ăn tết cơm mới.

Theo phong tục của người Phù Lá (Lào Cai), ngày tổ chức ăn tết cơm mới, gia đình cử một người phụ nữ đi cắt lúa mới, thường là người vợ của chủ nhà. Người vợ sẽ dậy sớm hơn mọi khi, mặc bộ quần áo mới lặng lẽ đi ra nương cắt lúa, họ kiêng để cho người khác biết và đặc biệt là kiêng gặp người cùng làng trên đường đi. Nếu thấy ai thì họ thường phải tránh, bởi việc đi cắt lúa mới không chỉ đơn thuần là cắt lúa mang về nhà mà đây là nghi thức đón hồn lúa về nhà, nên mọi công việc đều diễn ra một cách bí mật. Khi cắt lúa, lúa mặt phải quay về hướng đông với ý nghĩa của sự sinh sôi nảy nở.

Dân tộc Phù Lá (Lào Cai). Ảnh: dantocviet.cinet.gov.vn

Đến sáng hôm sau, họ mới mang những cụm lúa mới xuống giã thành gạo nấu cơm mới để cúng tổ tiên. Tuy nhiên, trước khi đồ cơm, hoặc đồ xôi, gia đình phải vào rừng tìm lấy một bắp chuối rừng, một nắm quả cà dại, một ít cát ở dưới suối mang về nhà.

Ngày gia đình ăn tết cơm mới, toàn bộ thóc gạo cũ của gia đình đều được đem cất đi, nhà cửa dọn dẹp sạch sẽ với ý nghĩa để đón hồn lúa mới về. Gạo được đồ chín, sau đó bỏ ra các sàng lót lá chuối bên dưới để chuẩn bị cho nghi lễ thờ cúng.

Mâm cơm dâng cúng là thành quả lao động của một năm vất vả. Những bông lúa chín mẩy vàng được người dân vận chuyển về nhà cũng là lúc gia đình làm lễ tạ ơn tổ tiên và tiến hành làm mâm lễ cúng. Lễ vật dâng cúng gồm có xôi làm từ gạo mới, gà luộc, chén rượu, nén hương.

Lễ ăn cơm mới "Giày xí mà" của người Phù Lá. Ảnh: dantocviet.cinet.gov.vn

 

Ở một số thôn bản người Phù Lá tại Sa Pa và Bảo Thắng (Lào Cai) , mâm lễ cúng được chuẩn bị kỹ với các vật phẩm cầu kỳ. Họ thường sử dụng 2 - 3 con cá khô (hoặc tươi), 3 - 5 con chuột sấy khô, 1 - 3 con chim, một bát mắm cá ủ chua, một bát ớt nhỏ giã nhuyễn với muối, bốn đôi đũa. Khi chế biến xong, chủ nhà bày tất cả lên chiếc mâm mây đặt trước bàn thờ. Sau đó, chủ nhà ngồi khoanh chân làm lễ cúng. Một số gia đình còn mời thầy cúng giúp hành lễ. Thầy cúng ngồi trên chiếc ghế con trước bàn thờ lầm rầm đọc bái khấn với nội dung: "Hôm nay, ngày con rồng, tháng chín, nhờ công ơn tổ tiên, cha mẹ dạy bảo chúng con biết làm ăn thu được lúa gạo, hôm nay, gia đình làm cơm  mời bố mẹ, ông bà…".

Sau khi cúng xong, gia đình sẽ chia làm hai mâm: Mâm đàn ông và mâm đàn bà. Mâm đàn ông đặt trước bàn thờ mời chủ nhà, thầy cúng và khách. Mâm đàn bà được đặt trên lá chuối phía trong mâm đàn ông. Thầy cúng và những người đàn ông trong gia đình uống rượu xong, người phụ nữ mang đến cho mỗi người một nắm cơm, miếng thịt được đặt trong lá chuối rừng. Những người đàn ông cầm chén rượu nhấp môi ba lần, sau đó mới được ăn cơm.

Trong bữa cơm, ai biết hát, biết thổi sáo thì thể hiện. Nhất là khi màn đêm đã về khua, chất men làm cho mọi người trở nên thăng hoa hơn, họ cùng thi thố tài năng qua các bài hát, điệu nhạc, trai gái cầm tay nhau xòe quanh bếp lửa rồi cùng nhau nâng chén rượu, cầu chúc cho gia đình những lời tốt đẹp nhất, chúc cho cây trồng, mùa vàng bội thu, gia đình có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Lễ cơm mới “Giày xí mà" của người Phù Lá đến nay vẫn còn được duy trì, đây là nét đẹp văn hóa và tín ngưỡng truyền thống của họ nói riêng cũng như các dân tộc vùng cao Tây Bắc nói chung.

Theo dantocviet.cinet.gov.vn

 

Lễ lên nhà mới của người Phù Lá ở Yên Bái

Người Phù Lá ở Yên Bái là một trong 13 dân tộc bản địa cùng cư trú lâu đời trên mảnh đất giàu bản sắc các giá trị văn hóa dân gian truyền thống của tỉnh Yên Bái, dân tộc Phù Lá còn có tên gọi là Xá Phó, thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến, ở nhà sàn loại nhỏ, cư trú chủ yếu ở xã Châu Quế Thượng, huyện Văn Yên, một số ít sinh sống ở các huyện Văn Chấn và huyện Yên Bình.

Với dân số ít nhưng người Phù Lá lại có đời sống tinh thần khá phong phú và đa dạng. Trong đó phải nói đến lễ lên nhà mới (he-ì-xì-mờ-zu-né) là một ghi thức độc đáo, tích hợp nhiều yếu tố văn hóa bản địa với tri thức dân gian đặc sắc, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa dân gian các dân tộc Yên Bái.
 

Nhà của người Phù Lá

Lễ lên nhà mới của người Phù Lá xuất phát từ phong tục cổ truyền và quan niệm dân gian khi trong nhà có người qua đời sẽ mang lại những điều xấu xa, đen đủi, do vậy để xóa bỏ những vận đen đó người dân phải bỏ nhà hoặc đốt nhà cũ đang ở chuyển tới một địa điểm mới và dựng nhà tại đó.

Nhà ở của người Phù Lá là nhà sàn, loại nhà sàn nhỏ, cột chôn với nhà to nhất có 4 gian, trung bình là nhà 2 gian, 3 gian, mỗi gian nhà của họ thường nhỏ vừa, không quá rộng. Nhà ở truyền thống của đồng bào thường có hai hàng cột, trước đây không thấy có nhà 3 hàng chân hay 4 hàng chân. Nhà ở của người Phù Lá  Yên Bái thường không làm kiên cố, vững chãi lâu dài.

Để lựa chọn được chỗ đất làm nhà tốt, người Phù Lá không chọn tâm nhà, vị trí hướng, mà họ lại rất quan tâm tới vị trí đặt bếp lửa, vì bếp lửa có vai trò khá quan trọng trong đời sống của họ, nó được cháy liên tục từ ngày này qua ngày khác, do đó bếp lửa được đặt thẳng với “cửa ma” -  một nơi quan trọng bậc nhất trong ngôi nhà của người Phù Lá, vị trí đất phải được thầy cúng tới xem và quyết định có lên dựng nhà và chọn nơi định đặt bếp lửa hay không.

Sau khi chọn được đất, lễ lên nhà mới là khá quan trọng và phải được xem ngày giờ khá cẩn thận, kiêng vào ngày chết của bố mẹ và những người anh em trong gia đình. Vì nghi thức quan trọng nhất của lễ he-ì-xì-mờ-zu-né là nghi thức cúng bếp mới và “cửa ma”, bếp và “cửa ma” bao giờ cũng đi với nhau và được đặt thẳng nhau trong nhà của người Xá Phó. Căn nhà khi được dựng xong, chủ nhà sẽ làm lễ he-ì-xì-mờ-zu-né. Nghi thức này phải do những thầy cúng giỏi trong làng thực hiện. Gia đình sẽ mời về cầu cúng để trước khi về ở nhà mới sẽ được tổ tiên và các thần thánh phù hộ, giúp đỡ và gặp nhiều may mắn. Thầy cúng lấy một ống nứa đựng nước mới, một ống gạo (mang ý nghĩa về một cuộc sống ấm no, đầy đủ), 3 lá trầu, 3 miếng vỏ trầu đặt ở một góc của bếp.

Trên 4 góc xà của gian nhà giữa, thầy cúng dùng 4 cum lúa vắt lên 4 góc xà với quan niệm nhà lúc nào cũng sung túc, mong muốn lúa ngô đầy nhà, mùa màng tươi tốt no đủ. Thầy cúng ngồi cúng trước “cửa ma” để mời tổ tiên của gia đình về ngự ở ngôi nhà mới kết hợp với việc cúng bếp mới. Ngoài thịt lợn, người dân còn phải mổ một con gà trống, dùng tiết gà với lông gà cắm lên vách “cửa ma”. Sau khi kết thúc nghi thức của thầy cúng, “cửa ma” đó coi như là chỗ linh thiêng nhất của gia đình.

Thầy cúng thông báo và mời tổ tiên của gia chủ về ngự, sau đó cầu xin thổ công và các thần thánh phù hộ và bảo vệ cho gia đình gia chủ. Kết thúc lễ cúng, người dân và gia chủ cùng múa xòe xung quanh bếp lửa đang cháy bập bùng để mừng cho một ngôi nhà mới với niềm hi vọng và khát khao về một cuộc sống mới âm no, hạnh phúc hơn. Dân làng cùng uống rượu, ăn mừng và chúc phúc cho gia chủ, cầu mong mọi điều tốt đẹp nhất sẽ tới cho gia đình.

Ngày nay, nhà ở của người Phù Lá cố định và được làm vững chắc hơn, song nhiều giá trị văn hóa đặc sắc trong nghi lễ lên nhà mới vẫn được gìn giữ và phát huy trong cộng đồng dân tộc Phù Lá ở Yên Bái, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa dân gian các dân tộc Yên Bái trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Theo yenbai.gov.vn

 

Phong tục Ngày Tết của dân tộc Phù Lá ở Lào Cai

Với đặc thù riêng về phong tục tập quán, lối sống, người Phù Lá ở Lào Cai vẫn lưu giữ được những nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là phong tục ăn Tết mừng năm mới.

Lào Cai có 25 dân tộc anh em cùng sinh sống, mỗi dân tộc có một kiểu đón Tết riêng, đôi khi kéo dài rất nhiều ngày, gọi là mùa Tết. Mỗi kiểu ăn Tết của đồng bào đều biểu hiện nét đặc trưng văn hóa riêng của dân tộc mình như: Hội chơi núi mùa Xuân của dân tộc Mông (còn gọi là hội Gầu Tào), Tết nhảy của người Dao đỏ, hội Lồng Tồng của người Tày…

Cũng như đồng bào các dân tộc thiểu số khác, đồng bào Phù Lá sống thành từng làng, mỗi làng có vài chục nóc nhà, chủ yếu ở các huyện Mường Khương, Bắc Hà, Bảo Thắng và Bảo Yên (Lào Cai). Với đặc thù riêng về phong tục tập quán, lối sống, ngày nay người Phù Lá vẫn lưu giữ được những nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là tục ăn Tết mừng năm mới.

Mỗi độ xuân về, khi muôn sắc hoa nở rộ trên khắp sườn núi, bản làng cũng là lúc đồng bào các dân tộc Phù Lá tạm gác lại mọi công việc sản xuất để vui Tết, đón xuân.

Người Phù Lá ăn Tết chính trong 3 ngày từ mồng 1 đến mồng 3, nhưng các hoạt động vui Xuân thường kéo dài từ mồng 1 đến hết ngày 15 tháng giêng, sau đó mới bắt đầu bước vào lao động sản xuất trong một mùa vụ mới.
Để chuẩn bị đón Tết, từ tháng chạp, đồng bào đã chuẩn bị củi, dự trữ rau lợn, sấy khô cá, nấu rượu và tìm lá dong để gói bánh chưng. Không chỉ phụ nữ mới khéo tay, người đàn ông Phù Lá cũng rất giỏi nghề làm yên ngựa. Chả vậy mà vào dịp Tết, họ lại làm rất nhiều yên ngựa mang đến chợ bán để lấy tiền mua sắm thức ăn, quần áo, quà cho bố mẹ và các con.

Vào các phiên chợ cuối năm, phụ nữ dân tộc Phù Lá nô nức đi chợ mua sắm quần áo, giày dép cho con cùng các hàng hóa phục vụ cho ngày Tết như: hương, tiền giấy vàng, muối, dầu… Trong dự tính của các chị, lượng thực phẩm hàng hóa đủ phục vụ cho 15 ngày Tết (từ mồng một đến 15 tháng giêng).

Phụ nữ dân tộc Phù Lá nô nức đi chợ mua thực phẩm dự trữ cho những Ngày Tết

Trong tâm trạng háo hức, mong chờ của trẻ nhỏ và không khí rộn rã, tất bật, ngày 30 Tết, mỗi gia đình thường vào rừng lấy một ngọn trúc về để quét dọn trong nhà và đặt bàn thờ tổ tiên, với mong muốn quét sạch mọi cái xấu của năm cũ và đón một năm mới an lành, bội thu. Vào ngày mồng một Tết, tất cả mọi người đều diện những bộ trang phục mới và đẹp nhất, đi chúc Tết bố mẹ, ông bà và người thân, hàng xóm.

Trong rộn rã tiếng khèn, điệu hát, lời ca, người già gặp nhau trầm ấm bên chén rượu; đám thanh niên trẻ nhỏ tíu tít hòa mình vào các trò chơi đu quay, đá cầu, trốn tìm, đánh cỏ, chơi cù… Với đồng bào Phù Lá, Tết thực sự là ngày hội lớn gắn kết tình cảm cộng đồng, làng xóm mang đậm ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Phong tục đón tết của người Phù Lá mang đậm nét tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt, thể hiện triết lý nhân sinh quan và một niềm tin về cuộc sống vĩnh hằng của con người. Cũng là dịp để các thế hệ con cháu nhớ về nguồn cội của mình, đồng thời tạo cho con người khoảng thời gian nghỉ ngơi, giao lưu gặp gỡ anh em, bạn bè cùng nâng chén rượu chúc cho mùa màng tươi tốt, làm ăn gặp nhiều may mắn, gia đình ấm no, hạnh phúc.

Theo dantocviet.cinet.gov.vn

 

Độc đáo Tết Khùi xì mờ của người Phù Lá

Thuộc dân tộc rất ít người, người Phù Lá có 222 hộ gia đình gồm 910 nhân khẩu, sống xen kẽ với các tộc người Tày, Mường, Dao, Mông và Kinh ở xã Châu Quế Thượng, huyện Văn Yên (Yên Bái) Trong đó, bản Nhầy là nơi người Phù Lá tập trung đông nhất. Với đặc thù riêng về phong tục tập quán, lối sống, ngày nay người Phù Lá vẫn lưu giữ được những nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là tục ăn tết "Khùi - xì- mờ" hay gọi là Tết mừng năm mới.

Khi hoa mơ, hoa mận nở trắng trên các sườn núi, báo hiệu một mùa Xuân mới đang về với khắp các bản trên, bản dưới, người Phù Lá ở bản Nhầy, xã Châu Quế Thượng, huyện Văn Yên (Yên Bái)  tạm gác lại mọi lo toan. Cả bản làng nhộn nhịp chuẩn bị đón Tết "Khùi - xì- mờ" - Tết mừng năm mới. Để chuẩn bị đón tết, ngay từ những ngày đầu tháng Chạp, các gia đình đã dự trữ củi, chuẩn bị gạo nếp, gà, lợn, sấy khô cá, nấu rượu và vào rừng tìm lá dong để gói bánh chưng. Vào các phiên chợ cuối năm, phụ nữ dân tộc Phù Lá nô nức đi chợ mua sắm quần áo, giày dép mới cho các thành viên trong gia đình, mua bánh mứt, kẹo, hoa quả, trầu cau, vàng hương để cúng tổ tiên và mua hàng hóa, thực phẩm đủ dùng trong 3 ngày tết.
 

Vào dịp Tết Nguyên đán, Người Phù Lá xã Châu Quế Thượng gói bánh chưng đen và bánh chưng trắng để dâng cúng tổ tiên

Một trong những nghi lễ quan trọng nhất đối với người Phù Lá trong ngày Tết "Khùi - xì- mờ" đó là lễ cúng chiều 30 Tết. Từ sáng sớm ngày 30 Tết, việc vệ sinh nhà cửa và đồ dùng trong nhà được mọi thành viên trong gia đình thực hiện rất khẩn trương, sau đó là việc trang hoàng sắp đặt bàn thờ tổ tiên. Cũng như người Kinh, bàn thờ của người Phù Lá cũng có mâm ngũ quả, bánh mứt, kẹo, cành đào, cành mận. Trong dịp này, gia đình người Phù Lá thường mổ lợn để làm lễ cúng và phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt cho gia đình trong những ngày Tết. Tùy theo điều kiện và nhu cầu của mỗi gia đình mà mổ lợn to hay lợn nhỏ khác nhau để làm lễ cúng. Người Phù Lá xã Châu Quế Thượng không gói bánh chưng vuông như người Kinh hay bánh chưng dài như các dân tộc khác mà gói bánh chưng gù, gồm 2 loại: bánh chưng đen và bánh chưng trắng. Tất cả các thành viên trong gia đình đều tất bật chuẩn bị cho mâm cơm cúng tổ tiên và bữa cơm tất niên. Tùy theo từng dòng họ mà mâm cơm dâng lên tổ tiên ngày 30 Tết của người Phù Lá cũng có những hình thức khác nhau.

Với người Phù Lá, Tết "Khùi - xì- mờ" không chỉ là dịp ăn ngon, mặc đẹp mà ngày Tết còn để gắn kết các thành viên trong mỗi gia đình, dòng tộc và cả cộng đồng làng xã, mọi người sẽ gần nhau hơn qua mâm cơm ngày Tết. Chính vì vậy bữa cơm chiều 30 chính là thời gian được mọi người trông đợi nhất trong năm, là bữa cơm đầu tiên mà người Phù Lá ăn trong Tết Khui xi mờ và cũng là bữa cơm đông đủ nhất đối với mỗi gia đình.

Vào thời khắc đầu tiên của năm mới sau giao thừa, tất cả các thành viên trong gia đình người Phù Lá ra ngọn nước đầu nguồn để rửa mặt, đồng thời hứng đầy ống bương nước đem về nhà. Đây là một tập quán độc đáo của người Phù Lá , bởi họ cho rằng, đầu năm phải có nước mới, tinh khiết về để trong nhà thì cả năm mới gia đình mới khoẻ mạnh, sạch sẽ và thu được nhiều cái mới. Trên đường đi lấy nước về, mỗi người phải nhặt một viên đá cuội lấy may, rồi đem về đặt vào bồ thóc hay ném vào chuồng lợn, chuồng gà để cầu mong cả năm lợn, gà to và nặng như đá. Sau đó, gia đình tiến hành làm lễ cân nước. Nếu ống bương nước mới  lấy về nặng hơn ống bương nước của năm cũ thì cả năm, gặp may mắn, làm ăn phát đạt.

Sáng mồng 1 Tết, gia đình người Phù Lá tiến hành làm lễ cúng tổ tiên. Vị trí cúng là chiếc cửa sổ ma. Cửa ma là nơi thờ tổ tiên của người Xá Phó được làm bằng vách liếp. Theo phong tục của người Xá Phó, cửa ma phải đặt ở gian nhà giữa, thẳng với bếp nấu ăn. Nếu cửa ma đặt lệch thì người trong nhà sẽ bị hồn ma của người đã khuất làm cho ốm đau hoặc của cải trong nhà sẽ bị phát tán hết. Trong mâm lễ cúng tổ tiên đầu năm mới ngoài các món ăn được chế biến từ gà, lợn thì không thể thiếu món cá suối nướng, thịt chuột rừng, thịt sóc, thịt chim và món hoa chuối rừng luộc. Đây là những món ăn mà thời xa xưa tổ tiên người Phù Lá đã dùng để nuôi sống con người, còn ngày nay người Phù Lá đưa lên mâm cỗ cúng trong ngày đầu năm mới để cầu mong Chuột, Chim, Sóc không phá hoại mùa màng.

Sau khi cúng tổ tiên, người Phù Lá cúng Thổ công, Thổ địa. Lễ vật gồm một con gà trống, gừng đỏ, gạo muối và nước mới lấy trong đêm giao thừa. Địa điểm tiến hành nghi lễ là khu sàn phụ đối diện với cửa chính ra vào. Chủ nhà đọc lời cúng mời các ma ngoài nhà, ma đói,  ma khát về uống rượu và cầu cho các ma trời đừng đến quấy rối mâm cúng tổ tiên của gia đình. Cũng giống như người Kinh và các dân tộc khác, người Phù Lá có những điều kiêng kỵ riêng trong ngày Tết. Bà Đặng Thị Lan, Thôn Nhầy, xã Châu Quế Thượng cho biết: “Chị em phụ nữ Phù Lá sáng mùng một tết không được đi qua bàn thờ tổ tiên, không được giặt giũ, không được dùng cặp bếp hót than bếp, không được dùng lược chải tóc. Nấu cơm, làm canh cúng tổ tiên rồi mời cả gia đình ăn cơm, ăn xong không được rửa bát, đến 10 giờ mới được chải tóc, thay quần áo mới đi chơi thăm bà con hay chơi ném còn, về mới được rửa bát. Kiêng như thế để chị em phụ nữ Phù Lá cả năm được khoẻ mạnh và hạnh phúc”.

Người Phù Lá có ý thức cố kết cộng đồng cao nhưng lại rất phóng khoáng, trong những ngày Tết, khách đến nhà dù lạ hay thân quen, chủ nhà đều nồng nhiệt chào đón, chuẩn bị mâm cơm đầy đặn, cùng nhau chúc rượu và chúc phúc năm mới cho nhau bằng những câu hát đối đã được truyền giữ từ ngàn đời của dân tộc Phù Lá. Sau khi uống với nhau chén rượu, ăn miếng bánh, miếng thịt và chúc nhau những điều tốt lành trong năm mới, gia đình sẽ tổ chức múa Xình Xi Bá hay còn gọi là múa Xòe và mời khách cùng tham dự. Mọi người vừa múa Xòe quanh bếp lửa, vừa khấn cầu tổ tiên, thần linh phù hộ cho gia đình một năm mới sức khoẻ, mùa màng bội thu, trâu bò, lợn gà đầy chuồng. Múa Xình Xi Bá là nét văn hóa rất độc đáo, thể hiện tình cảm nồng đượm, mến khách của người Phù Lá xã Châu Quế Thượng trong mỗi độ Tết đến xuân về.

Mùa xuân đến, bản làng của người Phù Lá xã Châu Quế Thượng trở nên sôi động hơn bởi những tiếng cười rộn rã, gọi bạn đi chơi Tết của các chàng trai, cô gái. Các bà, các mẹ, các chị được diện những bộ váy áo truyền thống hòa mình vào các lễ hội dân gian. Tết "Khùi - xì- mờ" cũng là dịp để các thế hệ con cháu người Phù Lá nhớ về nguồn cội của mình, đồng thời tạo cho con người khoảng thời gian nghỉ ngơi, giao lưu gặp gỡ anh em, bạn bè, cùng nâng chén rượu chúc cho mùa màng tươi tốt, làm ăn gặp nhiều may mắn, gia đình ấm no, hạnh phúc.

Người Xa Phó ở Châu Quế Thượng vui xuân, ăn tết đến hết ngày mùng 3, mùng 4 thì dân làng lại tổ chức Tết trồng cây khai xuân để lấy may. Sau đó cả dân làng tập trung ngay trên nương thổi sáo Cúc kẹ (sáo mũi) để cầu mong Thần rừng phù hộ cho cây xanh tươi tốt ,mùa màng bội thu, thóc lúa đầy bồ. Tiếng sáo ngày xuân thể hiện tình yêu đôi lứa, tình yêu lao động, động viên mọi người cùng hướng tới cuộc sống tốt đẹp. thi đua lao động sản xuất trong khí thế của mùa xuân mới tràn đầy niềm tin và hy vọng.

Theo yenbai.gov.vn

Bộ ảnh độc đáo 3 ngày cưới của người Phù Lá

TTO - Nếu đã một lần đến với Mường Khương, Lào Cai bạn sẽ có những cảm nhận về sự đặc sắc, tinh tế của phong tục truyền thống nơi đây, đặc biệt là đám cưới của người Phù Lá.

Dù đường đã đẹp nhưng phong tục dùng ngựa rước cô dâu là phong tục lâu đời tại đây - Ảnh: Ngọc Bằng

Phong tục cưới xin của người Phù Lá có nhiều nghi lễ độc đáo, đặc sắc, mang đậm nét văn hóa truyền thống riêng của dân tộc. 

Với chùm ảnh này, tác giả đã ghi lại khoảnh khắc một đám cưới vô cùng đặc biệt còn giữ được nguyên bản sắc dân tộc Phù Lá tại thôn Bản Tà, xã Tả Gia Khâu, huyện Mường Khương.

Đám cưới của đôi trai gái dân tộc Phù Lá đến tuổi được tự do yêu đương, không bị cha mẹ ép hôn. Khi đã tìm được người mình yêu thương và quyết định đi tới hôn nhân.

Sau khi người con gái đã ưng thuận, người con trai có thể ngủ lại nhà cô gái. Sau đó chàng trai về nhà và xin ý kiến của bố mẹ, nếu đồng ý bố mẹ của chàng trai sẽ mời ông mối đến thưa chuyện.

Khi đã chuẩn bị xong các lễ vật, ông thầy mối đi trước đoàn người mang hành lý đi sau. Khi đến nhà gái, hai ông thầy mối của nhà trai và nhà gái bắt đầu nói chuyện, mời đại diện nhà gái lên nhận lễ vật.

Đám cưới người Phù Lá diễn ra 3 hôm, hôm đầu tiên là công việc chuẩn bị của cả nhà trai và nhà gái. Hôm thứ 2 là cưới nhà gái. Hôm cuối cô dâu về nhà chồng thì bên nhà trai cưới.

Đám cưới nơi đây thật độc đáo và thú vị. Và nếu một lần đến với Mường Khương, bạn sẽ có những cảm nhận về sự đặc sắc, tinh tế của phong tục truyền thống nơi đây.

Nhà trai mổ lợn, chuẩn bị mang 100kg thịt đến nhà gái - Ảnh: Ngọc Bằng

Bên nhà trai chuẩn bị cơm nước - Ảnh: Ngọc Bằng

Nhà trai đưa đồ lễ gồm 6 người mang rượu thịt để nhà gái tổ chức lễ cưới mời anh em họ hàng trong làng tới dự đám cưới - Ảnh: Ngọc Bằng

Phong tục té nước của nhà gái vào đoàn nhà trai với mong muốn hai vợ chồng hạnh phúc - Ảnh: Ngọc Bằng

Nhà trai bàn giao rượu và thịt lợn cho nhà gái - Ảnh: Ngọc Bằng

Ngày thứ hai, đoàn nhà trai mang lễ vật đến và dự cưới bên nhà gái - Ảnh: Ngọc Bằng

Đoàn nhà gái té nước làm lễ cho nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Họ hàng ăn uống vui vẻ - Ảnh: Ngọc Bằng

Giao lễ vật - Ảnh: Ngọc Bằng

Thầy cúng làm lễ - Ảnh: Ngọc Bằng

Chuẩn bị trang phục cho cô dâu - Ảnh: Ngọc Bằng

Cô dâu được bế lên ngựa để về nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Chú rể quỳ làm lễ khi hai vợ chồng về nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Chú rể cởi khăn bịt mặt cho cô dâu - Ảnh: Ngọc Bằng

Đám cưới tổ chức tại nhà trai rất vui vẻ - Ảnh: Ngọc Bằng

NGỌC BẰNG

Linh thiêng tiếng "Sa Lá" xin dâu trong lễ cưới của người Phù Lá

Trong nghi lễ cưới truyền thống của người Phú Lá ở Lào Cai không thể không có tiếng kèn Pí lè của nhà trai đưa sang nhà gái, bởi đó là nhạc cụ thể hiện tính thiêng liêng lễ xin dâu của dân tộc.

Từ xa xưa, người Phù Lá cho rằng, đám cưới là nghi lễ trọng đại và đáng vui mừng nhất của cuộc đời mỗi con người nên dù nghèo khó hay giàu sang thì trong lễ cưới cũng phải có tiếng kèn đưa sang nhà gái để thể hiện cho sự trang trọng, đường hoàng của gia đình nhà trai. Bởi thế trong đám cưới của người Phù Lá không thể thiếu tiếng kèn Pí lè.

Trong nghi lễ cưới truyền thống của người Phú Lá không thể không có tiếng kèn Pí lè. Ảnh: Internet

Người Phù Lá ở Bắc Hà gọi kèn Pí lè là "Sa Lá" - một loại nhạc cụ thuộc bộ hơi, Kèn Pí lè của dân tộc Phù Lá có cấu tạo tương tự cây kèn của người Mông, gồm 3 phần: Đầu thổi, thân kèn và loa kèn. Đầu thổi của cây kèn là một ống đồng nhỏ bọc gỗ, đục lỗ thông với thân kèn, lỗ nhỏ ở giữa để cắm ống thổi dài khoảng 1,5cm, ống thổi này được cắt từ ống thân lúa đã phơi khô, thân tròn, có độ dai.
Cây kèn của người Phù Lá được sơn màu đỏ để thể hiện cho sự linh thiêng trong nghi lễ, mà chủ yếu là sử dụng trong lễ cưới, đám tang và dựng nhà mới. Tuy nhiên, ở mỗi nghi lễ khác nhau thì họ lại thổi những bài kèn ứng với từng nghi lễ, mỗi bài kèn có nhịp điệu và xúc cảm riêng thích ứng với từng loại nghi lễ của dân tộc.
Trong lễ cưới của người Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu, bởi đồng bào quan niệm hạnh phúc của đôi vợ chồng cũng giống như tiếng kèn, phải có hai cây kèn thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, mới toát lên được cái hay, tạo nên xúc cảm trong lòng người.
Người Phù Lá luôn thổi hai kèn với các bài chỉ sử dụng cho lễ cưới, gồm: bài kèn trên đường đi đón dâu, đến nhà cô dâu, các bài kèn đưa cô dâu ra khỏi cửa và đón dâu về nhà. Với quan niệm lễ cưới được tổ chức để kết duyên cho đôi nam nữ về sống bên nhau, nên tiếng kèn trong lễ cưới cũng phải là tiếng kèn đôi thể hiện sự đồng điệu, dâng trào cảm xúc rộn ràng lúc vui tưng bừng, lúc buồn da diết như diễn biến tâm lý của cô dâu trước khi về nhà chồng.
Trên đường sang nhà gái rước dâu và lúc đưa dâu về nhà, đội kèn luôn phải đi trước để dẫn đầu đoàn rước dâu với vai trò là xua đi mọi sự cản trở trên đường để cô dâu về nhà chồng trong sự may mắn, bình an và còn thể hiện sự uy nghi, hoành tráng nhà trai trong ngày đại hỷ của gia đình.
Khi rước dâu đến cửa nhà trai, đội kèn phải đứng trước ngưỡng cửa để cô dâu làm lễ trong sân thì mới bước vào nhà và hai người thổi kèn phải dàn ra hai bên để cô dâu và chú rể thực hiện nghi lễ trước bàn thờ tổ tiên nhà chồng trong sự thiêng liêng, trang trọng, tiếng kèn trong nghi lễ cũng trở nên dồn dập, da diết hơn, khiến cho người tham dự lễ cưới trào dâng cảm xúc tưng bừng, nhộn nhịp. Đây là một phong tục độc đáo của người Phù Lá cần được phát huy và bảo tồn.

Theo Dân tộc Việt

Độc đáo nghi lễ cưới của người Phù Lá

Nếu đã đến với cao nguyên trắng Bắc Hà, xin hãy dành thời gian vượt núi ghé thăm bản của người Phù Lá nằm chênh vênh trên núi cao. Bây giờ là mùa cưới của người Phù Lá. Bạn sẽ bắt gặp trong những lễ cưới của họ những nghi lễ độc đáo, đặc sắc.

Chúng tôi may mắn có dịp dự ăn hỏi của người dân tộc Phù Lá ở xã Nậm Đét, huyện Bắc Hà. Đồng bào dân tộc Phù Lá ở đây vẫn giữ được tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc nguyên sơ, độc đáo, đặc sắc.

Khi đôi trai gái quen nhau, mến nhau và họ đi đến quyết định xây dựng hạnh phúc lứa đôi, gia đình nhà trai sẽ sang nhà gái tiến hành thủ tục hỏi vợ cho chàng trai và đi đến lễ cưới. Đến ngày ăn hỏi nhà trai chuẩn bị mang theo những lễ vật như: 50 lít rượu, 50 kg thịt lợn, 120 kg gạo, 1 bộ quần áo, 1 bộ trang sức bằng bạc…

Khi đã chuẩn bị xong các lễ vật, ông thầy mối đi trước đoàn người mang hành lý đi sau. Khi đến nhà gái, hai ông thầy mối của nhà trai và nhà gái bắt đầu nói chuyện, mời đại diện nhà gái lên nhận lễ vật.

Đoàn nhà trai mang lễ vật sang nhà gái

Bố mẹ của nhà gái tặng cho con gái 6 bộ quần áo, 1 đôi vòng tay bằng bạc, giầy, dép rồi căn dặn con gái đi làm dâu phải phục vụ nhà chồng, phải sống hạnh phúc. Tiếp đó, cô dâu quỳ lạy hậu tạ tổ tiên, thầy mối mời đại diện nhà gái bế cô dâu lên ngựa dắt về nhà chồng khi về đến nhà chồng thì trả lại toàn bộ những đồ trang sức cho nhà trai đón dâu.

Từ nay cho đến đầu tháng 12 âm lịch, khi nông nhàn, cũng là lúc người Phù Lá tổ chức cưới hỏi cho con em mình.

Nếu đã đến với cao nguyên trắng Bắc Hà, xin hãy giành thời gian vượt núi ghé thăm bản của người Phù Lá nằm chênh vênh trên núi cao Nậm Đét để khám phá, tìm hiểu nghi lễ, phong tục cưới hỏi của người Phù Lá, bạn sẽ có những cảm nhận về sự độc đáo, đặc sắc, tinh tế của phong tục truyền thống nơi đây.

Theo Dân Việt

Độc đáo lễ ăn hỏi dân tộc Phù Lá

TO - Từ nay đến đầu tháng 12 âm lịch, khi nông nhàn cũng là lúc người Phù Lá tổ chức cưới hỏi cho con em mình. Nếu đã đến cao nguyên trắng Bắc Hà, bạn hãy dành thời gian vượt núi ghé thăm bản của người Phù Lá, tìm hiểu nghi lễ, phong tục cưới hỏi độc đáo này.

Đoàn nhà trai mang lễ vật sang nhà gái - Ảnh: Ngọc Bằng

Bản của người Phù Lá chênh vênh trên núi cao Nậm Đét. Đồng bào dân tộc Phù Lá cho đến giờ vẫn giữ được tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc nguyên sơ, độc đáo, đặc sắc. Và chúng tôi đã may mắn có dịp dự ăn hỏi của người dân tộc Phù Lá ngay xã Nậm Đét.

Khi đôi trai gái quen nhau, mến nhau và đi đến quyết định xây dựng hạnh phúc lứa đôi, gia đình nhà trai sang nhà gái tiến hành thủ tục hỏi vợ cho chàng trai và đi đến lễ cưới. Đến ngày ăn hỏi nhà trai chuẩn bị cho đủ lễ vật là 50 lít rượu, 50 kg thịt lợn, 120 kg gạo, 1 bộ quần áo, 1 bộ trang sức bằng bạc…

Khi đã chuẩn bị xong các lễ vật, ông thầy mối đi trước, đoàn người mang hành lý đi sau. Khi đến nhà gái, hai thầy mối của nhà trai và nhà gái bắt đầu nói chuyện, mời đại diện nhà gái lên nhận lễ vật.

Bố mẹ nhà gái tặng cho con gái 6 bộ quần áo, 1 đôi vòng tay bằng bạc, giày dép rồi căn dặn con gái đi làm dâu phải phục vụ nhà chồng, phải sống hạnh phúc. Tiếp đó, cô dâu quỳ lạy hậu tạ tổ tiên, thầy mối mời đại diện nhà gái bế cô dâu lên ngựa dắt về nhà chồng. Khi về đến nhà chồng thì trả lại toàn bộ đồ trang sức cho nhà trai đón dâu.

Tham dự lễ ăn hỏi, bạn sẽ có những cảm nhận về sự độc đáo, đặc sắc, tinh tế của phong tục truyền thống nơi này.

Nhà gái nhận lễ vật - Ảnh: Ngọc Bằng

Cô dâu phải bịt mặt khi lên ngựa để về nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Cô dâu chú rể quỳ lạy gia đình nhà gái - Ảnh: Ngọc Bằng

Đại diện nhà gái bế cô dâu lên ngựa để về nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Trên đường rước dâu về nhà trai - Ảnh: Ngọc Bằng

Ông bà thông gia uống rượu chúc mừng cho vợ chồng trẻ - Ảnh: Ngọc Bằng

NGỌC BẰNG

Hát kể - Một phong tục độc đáo của người Phù Lá vùng Tây Bắc

Người Phù Lá có lối sống cộng đồng làng bản khép kín nên “một nhà vui là cả làng vui”, mỗi người trong bản đều góp một ít công sức vào việc chuẩn bị lễ cưới. Thế nên vừa bước chân vào bản, chúng ta có thể cảm nhận được không khí rộn ràng, náo nhiệt tại nơi đây, đặc biệt là âm vang của tiếng kèn.

Với dân tộc Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu trong một đám cưới, bởi họ quan niệm hạnh phúc lứa đôi cũng giống như tiếng kèn, phải có cặp thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, xúc cảm trong lòng người. Nhưng điều đặc biệt diễn ra đám cưới này là lối hát kể - một trong những bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Phù Lá.

Hát kể là thể loại độc đáo trong kho tàng văn học dân gian của dân tộc Phù Lá và được truyền từ đời này sang đời khác. Theo quan niệm của họ, chu kì đời người gồm bốn giai đoạn: sinh ra, trưởng thành, xây dựng gia đình và già yếu rồi chết. Mỗi mốc thời gian bắt đầu một chu kì đều gắn với nhiều lễ hội đặc trưng mang ý nghĩa khác nhau và không thể thiếu hát kể - hình thức truyền tải câu nói mang giai điệu với giá trị nhân văn sâu sắc.

Hình thức hát kể trong đám cưới của người Phù Lá bắt đầu khi ông mối, đại diện cho nhà trai hát tuyên bố lí do đến nhà gái: “Hôm nay tôi đại diện cho nhà trai, cân gạo đã đủ cân, cân lợn đúng đủ lợn, gà cũng đã đủ đôi, thịt cũng đã đủ ống, rượu đủ lít, bánh đủ gánh,… Đề nghị bên nhà gái nhẹ tay bưng lễ vật”. Nhà gái vui mừng cho người ra nhận lễ vật, khai tiệc tiếp đãi bà con dân bản để chúc mừng hạnh phúc cô dâu chú rể. Mâm cỗ sung túc với đầy đủ thịt rượu, bánh dày cho cả bản như một bữa cơm gia đình đầy thân mật. Sau khi nhà gái đặt mâm cỗ cúng lên bàn thờ, giọng ca truyền cảm của ông mối lại cất lên: “Xin phép ông bà, tổ tiên, cho cháu được tách khỏi bàn thờ này, xin được rút tên khỏi nhà này để về nhà chồng. Cầu tổ tiên ban nhiều may mắn cho các cháu, cháu qua đò gặp đò, qua đường gặp người tốt giúp, qua làng được làng yêu thương”. Những câu hát kể của ông mối đại diện lời muốn nói của gia đình hai bên, người dân trong bản quây quần chăm chú lắng nghe như để chứng nhận ngày bén duyên cho đôi trai gái. Người Phù Lá là vậy, lời ca tiếng hát của họ vừa là ngôn ngữ giao tiếp, vừa là cách họ bày tỏ tình cảm, gửi gắm yêu thương, tự tạo niềm vui cho bản thân. Tiếng hát kết hợp với tiếng kèn, tiếng trống da trâu, sáo mũi vang lên rộn ràng, náo nhiệt. Trong trang phục váy xòe thêu hoa văn, chiếc áo đính cườm đặc trưng, nét mặt của cô dâu chú rể toát lên vẻ rạng rỡ, tươi vui trong ngày hạnh phúc.

Trước giờ đưa dâu, bố mẹ cô gái hát kể dặn dò con gái khi về nhà chồng: “Con gái của ta ơi, con về nhà chồng chịu khó nhé. Hôm nay bạn bè, anh em đến để mừng cho con về nhà chồng đấy”. Tiếng hát của đấng sinh thành cất lên chan chứa yêu thương, trách nhiệm và sự xúc động vì sắp phải xa con. Đáp lại tình cảm mẹ cha, cô dâu khóc thật to, tiếng hát đầy nghẹn ngào, da diết: “Hôm nay con xin phép về nhà chồng, bố mẹ đừng nhớ con. Con cũng lo làm ăn sao cho giàu có bằng chị bằng em, như mọi người trong bản”. Không khí nhà gái lúc này trầm xuống, tiếng kèn cũng dịu dàng, sâu lắng hơn, khuôn mặt mọi người trầm ngâm như đang suy tư điều gì.

Sau khi cô dâu cúi sát đất lạy bố mẹ 3 lạy, nhà trai đưa cô dâu bước ra cửa, lúc này họ hàng nhà gái liền chạy đến kéo cô dâu lại, nhà trai tranh kéo cô dâu đi, hai bên giả vờ giằng co và cuối cùng nhà gái phải thua để cô dâu bước ra khỏi cửa. Theo người Phù Lá, đó là hành động bày tỏ sự lưu luyến tiễn cô dâu về nhà chồng. Ra đến sân, bố mẹ nhà gái chạy lại hát: “Con chim đi xây tổ phải có rơm có rác, con trâu phải có cày, con người phải có của cải” và tặng con gái của hồi môn. Cùng lúc đó, họ hàng nhà gái bắt đầu hát tiễn đưa dâu với ý “chê bai” nhà trai: “Lợn nhà trai bé bằng con chuột, bánh nhà trai bé bằng ngón tay, rượu nhạt như nước lã…”. Nhà trai nghe xong liền hát đối đáp lại: ”Họ nhà trai chúng tôi cần lễ thì đã mang đủ lễ vật đến, ông bà đừng trách nữa”. Những câu hát hai bên gia đình dù chỉ là nghi lễ nhưng đã tạo nên không khí lúc sôi nổi, rộn rã, khi trầm xuống đầy tình tự, quyến luyến trong lễ cưới và gây ấn tượng mạnh với những ai lần đầu chứng kiến.

Khi rước dâu đến cửa nhà trai, đội kèn phải đứng trước ngưỡng cửa để cô dâu làm lễ trong sân rồi mới bước vào nhà. Hai người thổi kèn dàn ra hai bên để cô dâu, chú rể thực hiện nghi lễ trước bàn thờ tổ tiên nhà chồng trong sự thiêng liêng, trang trọng. Tiếng kèn trở nên dồn dập, da diết hơn, khiến cho người tham dự trào dâng cảm xúc. Từ đây, đôi trai gái Phù Lá chính thức trở thành vợ chồng trước sự chứng kiến của toàn thể họ hàng và bà con trong thôn bản. Mọi người trong bản tổ chức tiệc rượu và nhảy múa vui vẻ ở nhà trai đến tận đêm khuya./.

Nguồn: dulichv

“Hát kể” trong đám cưới của người Phù Lá

"Hát kể" là loại hình nghệ thuật độc đáo trong kho tàng văn hóa dân gian của dân tộc Phù Lá và được truyền từ đời này sang đời khác.

Với dân tộc Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu trong một đám cưới, bởi họ quan niệm hạnh phúc lứa đôi cũng giống như tiếng kèn, phải có cặp thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, xúc cảm trong lòng người. Nhưng điều đặc biệt diễn ra đám cưới này là lối “hát kể” - một trong những bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Phù Lá.

Được lưu truyền theo phương thức dân gian, làn điệu “hát kể” đã gắn bó cùng những thăng trầm trong cuộc sống của người Phù Lá. Đối với họ, “hát kể” được coi như là tiếng lòng, là lời tâm can của bản làng...

Hình thức “hát kể” trong đám cưới của người Phù Lá bắt đầu khi ông mối, đại diện cho nhà trai hát tuyên bố lí do đến nhà gái: “Hôm nay tôi đại diện cho nhà trai, cân gạo đã đủ cân, cân lợn đúng đủ lợn, gà cũng đã đủ đôi, thịt cũng đã đủ ống, rượu đủ lít, bánh đủ gánh… Đề nghị bên nhà gái nhẹ tay bưng lễ vật”. Nhà gái vui mừng cho người ra nhận lễ vật, khai tiệc tiếp đãi bà con dân bản để chúc mừng hạnh phúc cô dâu chú rể.

Hình thức “hát kể” trong đám cưới của người Phù Lá bắt đầu khi ông mối, đại diện cho nhà trai hát tuyên bố lí do đến nhà gái. 

Tiếp đến, khi nhà gái đặt mâm cỗ cúng lên bàn thờ, giọng ca truyền cảm của ông mối lại cất lên: “Xin phép ông bà, tổ tiên, cho cháu được tách khỏi bàn thờ này, xin được rút tên khỏi nhà này để về nhà chồng. Cầu tổ tiên ban nhiều may mắn cho các cháu, cháu qua đò gặp đò, qua đường gặp người tốt giúp, qua làng được làng yêu thương”. Những câu “hát kể” của ông mối đại diện lời muốn nói của gia đình hai bên, người dân trong bản quây quần chăm chú lắng nghe như để chứng nhận ngày bén duyên cho đôi trai gái.

Khi chuẩn bị đưa dâu, bố mẹ cô gái “hát kể” dặn dò con gái khi về nhà chồng: “Con gái của ta ơi, con về nhà chồng chịu khó nhé. Hôm nay bạn bè, anh em đến để mừng cho con về nhà chồng đấy”. Tiếng hát của đấng sinh thành cất lên chan chứa yêu thương, trách nhiệm và sự xúc động vì sắp phải xa con. Đáp lại tình cảm mẹ cha, cô dâu khóc thật to, tiếng hát đầy nghẹn ngào, da diết: “Hôm nay con xin phép về nhà chồng, bố mẹ đừng nhớ con. Con cũng lo làm ăn sao cho giàu có bằng chị bằng em, như mọi người trong bản”. Không khí nhà gái lúc này trầm xuống, tiếng kèn cũng dịu dàng, sâu lắng hơn, khuôn mặt mọi người trầm ngâm như đang suy tư điều gì.

Sau khi cô dâu cúi sát đất lạy bố mẹ 3 lạy, nhà trai đưa cô dâu bước ra cửa, lúc này họ hàng nhà gái liền chạy đến kéo cô dâu lại, nhà trai tranh kéo cô dâu đi, hai bên giả vờ giằng co và cuối cùng nhà gái phải thua để cô dâu bước ra khỏi cửa.

Theo Dân tộc Việt

n