Lễ cúng cơm mới của dân tộc ít người nhất miền Bắc

Với dân số chỉ khoảng 700 người, dân tộc Si La nằm trong nhóm cần được bảo tồn văn hoá khẩn cấp.

Khi lúa chín vàng trên nương là lúc người Sila (huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu) tổ chức Lễ cúng cơm mới (ồ ứng khẹ ê). Đây là một trong 16 dân tộc cần được bảo tồn văn hóa truyền thống khẩn cấp, tổng dân số của người Si La hơn 700 người.

"Cuộc sống của người dân tộc Si La gắn chặt với núi rừng, điều kiện canh tác rất khó khăn nên đồng bào luôn mơ ước về sự no đủ. Đó là lý do ra đời của Lễ mừng cơm mới", Nghệ nhân ưu tú Hù Cố Xuân, Kan Hồ, Mường Tè, Lai Châu nói.

Lễ cơm mới diễn ra tại ra đình trưởng họ của mỗi dòng họ. Những người phụ nữ trong gia đình sẽ chuẩn bị các lễ vật. Trưởng họ sẽ chuẩn bị ba viên đá (1 viên đại diện cho thần linh, 1 viên là trưởng họ, 1 viên là khách đến nhà).

Gia chủ (trưởng họ) thay mặt dòng họ để làm phần nghi lễ mời tổ tiên, ông bà, cha mẹ và những người đã khuất về hưởng thụ. Lễ cúng thường được làm vào buổi chiều, bởi theo quan niệm của người Si La khi mặt trời lặn ông bà mới có thể về bên con cháu.

Những người đại diện cho các gia đình trong dòng họ chuẩn bị lễ vật, hẹn ngày y Hợi, Ngọ, Tỵ, Thân hoặc Thìn để mang lễ vật đi làm lễ.

Khi đến nơi, mỗi người sẽ mở những lễ vật bày lên chiếc mâm lớn. Lễ vật là đồ ăn thức uống quen thuộc, được chuẩn bị từ nhiều ngày trước đó.

Mỗi gia đình tự đồ cơm bằng gạo mới của nhà mình, gói trong lá chuối, 1 số loại củ như khoai sọ, gừng cùng với 1 con sóc, 1 con cua, 1 con cá đã được chế biến, gói vào lá chuối, hấp chín. Đây là những lễ vật bắt buộc phải có.

Thầy cúng đặt cơm và cây lúa chuẩn bị thu hoạch lên ban thờ tổ tiên để kết thúc nghi thức cúng.

Sau lễ, gia chủ và con cháu trong nhà bày mâm mời anh em họ hàng, khách khứa trong bản dự bữa cơm mới. Gia đình nào khó khăn, trưởng dòng họ cho đem lễ vật đã cúng về nhà ăn.

Các phụ nữ say sưa uống rượu trong bữa cơm.

Họ nhảy múa, hát các bài dân ca truyền thống, trò chơi dân gian của dân tộc mình.

Các điệu hát và tiếng sáo, tiếng đàn vang lên khắp núi rừng báo hiệu một mùa bội thu, an lành, no ấm. Lễ hội lần này được tái hiện diễn ra tại Làng Văn hoá Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội).

Ngọc Thành

Lễ cúng bản của người Si La ở Điện Biên

Lễ cúng bản (Plạ khơ thú) là một nghi lễ tiêu biểu và quan trọng trong văn hóa truyền thống của người Si La ở Điện Biên đã được lưu truyền từ đời này sang đời khác.

Dân tộc Si La là một trong những dân tộc thiểu số ít người cư trú ở miền núi phía Tây Bắc và chỉ sinh sống ở hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu. Ở Điện Biên người Si La sống tập trung duy nhất ở bản Nậm Sin, huyện Mường Nhé. Trong số các nghi lễ truyền thống của người Si La, Lễ cúng bản là một trong những nghi lễ tiêu biểu và quan trọng.

Cứ vào cuối tháng giêng âm lịch hàng năm người Si La ở Điện Biên lại tổ chức lễ cúng bản, trước khi bắt đầu vào vụ mùa mới. Theo quan niệm người Si La, tổ chức lễ cúng bản là để cầu xin các vị thần linh, đất trời phù hộ cho dân bản hoa màu tốt tươi, mùa màng bội thu, người người khỏe mạnh, chăn nuôi phát triển đầy đàn, qua đó tạo khí thế và hy vọng vào năm mới, cuộc sống sẽ ấm no, tốt đẹp hơn…

Trước khi tổ chức cúng bản, những người có trách nhiệm như già làng, trưởng bản, đại diện các đoàn thể sẽ tổ chức buổi họp toàn thể dân bản để cùng nhau bàn bạc và đi đến thống nhất trong việc chọn ngày giờ làm lễ cúng bản.

Lễ vật chuẩn bị cho lễ cúng bản, ngoài những con vật hiến sinh là con chó đen và con gà trắng, cùng với một bát gạo, củ gừng hoặc quả trứng gà thì dân bản còn phải chế tác ra rất nhiều loại vũ khí mang tính tượng trưng bằng gỗ như: kiếm, giáo, súng, dao, cung, nỏ, máy bay và biểu tượng sinh thực khí của nam giới. Tất cả các biểu tượng này sẽ được gắn, treo và dựng cùng với cổng cấm bản. Riêng biểu tượng sinh thực khí của nam giới được buộc vào sinh thực khí của con chó hiến sinh rồi treo lên cổng bản.

Vào ngày cúng bản, trước giờ dựng cổng cấm bản, Trưởng bản trong trang phục truyền thống của dân tộc, vai đeo túi, hông đeo dao đi một vòng quanh bản thông báo. Mỗi hộ sẽ cử ra một người nam giới trong gia đình, theo hiệu lệnh của trưởng bản tiến về phía đầu bản, khi đi mỗi người mang theo một con dao, một số người mang theo thuổng, xà beng.

Đến nơi đã định trước, trưởng bản tập hợp mọi người, phân công cụ thể cho từng thành viên đảm nhiệm một nhiệm vụ cụ thể: người chặt cây dựng cổng, người chặt tre, nứa làm plạ, người chặt cây đẽo các loại vũ khí tượng trưng,… Mọi người ai vào việc nấy, không khí khẩn trương nhộn nhịp, chỉ trong thời gian ngắn mọi thứ đã được chuẩn bị đầy đủ, các đồ vật tượng trưng đã được tạo ra, cổng bản được trang trí cẩn thận rồi dựng lên.

Cổng bản được dựng để chuẩn bị cho lễ cúng bản

Tiếp đến, trưởng bản sẽ cử hai thanh niên khỏe mạnh đi đuổi con chó, làm vật hiến sinh chạy quanh bản, sau đó dắt về vị trí cổng bản, còn mình sẽ đi bắt con gà trắng đem đến. Thầy cúng đi từ trong bản ra, tay bưng một bát gạo trên có đặt quả trứng hoặc củ gừng, đến nơi, chó và gà được cắt tiết lấy máu bôi hết lên các loại vũ khí, plạ chung của bản và của các gia đình, cây Sa nhân. Sau đó người ta đưa chó và gà vào một nhà nhỏ dựng bên cạnh cổng bản, bên trong đã đặt sẵn bát gạo và quả trứng thày cúng (Chủ cổng) tiến hành cúng lần thứ nhất, nội dung cúng là thông báo với các vị thần linh về ngày cúng bản, cầu mong phù hộ cho dân bản sức khỏe, mùa màng tốt tươi.

Đuổi con chó được chọn làm vật hiến sinh trong lễ cúng bản

Hết lần cúng thứ nhất, thầy cúng lấy một cây củi đang cháy đặt lên người con chó, sau lại đặt lên người con gà sao cho mỗi con bị cháy một mảng lông rồi thầy cúng tiếp lần hai. Cúng xong, gà và chó sẽ được chế biến thành các món ăn để mọi người ăn ngay tại nơi cổng bản, từ đây việc cấm bản được thực thi triệt để, không ai được ra hoặc vào bản nữa.

Trước đây, người Si La cấm bản trong thời gian 3 ngày, ngày nay việc cấm bản được thống nhất giảm xuống chỉ còn 1 ngày. Trong lễ cúng bản của người Si La, phụ nữ không được tham gia bất kỳ việc gì, tuyệt đối không được đến gần cổng bản. Sau lễ cúng bản, người ta cấm không cho người nào tự ý phá cổng phải để nó hỏng tự nhiên vì như vậy ma sẽ không về bản gây bệnh dịch, chết chóc cho bản làng.       

Sau lễ cúng bản, trời đã tối, ai sẽ về nhà nấy không gây tiếng ồn, đồng thời chuẩn bị khí thế để chờ sáng mai bắt đầu vào mùa vụ mới.

Theo dantocviet.cinet.gov.vn

 

Lễ cưới của người Si La

(Dân Việt) Với đồng bào dân tộc Si La đang sinh sống tập trung ở các bản Seo Hai, Sì Thâu Chải (Mường Tè, Lai Châu) và bản Nậm Sin (Mường Nhé, Điện Biên), lễ cưới là một trong những phong tục truyền thống, hội tụ nét đẹp văn hóa tiêu biểu của người Si La.

   

Là một trong những dân tộc rất ít người trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, đồng bào Si La đến nay vẫn bảo lưu, gìn giữ nhiều phong tục tập quán cổ truyền. Trong đó, lễ cưới là sự hội tụ những nét văn hóa tiêu biểucủa người Si La cùng với nhiều phong tục khác như thờ cúng tổ tiên, văn hóa mặc, hát dân ca, những quan niệm hạnh phúc, về hôn nhân và gia đình…
Dưới đây là lễ cưới truyền thống của dân tộc Si La được đồng bào dân tộc Si La đến từ bản Seo Hai, xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội).

Cô dâu (đi giữa) đội khăn của gái chưa chồng, e lệ khi đến nhà trai trong đám cưới của mình. 

Cô dâu được mẹ (hay chị) thay quần áo mới, quấn tóc của phụ nữ có chồng trước khi bước vào nhà chú rể. 

Họ hàng, bà con trong bản múa và hát mừng cô dâu, chú rể. 

Chú rể trao nắm cơm và 2 quả trứng gà cho cô dâu – thể hiện sự trao gửi và chia sẻ với nhau trong cuộc sống vợ chồng.

Đại diện 2 bên gia đình chúc rượu, hát đối đáp dặn dò đôi vợ chồng trẻ.

Chú rể và cô dâu trước buồng cưới. 

Lễ cưới dân tộc Si La

Si La là một dân tộc ít người trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Người Si La sinh sống chủ yếu ở các tỉnh vùng Tây Bắc, trong đó tập trung nhiều ở các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La.

Tuy là dân tộc ít người nhưng người Si La có đời sống văn hóa, tâm linh phong phú. Trong số các phong tục, tập quán của dân tộc Si La còn lưu giữ đến ngày nay có phong tục cưới hỏi rất độc đáo, giàu tính nhân văn.

Báo ảnh Dân tộc và Miền núi xin giới thiệu một số hình ảnh đặc trưng về lễ cưới của đồng bào Si La, do Đoàn nghệ nhân bản Seo Hai, xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu thực hiện.

Trước khi về nhà chồng, cô dâu được mẹ chú rể mặc cho bộ quần áo mới, đeo đồ trang sức vòng tay, vòng cổ.

Trang điểm lại cho cô dâu trước khi vào nhà trai.

Đoàn nhà gái đến nhà trai.

Chú rể nhận hai nắm xôi từ thầy cúng để khi ra đón đưa cho cô dâu. Phong tục này thể hiện sự no đủ, hạnh phúc viêm mãn của đôi vợ chồng trẻ.

Theo phong tục của người Si La, chỉ đến khi vào đến phòng cưới, chú rể mới được mở khăn che mặt để ngắm cô dâu.

Sau khi hoàn tất các nghi lễ, người nhà cô dâu, chú rể và dân bản cùng chung vui, chúc mừng hạnh phúc đôi vợ chồng trẻ.

Ngoài sân, các đôi trai gái cùng nắm tay nhau hát múa chúc mừng hạnh phúc cô dâu, chú rể.

Thanh Hà- TTXVN

Từ khóa :dân tộc , Lễ cưới , Si La