Đầm, hồ Hà Nội

ANTD.VN - Có lẽ không đâu như Hà Nội được thiên nhiên ban tặng cho một cấu trúc đầm, hồ xen lẫn đất đai cùng với sông ngòi làm nên một vùng đất kỳ quan với những thắng cảnh tuyệt diệu. 

Ảnh: Internet

Hà Nội được chọn là kinh thành cũng bởi ở thế hợp tụ hài hòa có một không hai này trong suốt dải đất hình chữ S. Trong “Chiếu dời đô” của Lý Công Uẩn đã khẳng định đây là “đế đô muôn đời”. Những đầm, hồ Hà Nội là một phần quan trọng làm nên vẻ đẹp nghìn năm này.

Không ai có thể phủ nhận đầm, hồ là một cấu thành không thể thiếu và giữ vai trò quan trọng từ vẻ đẹp đến những chức năng hữu dụng cho đời sống như: thoát nước trị lụt, điều hòa nước thải và điều phối không khí trong lành của Hà Nội. Có hệ thống đầm, hồ với những khoảng diện tích mặt nước mênh mông bể sở, người dân từ nhiều đời có một cuộc sống thanh bình an nhiên tự tại. Đầm, hồ còn là những nguồn lợi thủy sản không nhỏ.

Những hồ Gươm, hồ Tây, hồ Trúc Bạch... thật nên thơ và đã in dấu không ít trong thi ca sử sách. Trúc Bạch - hồ dệt lụa đến tận hôm nay còn thôi thúc câu thơ xưa “Bóng ác đông trời đã rạng/ Tiếng gà thôi lỗi tiếng hòn châm...” là tiếng đập lụa giặt vào hòn châm (đá) của các cô thôn nữ kiều diễm thuở nào. Hồ Tây từng in vết dấu tình yêu của biết bao nhiêu cặp tình nhân các thế hệ. Hồ Gươm lẫy lừng huyền thoại rùa thần hoàn kiếm khi chiến thắng ngoại xâm.

Hà Nội với những đầm, hồ tự nhiên và cả nhân tạo làm thành một quần thể đầm, hồ hoàn chỉnh. Người Hà Nội thế hệ những năm sau 1975 chắc không quên những ngày lao động đào vét cải tạo hồ Thành Công. Hàng vạn thanh niên, công nhân được huy động tham gia công trình này. Bấy giờ tôi đang biên chế trong một cơ quan Nhà nước cũng tham gia không ít ngày.

Tất cả các cơ quan trên địa bàn Hà Nội, các khu phố đều huy động công nhân viên chức, đoàn viên thanh niên luân phiên nhau tham gia lao động công ích để đào hồ. Cụm công viên Indira Gandhi trong đó có diện tích mặt nước hồ Thành Công là một nơi nghỉ dưỡng đẹp, là lá phổi xanh, nơi tập luyện thể thao của hàng vạn dân cư trong vùng.

Hà Nội có bao nhiêu đầm, hồ? Đã có thống kê nhưng đấy chỉ là những đầm, hồ gắn liền với bao huyền tích lịch sử cũng như mang dấu ấn một địa phương, một vùng đất. Hồ Hữu Tiệp nằm trong làng Ngọc Hà là dấu tích còn lại của một con sông cũ đã bị lấp. Tuy diện tích khiêm tốn nhưng Hữu Tiệp lại nổi danh bởi nơi đây là một bảo tàng nước chứa xác chiếc máy bay B52 của không quân Mỹ bị quân dân Hà Nội bắn rơi tại chỗ trong chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” cuối năm 1972.

Hồ Bảy Mẫu gắn với Công viên Thống Nhất gợi nhớ bao ký ức của người Hà Nội. Dạo chiến tranh tôi cùng bè bạn đi trên con tàu chở chật lính vào Nam. Trong toa tất cả mọi người lính đều đứng lên nhìn qua khung cửa sổ toa tàu một lần cuối Công viên Thống Nhất và chiếc hồ thân thương trước khi vào trận. Lúc ấy quả thật tôi đã thoáng nghĩ đây là lần cuối cùng, chắc gì tôi sẽ còn quay trở lại được. Có không ít người lính nghĩ như tôi. Tôi đã may mắn lành lặn trở về còn đồng đội tôi nhiều người đã không có được cái may mắn ấy! 

Có một chiếc hồ tôi biết chắc là có nhiều thanh thiếu niên một thời gắn bó với nó - hồ Quảng Bá. Chiếc hồ tự nhiên này được đầu tư và khoanh lại một khoảnh làm thành hồ bơi. Không biết bao nhiêu buổi tôi đã lặn ngụp đến đỏ kè mắt ở hồ bơi này suốt những năm tháng trẻ con. Lại nhớ lần đầu tiên run rẩy sợ hãi đứng trên cầu nhẩy lấy hết can đảm lao xuống. Cú dập nước kinh hoàng ấy chí ít cũng cho tôi được một bài học con trẻ nhớ đời về sự sợ hãi và lòng dũng cảm. Hà Nội bây giờ có quá nhiều bể bơi hiện đại dành cho mọi lứa tuổi. Hồ Quảng Bá vẫn còn nhưng nó đã bị quên lãng. 

Hàng trăm đầm, hồ tên tuổi quen thuộc gắn với địa danh với huyền tích và cả sản vật. Hồ Thiền Quang, hồ Văn Chương, hồ Thiên Quang Tỉnh nằm trong cụm di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Chiếc hồ độc đáo nhỏ bé nhưng cổ kính này được ví là cái giếng soi ánh mặt trời. Đầm Sòi, đầm Đỗi phường Định Công. Đầm Sét ở Thịnh Liệt. Các đầm này đã bị mất hẳn trên bản đồ đầm, hồ Hà Nội hoặc còn lại diện tích rất ít. Những ai còn nhớ đặc sản cá rô đầm Sét ở Hà Nội? Từ xa xưa cá rô đầm Sét đã sánh vai với những sản vật nổi tiếng trong vùng.

Thế nên mới có câu “Dưa La, cà Láng, nem Báng, tương Bần, nước mắm Vạn Vân, cá rô đầm Sét”. Con cá rô đầm Sét dân giã nhưng có thời từng được sánh ngang với sâm cầm Hồ Tây - “cá rô đầm Sét, sâm cầm Hồ Tây”. Đây chính là những sản vật độc đáo của đầm, hồ Hà Nội tiến Vua. Phía Đông Nam Hà Nội là vùng đầm hồ liên tiếp với mật độ dày đặc. Phải kể đến vựa cá lớn nổi tiếng là hồ cá Yên Duyên. Đặc biệt là chuỗi quần thể hồ Yên Sở hiện có chức năng điều hòa thủy văn cho thành phố. Mưa lớn đây là nơi chứa nước cho một phần thành phố để bơm thoát ra sông Hồng.

Ngoài những đầm hồ tên tuổi trong bản đồ, Hà Nội còn hàng nghìn đầm, hồ không tên. Chỉ tiếc với tốc độ phát triển thành phố nhanh và ý thức kém của con người, ngoài những hồ trong quy hoạch xây dựng thì có rất nhiều đầm, hồ đã bị san lấp và ô nhiễm trầm trọng. Chưa bao giờ Hà Nội cần sự quan tâm đến những đầm, hồ hiện còn như lúc này. Cần phải có một chính sách bảo vệ đầm, hồ và những đầu tư thiết thực. Bởi đó chính là những gì hồn cốt góp phần làm nên một diện mạo Hà Nội  “đế đô muôn đời”.

Phạm Ngọc Tiến

Đi Bờ Hồ

  Phạm Ngọc Tiến

 

ANTD.VN - Hôm rồi, một người bạn tôi định cư ở nước ngoài, xa Hà Nội đã mấy chục năm không về khi gọi điện tự nhiên hỏi tôi: Dạo này có hay đi Bờ Hồ không? Tôi lặng đi một khoảng vì câu hỏi của bạn. 

Đi Bờ Hồ hay là “lượn tẩy” là cách chúng tôi thường nói về những cuộc dạo chơi bờ hồ Hoàn Kiếm mỗi cuối tuần thuở nào. Đi Bờ Hồ. Hay thật. Và cũng chợt ớ ra bao nhiêu năm nay dù thi thoảng vẫn đi lướt qua bằng đủ các loại phương tiện, vài ba lần có việc liên quan đi bộ đến khu vực Bờ Hồ thì quả thực từ lâu lắm tôi chưa có lần nào trọn vẹn một cuộc thật sự là đi Bờ Hồ như bạn tôi đã hỏi.

Khác với cuối tuần ngày trước nườm nượp xe cộ, cuối tuần bây giờ khu vực Hồ Hoàn Kiếm cùng một số phố lân cận là khu dành riêng cho người đi bộ. Lại nói dạo trước, mỗi tối thứ bảy, Bờ Hồ là nơi trình diễn từ người đến xe của nam thanh nữ tú và đủ mọi lứa tuổi. Dạo đó, hình như có những gì tốt nhất người ta đều dành cho tối cuối tuần này để trưng diện để bát phố. Sau cú điện thoại, tôi dành ra một ngày trọn vẹn để đi Bờ Hồ như lời anh bạn gợi.

Phải công nhận Hà Nội dành ra được khu đi bộ này thật lý tưởng. Từ tối thứ sáu đến đêm chủ nhật, tất cả mọi phương tiện giao thông đều bị cấm không được đi vào. Dạo mới dành làm phố đi bộ, cũng có không ít ý kiến phản đối, nhất là những người dân sở tại, nhưng sau thì thấy tiện ích rõ ràng. Hà Nội không thiếu nơi vui chơi giải trí nhưng chẳng đâu được trung tâm như Bờ Hồ và đẹp thì khó lòng bút mực nào tả xiết.

Riêng đoạn phố Đinh Tiên Hoàng rộng mấy chục mét giờ thênh thang như quảng trường. Các cặp cô dâu chú rể khó chọn nơi nào tốt hơn để chụp bộ ảnh cưới kỷ niệm. Nhìn những em bé tung tăng chạy nhảy cùng ông bà, bố mẹ, mới thấy Hồ Gươm ý nghĩa hơn biết bao nhiêu. Hẳn sau này ấn tượng về một Bờ Hồ lộng lẫy sẽ in đậm trong ký ức các em. Tháp Rùa về đêm được thắp sáng bởi hệ thống ánh sáng nhiều màu lung linh huyền ảo.

Người hoài cổ thích một Tháp Rùa mù sương và nguyên bản thiên nhiên không đèn đuốc nhưng cũng khó cầm lòng khi ngắm Tháp Rùa về đêm. Những tiện ích công cộng cũng được cải thiện nhiều. Khu vệ sinh mới rộng rãi hơn và đương nhiên sạch sẽ phù hợp với nhịp sống hiện đại. Cụm di tích đền Bà Kiệu, Tháp Bút, Đài Nghiên, cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn vẫn như ngày nào thu hút rất đông khách tham quan.

Điều đặc biệt là nhà Bưu Điện vẫn trong kiến trúc cũ nhưng nội thất sang trọng hơn nhiều. Có lẽ tất cả những thay đổi mang tính thời thượng như nhà Bách hóa tổng hợp bây giờ là Trung tâm thương mại Tràng Tiền Plaza và rất nhiều cửa hàng cửa hiệu khác đã hiện đại hóa hình như không làm Bờ Hồ trẻ hơn. Đấy mới chính là điều quan trọng bởi hồn cốt của hồ vẫn là cổ xưa huyền ảo. Có thể nói sau khi làm vài vòng Bờ Hồ cả ngày lẫn đêm, tôi cảm thấy có gì đó như là thiếu khuyết của mình khi lâu nay sao nhãng đến một địa danh quá đỗi thân thuộc và ý nghĩa.

Hồi mới làm báo cách đây vài chục năm, tôi cũng đã một lần sống trọn vẹn một ngày đêm đủ 24h xung quanh Bờ Hồ để viết một  phóng sự. Ngày ấy, Bờ Hồ có khối chuyện để viết. Điển hình về chuyện Bờ Hồ là những truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Dậu. Ông nhà văn đã mất khá lâu nhưng những câu chuyện ông kể về Bờ Hồ vẫn còn hôi hổi nóng. Vốn làm nghề thợ cắt tóc và nhiều thời gian ông ngụ luôn trong đền Ngọc Sơn nên chẳng chuyện gì ông không biết.

Tay khắc bút nào mả nhất, thợ vá dép nào nhanh tay, lẹ mắt lại lấy giá rẻ nhất. Đám trộm cướp phe phẩy hay ả gái làm tiền đều hiện ra sinh động trong các trang viết của ông. Hay nhất là chuyện những con rùa trong hồ. Ông viết một lần có đám trộm dùng cả cuốc chim để hạ sát rùa khiến bao độc giả run rẩy và phẫn nộ.

Bờ Hồ hôm nay ngoại trừ một vài tòa nhà cao tầng có kiến trúc lai căng như “Hàm cá mập” làm mất đi phần nào không gian thơ mộng và thâm nghiêm trầm mặc của hồ còn thì hầu như chẳng mấy thay đổi về cảm nhận. Ga xe điện trung tâm tất nhiên không còn. Những thay đổi công năng như Rạp chiếu phim Hòa Bình, rồi Bách hóa Bờ Hồ, Hiệu sách Nhân dân... thành những mục đích khác là điều hoàn toàn theo quy luật. 

Tuy nhiên không phải bất cứ sự thay đổi nào cũng là điều tốt. Mới đây rộ lên những ý tưởng như làm “Con đường danh nhân” bằng hình thức BOT rồi thu phí hoàn vốn. Kế đó là dựng mô hình Kinh Kong theo một bộ phim nước ngoài có một số hình ảnh quay ở Việt Nam bằng ngân sách rồi gần nhất là ý tưởng dựng tượng Rùa vàng ở Bờ Hồ bằng tiền xã hội hóa.

Tôi nghĩ tất cả những thứ vừa nêu là điều không nên làm bởi nó chỉ làm xô bồ chật hẹp, phá đi những gì tinh túy của hồn xưa bóng nước. Một Hồ Gươm cổ kính và rạng danh truyền thuyết gắn với lịch sử Thăng Long hào hùng cần được bảo tồn gìn giữ nguyên bản hơn là những thay đổi lai căng. 

Nói lại chuyện người bạn hỏi về đi Bờ Hồ. Người Hà Nội ít khi nói với nhau đi Hồ Hoàn Kiếm hay đi hồ Gươm khi phải đến nơi này. Đi Bờ Hồ là cách nói thuận miệng nhất. Cánh tôi ngày xưa ở lính mỗi lần về phép chẳng lần nào không rủ nhau đi Bờ Hồ. Ngày nay chắc rằng nếu ai đó dù là lứa tuổi trẻ nếu có nhu cầu đến đó tôi nghĩ họ cũng sẽ dùng cách gọi như vậy.

Đi Bờ Hồ, tôi đã có câu trả lời anh bạn xa xứ. Bạn yên tâm, người Hà Nội hôm nay với hồ Hoàn Kiếm vẫn vẹn nguyên tấm tình, sự gắn bó với tất cả những gì yêu thương nhất một địa danh, một di tích, một hồn cốt và là một điểm vui chơi thư thái tâm hồn không thể thiếu.