Pha Dùa - chuyện tình bên động Bo Cúng
- (VH&ĐS) Mặc dù tuổi không còn trẻ nhưng “ham chơi” vả lại cũng thử sức mình qua những chuyến theo bạn bè ngược rừng lên vùng cao, tôi mới nhận ra rằng: nhiều năm làm việc ở xứ Thanh, nhiều lần lên công tác miền núi. Nhưng, để hiểu, nhận biết vẻ đẹp tiềm ẩn, những huyền thoại làm say đắm lòng người nơi vùng sơn cước quả là còn nhiều hạn chế.
Mở đầu cho chuyến hành trình tìm hiểu về những gì còn ẩn chứa trong bạt ngàn núi non trùng điệp của miền Tây Thanh Hóa, là huyện Quan Sơn. Đây là vùng đất trước thuộc huyện Quan Hóa, năm 1997, từ một huyện miền núi rộng lớn, núi non hiểm trở, là vùng cao giáp với nước bạn Lào, huyện Quan Hóa được trên cho tách ra lập thêm 2 huyện mới là Quan Sơn và Mường Lát. Kể từ ngày đó, cái tên Quan Sơn ngày càng thân thiết với người dân xứ Thanh cũng như đồng bào cả nước.
Quan Sơn hùng vĩ, núi non trùng điệp theo QL 217 kéo ngược đến cửa khẩu quốc tế Na Mèo. Mảnh đất “sơn thủy hữu tình” này còn ẩn chứa trong mình khá nhiều danh thắng lung linh sắc màu huyền thoại, gắn liền với đời sống của cư dân các Mường! Và vô cùng hấp dẫn với những ai tò mò muốn khám phá nét đẹp huyền bí mang đậm màu sắc mà sử thi “Đẻ đất đẻ nước” đã từng phác họa.
Theo tuyến đường vành đai biên giới nay là QL 16 nối với QL 217 không xa, trước khi khám phá động Bo Cúng ở bản Chanh xã Sơn Thủy, hãy thả bộ từng bước nhẹ nhàng để nghe tiếng gió rừng lao xao, tiếng suối chảy róc rách, tiếng chim hót líu lô như đang kể với du khách về một câu chuyện tình bất tử! Chuyện rằng: xưa lắm rồi ở Mường Mìn (Mường ngoài) có người con gái được sinh ra trong gia đình giàu có. Càng lớn người con gái ấy càng xinh, nàng xinh đẹp đến độ núi non phải nghiêng mình nhìn ngắm, suối sông phải ngừng chảy mỗi khi nàng vén váy lội qua…
Khi đến tuổi trưởng thành, nàng đem lòng yêu chàng trai ở Mường Xia (Mường trong) mặc dù gia cảnh chàng trai rất nghèo. Biết chuyện, cha mẹ nàng ra sức ngăn cấm không cho nàng gặp gỡ chàng trai Mường Xia. Nhưng, gia đình nàng càng ngăn cấm bao nhiêu thì trái tim yêu thương chàng trai nghèo lại thổn thức bấy nhiêu. Nàng đứng ngồi không yên khi mỗi ngày không được nghe chàng khặp (hát) không được thấy hình bóng chàng trên non cao hay dưới sông suối…
Nhiều ngày bị “bế quan tỏa cảng”, nàng và chàng chỉ còn cách ngồi hai bên sườn núi hát cho nhau nghe. Tiếng hát giao duyên bay qua ngọn núi cao, hòa tan trong rừng đại ngàn làm cho muông thú ngơ ngác xao lòng thương cảm…Tiếng hát của đôi trai gái yêu thương nhau nhưng bị cấm đoán đã làm cho núi cao sừng sững cũng động lòng thương xót.
Và, vào một ngày đẹp trời ngọn núi đá sừng sững, giới tuyến của sự chia cắt chàng và nàng bỗng dưng tách làm đôi để hình thành con đường mòn dẫn lối cho nàng gặp chàng. Họ gặp nhau, biết không thể cùng nhau chung sống, chàng và nàng đã cắt ngón tay lấy máu ăn thề với nguyện ước: “cùng chết bên nhau, cho hồn lìa khỏi xác, để chúng mình được ở bên nhau. Cùng chết bên nhau để được biến vào núi Pha Dùa, sống bên làn mây trắng, bước lên đỉnh núi cao làm thần hai Mường”!
Núi Pha Dùa chứng tích của chuyện tình cảm động. (Ảnh: Vũ Do)
Chiêm ngưỡng hai ngọn núi mà đôi trai gái hai Mường hóa thân, đắm chìm trong huyền thoại Pha Dùa, tôi như người bị thôi miên rồi thốt lên: Anh về Mường Mìn tìm em/ Tìm không thấy ngẩn ngơ đứng ngắm/ Núi đá cao chia đôi hai phía/ Phía Mường Xia anh đợi… em về! Đang “lảm nhảm” như người bị lên đồng, bỗng Hà Xuân Tân, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy nói to: đến động Bo Cúng rồi nhà báo ơi!
Định thần, phóng tầm mắt nhìn chao ôi sao cảnh sắc nơi này đẹp đến thế! Đẹp như bức tranh thủy mặc. Dòng suối Xia uốn lượn như dải lụa mềm quanh dãy núi Bo Cúng đẹp đến nao lòng. Chúng tôi lội qua suối và leo lên bờ suối Xia chừng 50m, miệng động Bo Cúng hiện ra. Đang hứng chịu cái nắng nóng tháng 7 như đổ lửa, vừa lọt qua cửa động vào trong, không khí mát dịu trong lành đã tiếp thêm sức mạnh để chúng tôi khám phá những gì đã, đang tồn tại trong lòng núi Bo Cúng.
Thật tuyệt vời với những gì đang hiện ra trước mắt đoàn “thám hiểm”. Những nhũ đá đủ các hình hài, sắc màu lung linh huyền ảo. Chỗ này là hình tượng phật tọa trên đài sen, chỗ kia là hình cụ già ngồi câu cá. Rồi ruộng bậc thang, người cày cấy, những búp măng tre, luồng, vầu đặc sản của vùng sơn cước lúc ẩn lúc hiện như suối tóc mượt mà duyên dáng của thiếu nữ, lúc thì lung linh tráng lệ nguy nga như cung điện nơi trần thế…
Càng đi sâu vào trong động hàng ngàn nhũ đá với muôn màu muôn vẻ quần tụ về đây như kiệt tác trời đất ban cho vùng đất này. Tôi đã thăm nhiều hang động ở Thanh Hóa, như động Hồ Công (Vĩnh Lộc) động Từ Thức (Nga Sơn) động Tiên Sơn (TP Thanh Hóa) hay động Trường Lâm (Tĩnh Gia)… không ngoa ngôn một chút nào khi nói rằng động Bo Cúng ở nơi đây có thể mệnh danh “Quan Sơn đệ nhất động”.
Động Bo Cúng sâu vào núi khoảng trên dưới 1000m. Có lối sâu xuống lòng đất, có hang thông lên trời cao. Vì thế trong lòng hang có chỗ rộng trên 50m cùng nhiều ngõ ngách đã làm cho bầu không khí trong hang rất phù hợp với con người. Điều đáng nói là động Bo Cúng gần như còn hoang sơ chưa bị tác động nhiều của con người.
Và chính điều này mà động Bo Cúng cũng hấp dẫn hơn, khác biệt hơn và cũng cần nhiều hơn sự quan tâm của các ngành, các cấp, các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh Thanh Hóa đầu tư để biến sự hoang sơ trầm tích của Bo Cúng trở thành điểm du lịch sinh thái, mạo hiểm hấp dẫn khách du lịch thập phương đến với miền Tây Thanh Hóa.
Huyền thoại tướng quân Tư Mã Hai Đào
Đăng lúc: 20/09/2016 08:00 (GMT+7)
In bài này
- (VH&ĐS) Chưa có chuyến công tác nào ở các huyện vùng cao Thanh Hóa lại níu chân tôi nhiều ngày như lần này. Có lẽ, lâu ngày được thoát khỏi thành phố ngột ngạt, ồn ào, huyên náo về với rừng xanh, đến với các danh thắng lung linh huyền ảo, núi non hùng vĩ, khí trời trong lành, đã thôi thúc tôi lưu lại để chiêm ngưỡng những danh thắng còn lại nơi sơn cùng thủy tận.
Một hang Hữu Tình nằm ở lưng chừng núi Chanh với vô số nhũ đá trắng đẹp, lung linh như chốn “bồng lai tiên cảnh” soi bóng xuống dòng Xia. Nơi này còn nổi tiếng với mạch nước ngầm nóng tới 40 độ.
Cách hang Hữu Tình không xa là núi đá trắng, được khoác trên mình đầy lá và hoa nên được gọi là núi Lá Hoa. Núi Lá Hoa có nhiều loại phong lan cùng các loài cây khác sống bám vào đá. Điều kỳ diệu là, tuy các loài cây lá khác nhau sống chung trên núi đá này, cứ vào độ tháng 3 tháng 4 âm lịch, cả núi đá sừng sững, uy nghi lại bừng lên hương sắc của nhiều loài hoa, lá, kết thành đóa hoa khổng lồ vươn lên giữa rừng xanh đại ngàn nơi biên ải! (chính màu sắc rực rỡ của lá, hoa trên núi đá này, còn ẩn chứa một chuyện tình đầy lãng mạn và bi ai giữa cô gái Việt và chàng trai Lào). Khó cưỡng nổi lòng mình khi phóng tầm mắt bao quát cả một vùng núi non trùng điệp được tô điểm bởi các loài hoa.
Những danh thắng này không tách rời công lao gìn giữ biên cương, lãnh đạo đồng bào Mường của huyền thoại tướng quân Tư Mã Hai Đào.
Đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào được nhân dân quanh năm hương khói. (Ảnh: Hữu Do)
Chuyện rằng: từ rất xa xưa ở Mường Đào (nay thuộc huyện Bá Thước, Thanh Hóa) có một cậu bé mồ côi cả cha và mẹ rất sớm. Tuy không còn cha mẹ dưỡng dục, nhưng cậu bé mồ côi lớn lên trong vòng tay yêu thương, chăm sóc của cư dân Mường Đào - Mường Khô. Vì ra đời ở Mường Đào, nên bà con dân bản thường gọi cậu bé với cái tên trìu mến - Hai Đào! Lúc còn nhỏ Hai Đào cũng như các bạn cùng trang lứa chăn trâu, cắt cỏ, chơi các trò chơi dân gian.
Đặc biệt bé Hai Đào thích chơi trò bắn cung, bắn nỏ, luyện kiếm, đánh cù, bày trò trận giả, luyện võ thi tài với các bạn. Nhưng cái khác thường ở Hai Đào là cùng trang lứa nhưng Hai Đào cao to, đôi tay dài, đặc biệt đôi mắt tinh anh rực sáng, tướng mạo oai phong, võ nghệ tinh tài… Sống trong tình yêu thương của bà con dân bản, Hai Đào ngày một trưởng thành, đứa bé Hai Đào ngày nào giờ trở thành chàng trai khỏe mạnh lực lưỡng như cây rừng mọc thẳng.
Dạo đó, nghe tin triều đình mở hội thi võ để chiêu mộ người tài phò vua diệt giặc ngoại xâm, Hai Đào lập tức xuôi về kinh thành xin được tham gia. Hội thi đấu võ năm ấy rất nhiều chàng trai tham gia nhưng không ai qua được Hai Đào. Võ nghệ cao cường của chàng trai người rừng Mường Đào đã làm rung động trái tim công chúa.
Từ chàng trai nghèo, Hai Đào trở thành phò mã đúng vào thời điểm giặc ngoại xâm quấy nhiễu và xâm chiếm vùng biên ải của đất nước. Phò mã Hai Đào xin vua cho trở về quê hương lên vùng biên cương để trừ giặc. Với khí phách của người anh hùng, có mưu mẹo và võ nghệ tinh thông, lại được 2 anh em ruột là tướng Ót Đanh và Ót Dọ phò tá, quân của Hai Đào tiến đánh quân giặc dọc theo biên giới kéo dài cả trăm km từ Tén Tằn huyện Mường Lát qua huyện Quan Hóa đến Mường Xia huyện Quan Sơn.
Quân sĩ của Phò mã Hai Đào tiến đến đâu, quân giặc bỏ chạy đến đó. Chỉ trong thời gian ngắn vùng biên cương rộng dài phía Tây tỉnh Thanh Hóa không còn bóng giặc, cư dân các Mường lại được sống trong yên bình và trở lại thôn bản làm ăn…
Tướng quân Hai Đào được vua phong tước Tư Mã biên phòng cai quản biên cương của đất nước. Kể từ đó đến nay nối tiếp nguồn mạch, khí phách của tướng quân Tư Mã Hai Đào, các thế hệ nối tiếp nhau bảo vệ vững chắc đường biên và xây dựng biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa thành đường biên giới hòa bình hữu nghị với nước bạn Lào…
Lễ hội Mường Xia mang đậm nét văn hóa truyền thống của đồng bào vùng cao Thanh Hóa. (Ảnh: Hà Huyền)
Biên cương bình yên, tướng quân Tư Mã Hai Đào chọn Mường Xia nơi “sơn thủy hữu tình” để xây dựng thủ phủ và sống trọn đời với vùng biên cương mà cuộc đời ông cùng với các binh Mường đã từng nhiều năm chống giặc ngoại xâm giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Khi tướng quân Tư Mã Hai Đào qua đời, dân Mường Xia an táng ông tại một trong những hang động của núi Pha Dùa. Năm tháng qua đi, duy còn đọng lại một điều mà người đời truyền tụng rằng: Chính tướng quân Tư Mã Hai Đào là vị thần thiêng, người có công tiến quân lên biên giới diệt trừ quân xâm lược. Và, khi đất nước thanh bình ông lại cai quản yên lành cửa ải biên cương và còn giữ cho các Mường vía yên, vía lành.
Nhớ ơn tướng quân Tư Mã Hai Đào, sau khi ông mất, bà con trong vùng lập đền thờ ngay cạnh nền nhà cũ của tướng quân để hương khói thờ cúng. Hàng năm vào ngày 25 tháng 2 âm lịch bà con Mường Xia mở hội tri ân tướng quân Tư Mã Hai Đào, cầu mong ông phù hộ độ trì cho cư dân các Mường nơi biên cương được no ấm, hạnh phúc và sống trong hòa bình hữu nghị. Những ngày lễ hội không chỉ có cư dân Việt mà cư dân Mường Bén, Mường Xôi nước bạn Lào cũng cùng sang tham dự. Lễ hội Mường Xia và đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào từ lâu đã trở thành địa chỉ tâm linh để người dân khắp nơi đến thờ phụng, chiêm bái…
Cao Ngọ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét