- Vùng đất Hoằng Hóa vốn nổi danh với truyền thống học hành, khoa cử. Và ở nơi đây, còn được biết đến với những đình làng cổ tuyệt đẹp, xa gần biết đến. Trong đó, Bảng Môn Đình, Nghè (đình) Phú Khê được xem là hai đình làng có kiến trúc vô cùng đặc sắc, độc đáo gắn liền với lịch sử và những câu chuyện về vương triều Lý trên đất Thanh Hóa.
Bảng Môn Đình: “Thượng sàng hạ mộ” và câu chuyện về vị tướng triều Lý
Nhắc đến Di tích lịch sử văn hóa quốc gia Bảng Môn Đình, xã Hoằng Lộc (Hoằng Hóa) mấy ai lại không biết đến. Di tích được xem là nơi “thờ” sự học tự bao đời nay của người dân trong làng với 12 vị đại khoa ghi danh bảng vàng trong lịch sử khoa cử phong kiến nước Việt. Ghé thăm Bảng Môn Đình, du khách được đắm mình trong không gian văn hóa cổ kính, linh thiêng của một trong những đình làng đẹp nhất xứ Thanh. Ở đây còn là câu chuyện về Thành hoàng làng - vị danh tướng Nguyễn Tuyên, người đã giúp vua Lý Thánh Tông dẹp giặc phương Nam.
Bảng Môn Đình.
Thần phả trang Bột Đà, huyện Cổ Đằng, phủ Hà Trung nay là xã Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa ghi tuy ngắn gọn song vô cùng đầy đủ: Nguyễn Tuyên sinh ngày 10/3 (âm lịch) năm Đinh Sửu (1017), ông lớn lên với dung mạo và cốt cách hơn người. Năm 17 tuổi đã nổi tiếng đức độ, khoan dung, chí dũng phi thường lại văn võ song toàn, nổi danh khắp vùng.
Vua Lý Thánh Tông đi dẹp giặc Chiêm Thành càn quấy phương Nam, qua Bột Đà đã hạ lệnh dừng quân, hạ trại, tuyển mộ quân lương. Đêm xuống, trong cơn mộng mị nhà vua thấy thần linh hiển hiện với ánh hào quang tỏa sáng ở ba phía trong làng. Tỉnh dậy, cho rằng đây là nơi “Địa linh nhân kiệt” nên vua cho lập đàn cầu tế, ra lời hiệu triệu, mở cuộc thi tài, tìm tướng giỏi giúp nhà vua dẹp giặc. Chàng trai Nguyễn Tuyên khi ấy 21 tuổi đã thể hiện tài trí hơn người, lần lượt vượt qua các đối thủ, khẳng khái bày tỏ kế sách dẹp giặc...khiến nhà vua và các tướng sĩ trên dưới đều hết mực khâm phục. Sau đấy, vua Lý Thánh Tông đã đặc phong ông là đại tướng tiên phong bình Chiêm.
Thắng giặc trở về, qua trang Bột Đà, nhà vua đã hạ lệnh làm lễ tạ, phong thần và cho lập miếu thờ tại ba phía của làng: miếu Đệ nhất, Đệ nhị, Đệ tam. Với tướng Nguyễn Tuyên, vì đã lập công lớn nên ông được đặc cách cho về quê bái yết tiên tổ, vấn an cha mẹ rồi mới lên đường trở về triều. Tuy nhiên, tương truyền, khi ông ra đến đầu trang thì mây đen, giông tố nổi lên, người và ngựa cùng hóa thân tại chỗ. Thương tiếc vị tướng trẻ tài hoa, vua Lý Thánh Tông đã ban phong thần hiệu, sắc phong “Thượng đẳng phúc thần Đại vương”, cấp tiền lập đền thờ, giao nhân dân phụng sự. Người dân trang Bột Đà cũng theo đó mà được miễn thuế khóa, quân lương, tạp dịch trong vòng ba năm. Đến các triều đại Trần, Lê, Nguyễn tướng Nguyễn Tuyên tiếp tục được phong “Thượng đẳng Đại vương linh thần”. Ông được nhân dân tôn vinh là Thành hoàng làng, quanh năm hương khói phụng thờ vô cùng chu đáo.
Trải qua gần 1.000 năm với biết bao biến cố, thăng trầm thời gian và lịch sử, đến nay mộ phần và đền thờ tướng Nguyễn Tuyên vẫn được nhân dân trang Bột Đà xưa kia và nay là xã Hoằng Lộc bảo tồn nguyên vẹn. Mỗi năm hai lần, vào ngày 10/3 và 21 tháng chạp âm lịch nhân dân trong làng tổ chức lễ tế tại đền thờ để cùng nhau tưởng nhớ ngày sinh và mất của vị tướng trẻ tài hoa. Cũng vào dịp này, người dân cùng nhau mở hội, thu hút đông đảo nhân dân, du khách xa gần ghé thăm.
Bác Nguyễn Văn Kỳ, Trưởng ban nghi lễ BQL di tích lịch sử văn hóa Bảng Môn Đình cho biết: Năm 2018, di tích Bảng Môn Đình đã được trùng tu với tổng kinh phí gần 970 triệu đồng, trong đó kinh phí Nhà nước hỗ trợ 400 triệu đồng, còn lại là nguồn xã hội hóa của nhân dân địa phương và du khách.
Đình Phú Khê: Huyền tích phù trợ vương triều Lý dẹp giặc Ai Lao
Khác với Bảng Môn Đình, đình Phú Khê (xã Hoằng Phú) lại gắn liền với huyền tích về sự hóa thân của hai anh em nhà họ Chu. Tương truyền, gia đình họ Chu ở phương Bắc vốn hiếm muộn con cái, vì thương mến cảnh sắc phương Nam nên họ đã hành hương đến ngôi chùa cổ Bảo Phúc ở Phú Trừng trang (nay là làng Phú Khê) lễ Phật, cầu con và sinh hạ hai người con trai khôi ngô, đẹp đẽ vô cùng. Tưởng nhớ ơn đức của đức Phật ở ngôi chùa Bảo Phúc, khi hai người con khôn lớn thì ba cha con họ Chu đã cùng nhau xuôi về phương Nam dâng lễ tạ. Tuy nhiên, gần đến nơi thì cơn hồng thủy mùa hạ dâng cao, nhấn chìm tất cả. Điều lạ kỳ, sau khi cơn hồng thủy rút, người dân Phú Trừng trang thấy có hai người đàn ông nổi trên mặt nước, dáng ngồi bồng bềnh như đức phật, trôi theo hướng về chùa Bảo Phúc. Cho là sự lạ nên nhân dân đã cùng nhau chôn cất, đắp mộ, tu lễ dâng hương thờ tự.
Đền thời nhà Lý, khi nhà vua đi đánh giặc Ai Lao đã dừng chân ở Phú Trừng trang tuyển mộ binh lương. Đêm xuống, nhà vua thấy hai người con trai mặt đẹp như ngọc cùng đến trước mặt mà xin: “chúng tôi là con của gia đình họ Chu lưu lạc sang đây, gặp cơn hồng thủy đã được nhân dân chăm lo cho nơi yên nghỉ ngàn thu. Nay biết tin nhà vua thân chinh ra trận, xin nguyện âm phù dương trợ, mong nhà vua sớm khải hoàn thắng trận trở về”. Quả nhiên trong trận chiến sau đó với giặc Ai Lao, khi trận thế bất phân thắng bại thì từ Phú Trừng trang bỗng đâu mây đen giông tố nổi lên, tụ về nơi giặc đóng, biến thành cơn cuồng phong khiến giặc không đánh mà bại. Thắng trận trở về, vua đã ban cho lễ vật và ban tiền bạc tu bổ lăng mộ, dựng đình Phú Khê, phong Thành hoàng làng, quanh năm hương khói.
Đình Phú Khê ngày nay nằm trên địa bàn xã Hoằng Phú.
Ngày nay, trên địa bàn làng Phú Khê hiện vẫn còn lưu lại khu lăng mộ được cho là của anh em nhà họ Chu thuở xa xưa. Khi danh sĩ Lê Quý Đôn đến thăm đình Phú Khê, ông đã lưu bút nơi này với đại ý: đình ta nay, tiếng nức cõi Thanh, danh lừng đất Phú, mạch long du quanh quất một bầu...”. Và đình Phú Khê trải qua thời gian dựng xây, tu bổ, trùng tu hiện vẫn giữ được diện mạo khang trang, đẹp đẽ với kiến trúc cổ kính, linh thiêng, cùng với đó là một số hiện vật, sắc phong qua các triều đại vua được gìn giữ cẩn thận.
Bảng Môn Đình, đình Phú Khê là hai di tích đình làng nổi tiếng không chỉ ở Hoằng Hóa. Với những giá trị về lịch sử, kiến trúc cũng như nét đẹp về không gian văn hóa... được bảo tồn suốt hàng trăm năm qua chính là di sản văn hóa vô giá cần được gìn giữ, trao truyền đến mai sau.
Thu Trang
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét