NGƯỢC DỐC “SỪNG TRỜI”

Người Thái gọi đó là Khau Phạ, có nghĩa là “sừng trời”. Nơi đây được xem như là “mái nhà” của nước Việt, với đỉnh Phanxipan cao 3.143m. Đi dọc 180km dãy Hoàng Liên Sơn là đi giữa hai bờ hư – thực vén màn bí mật của chàng Sơn Tinh từ ngàn xưa, tìm về hơi ấm trong vòng tay những cô gái Thái giữa nơi thiên nhiên hoang dã…

Kỳ 1: Huyền thoại gà chín cựa

Bản Cỏi, bản tận cùng của xóm bản Xuân Sơn

“Vua Hùng không biết nên chọn ai làm phò mã giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh, bèn ra giao ước sính lễ: ai mang đến trước voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, ta sẽ gả Mỵ Nương…” (Chuyện cổ tích Sơn Tinh – Thuỷ Tinh)

Chúng tôi bắt đầu hành trình đi ngược dãy Hoàng Liên Sơn từ rừng quốc gia Xuân Sơn thuộc huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Điểm dừng chân khám phá đầu tiên của chúng tôi là vườn quốc gia Xuân Sơn, nơi có khu rừng nguyên sinh nằm trên những ngọn núi đá vôi tận cùng phía nam của Hoàng Liên Sơn hùng vĩ, đây cũng chính là nơi mẹ Âu Cơ dẫn 50 người con lên rừng trong truyền thuyết lập quốc của nước Việt ngàn năm…

Bí mật rừng Xuân Sơn

Con đường độc đạo dẫn sâu vào bản Cỏi, ngôi làng cổ xưa nhất của người Dao Tiền sống giữa rừng uốn lượn như một con rắn đang trườn bò, hai bên đường là những rừng cây cổ thụ cao chót vót. Anh Bùi Văn Tuyến, trưởng trạm kiểm lâm Xuân Sơn không giấu vẻ tự hào: “Không biết nơi khác thế nào, riêng Xuân Sơn có quy định bất dịch là hễ làm đường phải theo nguyên tắc đường tránh rừng, do đó con đường rất quanh co, nhưng lại giữ được rừng cây cổ thụ nằm dọc hai bên đường”.

Rừng quốc gia Xuân Sơn còn nguyên sinh lắm. Đi trong rừng, có nhiều cây cổ thụ to đến 5 – 6 người ôm không xuể. Nhiều nhất rừng Xuân Sơn là những cây chò chỉ, có cây theo anh Tuyến đến cả trăm mét chiều cao. Xuân Sơn được đánh giá là một trong ba vườn quốc gia đa dạng sinh học thuộc loại nhất nước. Loài đặc hữu ở đây là cầy bay. Đàn sơn dương ở các khu rừng này khá đông đảo. Dân kiểm lâm đi tuần rừng thỉnh thoảng vẫn thấy dấu vết của gấu, cọp…

Chúng tôi háo hức theo chân anh Tuyến đi vào bản Cỏi. Câu chuyện chúng tôi rôm rả hơn khi được biết, đây chính là nơi còn tồn tại loài gà chín cựa, một trong những lễ vật “thách cưới” mà vua Hùng dùng để tuyển chọn phò mã trong truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh. Bản Cỏi nằm tận cùng của con đường xuyên rừng già. Một bản làng thanh bình với những cái cối giã gạo chạy bằng guồng nước suối, những nếp nhà tranh vách gỗ đơn sơ và hai cây chò chỉ cao ngất còn sót lại như để làm “biểu tượng” của bản…

Chúng tôi đi khắp bản để tìm những chú gà huyền thoại. Và rồi “báu vật của Sơn Tinh” cũng xuất hiện: một chú gà chín cựa đang “cục cục cục…” quanh đàn gà mái.

Thoạt nhìn, chú gà có vẻ ngoài cũng như những loại gà thường được nuôi khác, nhưng khi nhìn kỹ, phía sau chân của chúng là một chùm cựa tua tủa. Bắt được chúng là cả một kỳ công, vì gà nơi đây được nuôi thả rông như gà rừng, chúng bay rất cao và chạy rất nhanh. Một chị người Dao tay bế tay bồng hai đứa con nhỏ rú lên: “Ối giời, tưởng tìm cái gì, hoá ra tìm gà nhiều cựa, trong bản có đầy các chú ạ…”

“Đối thủ” của Sơn Tinh

Gà chín cựa, một huyền thoại của Xuân Sơn

Ông Lý Phúc Lâm, một cư dân bản Cỏi cho biết: “Gà “chín cựa” ở bản Cỏi không còn nhiều vì mới vừa qua một trận dịch. Tự nhiên thôi chứ có gì đâu”. Nhiều người khi nghe nhắc tới truyền thuyết Sơn Tinh được vua Hùng gả Mỵ Nương vì đã tìm được gà chín cựa đã cười ngất: “Ngày ấy mà có dân bản Cỏi, chưa chắc Sơn Tinh đã lấy được nàng Mỵ Nương, vì ở bản gần như nhà nào cũng có gà chín cựa, chẳng cần báu vật làm gì, chúng tôi thịt tất!”

Chúng tôi tìm đến nhà bà Hà Thị Tình ở xóm Lấp, người được dân bản giới thiệu là nuôi nhiều gà “chín cựa” nhất rừng Xuân Sơn. Bà Tình thản nhiên ra sau vườn “cục cục cục…” gọi gà về cho ăn và bắt vài con cho chúng tôi quay phim, chụp ảnh.

Đây, một chú gà trống đếm được tám “cựa”, hai bên chân có đến sáu chiếc cựa thừa mọc thành chùm, thêm một cặp cựa thứ thiệt nữa rõ ràng là tám. Kia, một chị gà mái cũng có đến sáu cựa, một chú gà choai choai cũng rõ ràng đeo đến tám cựa… cả một đàn gà đích thực là “báu vật” của Sơn Tinh đang nằm gọn trong ổ gà nhà bà Tình.

Bà Tình cho hay, loài gà này tự nhiên mà có ở Xuân Sơn, ban đầu dân bản cũng thấy lạ, nhưng thôi “gà nào cũng là gà” cứ mang ra thịt cho no say. Gần đây, khách du lịch ùn ùn tìm đến mua về làm quà cho miền xuôi, nên dân bản thấy lạ và bắt đầu lên giá.

Giá bán một con gà độc đáo này thường hơn gấp đôi giá gà loại thường, nhưng bà Tình cũng “bật mí” thêm, người mua mang về xuôi thì nhiều, nhưng khi về phố không sống được, hình như loại gà này chỉ sống được ở rừng Xuân Sơn nên sau này dân từ phố lên cứ đòi chén gà ngay tại chỗ. Vậy là bà con xóm Lấp, mở ngay một quán đặc sản mang tên “gà chín cựa”. Nhưng chưa thấy ai rao “đặc sản” voi chín ngà, ngựa chín hồng mao…

Không biết có phải vì xem đây là vùng rừng núi gắn với đất tổ vua Hùng hay không mà đã có một doanh nghiệp, đơn vị đã đầu tư hàng ngàn tỉ làm hai đại công trình “du lịch tâm linh cội nguồn” là chùa Bái Đính và khu du lịch Trường An ở Ninh Bình được xem là nơi ông tổ Lạc Long Quân đưa 50 con xuống biển.

Và giờ đây họ đang khảo sát và chọn nơi này làm nơi ghi dấu bà tổ Âu Cơ dẫn 50 người con lên rừng theo đúng như truyền thuyết con rồng cháu tiên của nước Việt…

bài và ảnh Đoàn Đạt – Binh Nguyên (SGTT)