Bến Phà Long Đại, cầu Long Đại ( DT Quốc gia đặc biệt)

Bến phà Long Đại thuộc xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quản Bình, cách thành phố Đồng Hới 19 km về phía nam. Phà Long Đại ngày xưa, nay là cầu Long Đại qua sông Long Đại. Phía bờ bắc của cầu Long Đại có đặt Bia di tích đường Hồ Chí Minh.

              Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, chưa có cầu đường bộ bắc qua sông mà chỉ có bến phà Long Đại. Ngay từ những năm 1961-1962, phà Long Đại còn kéo bằng tay qua sông, mỗi chuyến phà chỉ chở được 2 chiếc xe Gat 63 ( loại xe chở quân vào Nam trong thời gian ấy). Từ năm 1965, Long Đại  là một trong những toạ độ lửa ác liệt nhất. Bến phà Long Đại nằm trên tuyến đường Hồ Chí Minh (đường 15), phía Đông Trường Sơn, bờ bắc thuộc địa phận thôn Long Đại, xã Hiền Ninh; bờ nam thuộc thôn Xuân Dục 1, xã Xuân Ninh. Phía trên bến phà có cầu đường sắt Thống Nhất bắc qua sông, chạy song hành với cầu Long Đại nằm dưới chân núi Thần Đinh tạo nên một phong cảnh hùng vĩ. Dòng sông Long Đại trong xanh hiền hoà đã chứng kiến biết bao chiến công oanh liệt và sự hy sinh anh dũng của các chiến sỹ, thanh niên xung phong trên bến phà này. Từ năm 1967-1968 bến phà Long Đại bị oanh kích ác liệt, nhiều đơn vị công binh, TNXP, bộ đội cao xạ đã chiến đấu bảo vệ bến phà, không ít người đã hy sinh ở hai bờ sông Long Đại.

Khởi công xây dựng Đền thờ liệt sĩ

         Các thanh niên xung phong đơn vị C130, D2, F575 - Đoàn 559 đã chiến đấu ở bến phà này Tháng 4/1971, các anh, các chị tuổi vừa 17 đôi mươi, rời quê hương Thái Bình xung phong vào mở đường 18 thuộc hệ thống đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh, phục vụ chiến dịch Nam - Lào. Tháng 7/1972, địch đánh phá ác liệt tại bến phà Long Đại và đường 15A, đơn vị C130 được điều động ra đóng quân và thường trực ứng cứu tại đây cùng Bộ đội Công binh kịp thời thông xe thông tuyến.

Bí Di tích Trường Sơn tại bến phà Long Đại

         Ngày 19/9/1972 đơn vị C130 làm nhiệm vụ ứng cứu tại bến phà 2 bờ bắc Long Đại để thông xe. Máy bay Mỹ đánh phá bến phà với bom điều khiển bằng tia laze. Chúng đánh trúng hầm trú ẩn của các anh, chị. Cả15 thanh niên xung phong gồm 7 nữ và 8 nam đã hy sinh. Ngày 23/9/1972, một anh trong đơn vị cũng hy sinh tại bến. Như vậy, tại đây 16 thanh niên xung phong đã dũng cảm hy sinh khi làm nhiệm vụ ứng cứu tại bến phà 2 Long Đại ở thời điểm ác liệt nhất.

          Phà Long Đại trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, đặc biệt những năm 1967-1968 là trọng điểm đánh phá vô cùng ác liệt. Vượt qua tất cả gian khổ hy sinh, Trung đoàn 249 (nay là lữ đoàn 249) - Bộ Tư lệnh Công binh đã kiên cường bám trụ, anh dũng chiến đấu với máy bay địch, rà phá bom mìn, đảm bảo thông phà, thông tuyến, góp phần đưa lực lượng và hàng hoá, khí tài đạn dược vượt sông kịp thời chi viện cho chiến trường, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đền thờ các liệt sĩ Trường Sơn tại bến phà Long Đại

          Phía đông bắc bến Phà Long Đại là xã Hiền Ninh, nơi Bộ Tư lệnh 559 đóng bản doanh từ năm 1972-1973. Tại Sở chỉ huy tại Hiền Ninh, đầu năm1973 đồng chí Lê Duẩn, Tổng Bí thư đã đến thăm Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Ngày 01/3/1973 tại Đại hội mừng công của Bộ đội Trường Sơn diễn ra ở Hiền Ninh, Đại tường Võ Nguyên Giáp đã đến thăm và chúc mừng Đại hội. Cũng trong tháng 3/1973 vợ chồng NôRôĐôm XiaNúc đã có hành trình về thăm vùng giải phóng của Căm Pu Chia, có thăm và nghỉ tại chỉ huy sở Bộ Tư lênh Trường Sơn tại Hiền Ninh.

          Để tri ân các anh hùng liệt sỹ đã hi sinh anh dũng tại bến phà. Tháng 7 năm 2013, công trình Đền tưởng niệm liệt sỹ Trường Sơn bến phà Long Đại đã hoàn thành sau 2 năm thi công. Công trình do chương trình “Nghĩa tình Trường Sơn” tài trợ. Đền nằm trên ngọn đồi cao, với diện tích hơn 1.600m2, trước đền có dòng sông Long Đại chảy qua, nơi có bến Phà Long Đại Anh hùng.  Đây không chỉ là công trình tri ân các anh hùng liệt sỹ tở bến phà Long Đại mà còn là "địa chỉ đỏ" trong hệ thống di tích lịch sử đường Trường Sơn để du khách thăm viếng, dâng hương khi đi trên đường Hồ Chí Minh nhánh Đông qua địa phận Quảng Bình.

          Ngày 09-12-2013 Thủ tướng chính phủ ký Quyết đinh số 2383/QĐ/TT-TTg về việc xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt cho Di tích lịch sử đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Bến phà Long Đại  là một trong 37 Di tích thành phần của Hệ thống Di tích Đường Trường Sơn.

                                                                                 Ban Truyền thống- Lịch sử