Bia kỷ niệm Ban ấn loát đặc biệt Nam Bộ: Di tích quốc gia trên quê hương Hàm Rồng

1 trong 3 cơ quan ấn loát đặc biệt của Trung ương vào những năm 1949-1954 gồm ấn loát đặc biệt Trung ương miền Bắc, Sở ấn loát tài chính Trung Bộ ở miền Trung và Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ ở miền Nam. Các Ban ấn loát đều có nhiệm vụ in giấy bạc Việt Nam phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Hàm Rồng là nơi Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ thực hiện nhiệm vụ in và phát hành ra những đồng tiền Việt Nam dân chủ cộng hòa, lưu hành ở Nam Bộ, mà người dân Nam Bộ gọi thân thương là giấy bạc Cụ Hồ.

Năm 1949, Ban ấn loát đặc biệt hoạt động tại chiến khu U Minh, nay là địa phận xã Hàm Rồng. Trang thiết bị in ấn được sử dụng máy in Typo, máy in Hamadacủa Nhật, máy in Offset của Đức, đồng thời sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ. Điều đặc biệt là nước rừng U Minh có màu nâu tự nhiên, nên khi giấy bạc được in ra rất khó làm giả.

Đổi máu xương hoàn thành nhiệm vụ

Nâng cấp Bia kỷ niệm Ban Ấn loát Nam Bộ.

Công việc in ấn phát hành giấy bạc của cán bộ, công nhân viên ban gặp vô vàn khó khăn trước sự truy bức gắt gao của kẻ thù. Ban nhiều lần di chuyển máy móc đến nhiều địa phương khác nhau vào các điểm, cơ sở bí mật của ta thực hiện nhiệm vụ. “Đã có 8 cán bộ, chiến sĩ ban hy sinh trong quá trình đi công tác và hoạt động.

Nhưng với nhiệm vụ được giao, giấy bạc đóng vai trò hết sức to lớn trong công cuộc xây dựng chính quyền Việt Nam dân chủ cộng hòa còn non trẻ, đồng thời tạo vị thế độc lập tài chính, trong 9 năm gian nan kháng chiến chống Pháp, cán bộ chiến sĩ ban đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ in giấy bạc thời ấy”, ông Nguyễn Văn Hùng, nguyên Phó phân ban B, Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ, kể lại.

Các loại giấy bạc được in với mệnh giá 1 đồng, 2, 5, 10, 20, 50, 100 đồng, 200 và 500 đồng, có hình Bác Hồ và biểu tượng công, nông, binh, trí, được in trên hai mặt giấy bạc. Mỗi tờ giấy bạc hàm chứa đầy đủ ý nghĩa về chính trị, kinh tế tài chính sâu sắc. Những tờ giấy bạc ấy còn khẳng định việc lấy dân làm gốc, lấy lòng dân làm nền tảng để thay thế cho “bản vị vàng”, tức thay thế giao dịch bằng vàng thời ấy.

6 năm hoạt động, Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ đã cống hiến rất nhiều công sức, xương máu cùng sự nghiệp chung trong những ngày đầu kháng chiến cam go của dân tộc. Tờ giấy bạc Tài chính Việt Nam ra đời trở thành công cụ đấu tranh có hiệu quả trên mặt trận tiền tệ với địch, góp phần xây dựng nền tài chính độc lập, tự chủ của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Với dấu ấn đầy ý nghĩa lịch sử của ngành tài chính trong những năm kháng chiến, ông Nguyễn Lâm, Vụ trưởng, Trưởng đại diện Văn phòng II, Bộ Tài chính tại TP Hồ Chí Minh, cho biết: “Cùng với Ban Ấn loát đặc biệt Trung ương miền Bắc, Sở Ấn loát tài chính Trung Bộ ở miền Trung và Ban ấn loát đặc biệt Nam Bộ ở miền Nam những năm qua được xây dựng bia lưu niệm để ghi dấu mốc son lịch sử quan trọng này”.

Bia lưu niệm Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ tại xã Hàm Rồng được xây dựng vào năm 2001. Đến năm 2009, Bộ Tài chính quyết định nâng cấp, cải tạo. Năm 2010, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ra quyết định công nhận di tích quốc gia Xứ ủy Nam Bộ - Trung ương Cục miền Nam bao gồm 25 địa điểm, trong đó có Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ tại xã Hàm Rồng, huyện Năm Căn.

Hàm rồng - dấu ấn lịch sử

Để nâng cấp công trình ngang tầm quốc gia, 2 Họa sĩ Lê Công Uẩn và Lê Lang Biên phác thảo bản vẽ tái hiện lại lịch sử bằng ngọn đuốc soi đường cách mạng, hình ảnh tờ giấy bạc cuộn lại thành nhiều lớp có hình chân dung Bác Hồ nằm giữa ngôi sao Tổ quốc cùng hoa văn và nội dung lịch sử. 

Công trình nâng cấp tôn tạo được Sở Tài chính làm chủ đầu tư với 10 tỷ 557 triệu đồng, gồm 5 hạng mục cụm tượng đài kỷ niệm với ngọn đuốc cao 7 m, phù điêu hình cuốn thư cao 2,5 m, dài 8 m. Nhà bia ghi danh 44 liệt sĩ là con em nhân dân xã Hàm Rồng, trong đó có 8 đồng chí cán bộ Ban ấn loát hy sinh.

Hạng mục công trình cây xanh và hàng rào khuôn viên; hệ thống chiếu sáng và đường giao thông phía trước công trình dài 280 m. Các hạng mục công trình được xây dựng, tái hiện trên diện tích 3.975 m, thời gian thi công 7 tháng.

Đồng chí Nguyễn Văn Khoa, Bí thư Đảng ủy xã Hàm Rồng, bày tỏ: “Công trình là sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các dấu ấn lịch sử của xã Hàm Rồng trong những năm kháng chiến. Xã sẽ sử dụng công trình một cách có hiệu quả cao, nhằm giáo dục thế hệ hôm nay về truyền thống lịch sử của quê hương”.

Công trình nâng cấp tôn tạo Bia kỷ niệm Ban Ấn loát đặc biệt Nam Bộ theo di tích cấp quốc gia một lần nữa khẳng định truyền thống cách mạng của quê hương Hàm Rồng. Đây là động lực mạnh mẽ để chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục xây dựng Hàm Rồng ngày càng đổi mới, giàu đẹp./.

Bài và ảnh: Kim Hậu