Viếng mộ tác giả Dạ cổ hoài lang

. Cổng vào khu “Di tích lịch sử văn hóa Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu”. Ảnh: Phương Kiều . Từ trung tâm thị xã Bạc Liêu qua cầu Kim Sơn (hay còn gọi là cầu Quay) đến ngã tư rẽ vào đường Cao Văn Lầu, đi thêm 1km lại rẽ phải vào con đường nhỏ chừng 300m là đến khu mộ cố nhạc sĩ tài danh Cao Văn Lầu (1892-1976), tác giả bài cổ nhạc nổi tiếng Dạ cổ hoài lang. Khu đất rộng gần 3 héc ta vốn là vườn nhà của gia đình cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu vừa được chính quyền Bạc Liêu trùng tu tôn tạo với kinh phí 6 tỉ đồng thành “Di tích lịch sử văn hóa Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu” (gọi tắt là khu lưu niệm) ở phường 5, thị xã Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu. Khu lưu niệm này khánh thành vào ngày Rằm tháng Tám năm Kỷ Sửu (29-9-2009) nhân kỷ niệm 90 năm ngày ra đời bản Dạ cổ hoài lang. Vào khu lưu niệm, qua chiếc cổng khá mỹ quan, đi thẳng vào là gặp bốn ngôi mộ xây gạch tô đá mài đẹp đẽ. Bên trong là nhà trưng bày hiện vật, tại đây ta sẽ tiếp cận nhiều điều lý thú. Diệu Hiền, cô gái trẻ rất tự tin và duyên dáng khi thuyết minh cho du khách tổng quát về cổ nhạc Bạc Liêu và thân thế sự nghiệp cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu.. Cao Văn Lầu sinh ngày 22-12-1892 tại xóm Cái Cui, làng Chí Mỹ, sau sát nhập với làng Thuận Lễ trở thành xã Thuận Mỹ, huyện Vàm Cỏ, tỉnh Long An. Từ bé, ông phải theo cha mẹ nhiều phen chuyển dời nơi sinh sống vì cuộc mưu sinh vất vả, cuối cùng gia đình ông về đây trú ngụ trên một mảnh đất gần chùa Vĩnh Phước An. Vị trụ trì chùa là hòa thượng Minh Bảo, thấy gia đình ông cật lực làm việc mà vẫn thiếu ăn, nên nhận Cao Văn Lầu, lúc đó mới 8 tuổi, vào chùa ở và dạy cho chữ Nho. Ở chùa được ba năm, Cao Văn Lầu được học thêm chữ quốc ngữ, nhưng cũng chỉ được bốn năm thì phải thôi học vì nhà lâm cảnh khó khăn. Năm 15 tuổi (1907), ông trở thành lao động chính gánh vác chuyện áo cơm cho gia đình. Vốn sẵn máu đam mê cổ nhạc nên ban ngày làm lụng vất vả, hàng đêm Cao Văn Lầu vẫn chăm chỉ thụ giáo ngón đờn thầy Nhạc Khị. Hồi đó, ở xóm Rạch Ông Bổn có một thầy đờn nổi tiếng là Hai Khị, tên thật là Lê Tài Khí, nhưng bà con thường kêu là Nhạc Khị. Có năng khiếu bẩm sinh, ông mau chóng sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ như đàn tranh, cò, kìm, trống lễ... Cơm áo đã khó khăn mà cuộc sống vợ chồng ông càng ảm đạm. Bà vợ ông, sau ba năm chung sống vẫn không sinh con, khiến cha mẹ ông quyết định chia cắt nhân duyên khiến vợ chồng ông chịu cảnh “én nhạn lìa đôi”! Điều này khiến ông buồn bã, luôn thương nhớ người xưa. Thế rồi, vào đêm rằm Trung thu năm 1918, nghe tiếng trống công phu từ ngôi Vĩnh Phước An Tự gần đó vọng vang buồn thảm, ông đã sáng tác bài Dạ cổ hoài lang… Nhạc sĩ Cao Văn Lầu qua đời năm 1976 tại TPHCM, thọ 84 tuổi. Tại nhà trưng bày hiện vật này, ta còn được biết quá trình phát triển từ bản Dạ cổ hoài lang đến bản vọng cổ nổi tiếng - bản nhạc “tổ” của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam bộ. Bên cạnh đó còn có nhiều tư liệu quý (ảnh chụp) một số tham luận về việc bảo tồn và phát huy giá trị bản Dạ cổ hoài lang; một số hình ảnh nhạc sĩ, nghệ nhân tiêu biểu quê hương Bạc Liêu; cảnh đờn ca tài tử phục dựng bằng sáp; một số phục trang sân khấu cải lương của một số nghệ sĩ cải lương nổi tiếng, nhạc cụ cổ nhạc, trong đó có cây ghi ta phím lõm của “Đệ nhất danh cầm miền Nam” - nhạc sĩ ưu tú Văn Giỏi dùng để sáng tác từ năm 1976 và trao tặng ngày 25-7-2009; dàn nhạc lễ nhạc sĩ Cao Văn Lầu từng sử dụng: cò, gáo, tranh, trống, trống cơm, tum, chập chã...; bút tích nhạc sĩ Cao Văn Lầu và chiếc lục lạc nhạc sĩ đeo ngày thơ bé khi ở quê nhà Long An… Bàn thờ nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Ảnh: Phương Kiều Đặc biệt, giữa phòng trưng bày có pho tượng nhạc sĩ Cao Văn Lầu, hai bên tường là hai bản Dạ cổ hoài lang (nhịp 2), phần lời và phần nhạc cùng vài tác phẩm khác của ông được thể hiện bằng nét bút thư pháp bay bướm trên nền vải hoa sang trọng… Qua sân gạch tàu khá rộng rãi với sân khấu lộ thiên dùng tổ chức các buổi lễ là nhà bán hàng lưu niệm, trong đó có một sân khấu nhỏ dành làm nơi biểu diễn đờn ca tài tử phục vụ công chúng của “tài tử” các nơi khi viếng thăm và có nhã hứng. Ông Cao Tấn Lực, cháu nội nhạc sĩ Cao Văn Lầu, vừa là quản trang vừa phụ trách ngôi nhà này, cho biết nơi đây bán khá nhiều mặt hàng để khách đến tham quan có một vài kỷ vật “làm duyên”. Đó là một số mặt hàng thủ công mỹ nghệ nhạc cụ dân tộc bằng tre nhỏ đẹp, đặc biệt có chiếc đàn kim in hình nhạc sĩ Cao Văn Lầu, giá 200.000 đồng, đựng trong hộp xinh xắn. Nhưng mặt hàng bán chạy nhất là những chiếc dĩa gốc bản Dạ cổ hoài lang, ông Lực cho biết. Cũng dễ hiểu, vì đó là kỷ vật có ý nghĩa nhất cho chuyến viếng thăm Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu của du khách; và bản nhạc này đã giúp nhiều nghệ sĩ cải lương, soạn giả, bầu gánh… có cuộc sống danh vọng, giàu sang, khiến hàng triệu triệu trái tim Việt Nam thao thức, ai hoài những khi thưởng thức. Công lao ấy của nhạc sĩ Cao Văn Lầu đã được ghi nhận, tôn vinh bằng một công trình khu lưu niệm khá xứng tầm, để những giá trị nghệ thuật đẹp sẽ được thế hệ sau tiếp nối. Phương Kiều Về Bạc Liêu, viếng mộ nhạc sĩ Cao Văn Lầu Bài, ảnh: Hiền Lê  (Dân Việt) Đến Bạc Liêu, một vùng đất nơi trời Nam nổi tiếng hấp dẫn bao du khách. Ở đó vẫn luôn ngân vang lên bài ca “Dạ cổ hoài lang” của cố nhạc sĩ tài danh một thưở - Cao Văn Lầu.     Trở lại Bạc Liêu trong một buổi chiều chớm đông, trời se lạnh với từng đợt mưa tuôn xuống nặng hạt dần, làm bước chân người lữ khách như chựng lại. Bất chợt, bên tai tôi vọng về một câu hát: “Đường dù xa ong bướm, xin đó đừng phụ nghĩ tào khang…”. Những ca từ quen thuộc trong bài “Dạ cổ hoài lang” như níu bước chân chúng tôi, hãy nhanh chân đến khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, thuộc phường 2, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu. Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu ở Bạc Liêu. (nguồn ảnh: Báo Bạc Liêu) Theo ghi chép tại khu tưởng niệm, Cao Văn Lầu (1890 – 1976), thường gọi Sáu Lầu, ông được sinh ra tại xóm Cái Cui, làng Chí Mỹ, sau sát nhập với làng Thuận Lễ trở thành xã Thuận Mỹ, huyện Vàm Cỏ ( tỉnh Long An). Sau đó, ông theo cha đến tá túc tại một mảnh đất của một người bà con ở Gia Hội (Bạc Liêu). Cuộc sống của gia đình ông lâm vào khó khăn, túng quẫn, gia đình ông phải di chuyển khắp nơi để kiếm sống. Được một nhà sư ở làng Vĩnh Lợi giúp đỡ, gia đình ông cất tạm một căn chòi trên đất công điền ở gần chùa Vĩnh Phước An (nay thuộc phường 2 – thành phố Bạc Liêu). Tuổi thơ của ông là một chuỗi ngày long đong, phải theo gia đình phiêu bạt khắp nơi kiếm sống. Cố nhạc sĩ đến với cổ nhạc vào năm 1908, khi đó ông nhờ cha dẫn đến thầy Hai Khị để xin học đàn mỗi đêm. Nhờ yêu thích và siêng năng, ông mau chóng sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ như đàn tranh, cò, kìm, trống lễ; và trở thành một nhạc sĩ nòng cốt trong ban cổ nhạc của thầy. Kể từ ngày đó, ông đã bén duyên với nghệ thuật và có sáng tác một số bài nhưng chưa được chú ý. Khoảnh khắc lưu niệm bên mộ nhạc sĩ Cao Văn Lầu. (ảnh: Hiền Lê) Năm 21 tuổi, Cao Văn Lầu vâng lệnh cha mẹ nên đã cưới vợ, đó là cô Trần Thị Tấn (1899-1967), một cô gái nết na ở điền Tư Ô (Chung Bá Khánh). Thời điểm này ông đã sáng tác được một bản ngắn mang tên Bá điểu, sau đổi lại Thu phong, gồm tám câu nhịp bốn. Sau nữa, bản nhạc này được soạn giả Trịnh Thiên Tư đặt thêm lời ca và có tên mới là “Mừng khi gặp bạn”. Năm 1917, ông sáng tác thêm một khúc gồm 22 câu, theo một chủ đề của thầy Nhạc Khị đề xướng là "Chinh phụ vọng chinh phu" nhưng chưa kịp sửa chữa và trình thầy thì gặp nghịch cảnh đau lòng. Vợ ông đã ba năm mà vẫn chưa có dấu hiệu thai nghén, theo tục xưa, cha mẹ buộc ông phải trả vợ về nhà cha mẹ ruột. Khoảng một năm sau, trong tâm trạng nhớ thương vợ, bản nhạc trên được đem ra soạn lại. Nghe bạn đồng môn tên Ba Chột góp ý, ông bỏ bớt 2 câu trùng lắp, bài nhạc còn chẵn 20 câu nhịp đôi. Năm 1918, ông cùng các bạn đến thăm thầy, luôn tiện trình bày bản nhạc chưa được đặt tên, thầy Nhạc Khị khen ngợi về ca từ của bài hát. Sau đó, thầy Nhạc Khi đã cùng với một nhà sư đặt tên cho bài nhạc cổ này và “Dạ cổ hoài lang” bất hủ đã ra đời từ đó. Đối với người bình dân Nam Bộ, gần như ai cũng thuộc nằm lòng bài vọng cổ bởi giai điệu du dương, réo rắt lòng người. Có đến nơi đây mới thấy, những hội hè, đình đám đến các khu du lịch, nhà hàng, sân khấu..., đâu đâu cũng thấy biểu diễn đờn ca tài tử. Và buổi biểu diễn nào cũng có tiết mục đinh, ấy là bài “Dạ cổ hoài lang” do nhạc sĩ Cao Văn Lầu sáng tác. Người dân Bạc Liêu nói riêng và người dân Nam Bộ nói chung luôn tự hào rằng, vùng đất này đã sản sinh ra một nghệ sĩ tài danh - người đã mở đường cho loại hình cải lương đi vào lòng công chúng.