Bàn thờ Phật trong chánh điện có các bao lam chạm gỗ quý rất tinh xảo.
. Giác Lâm là một trong những ngôi chùa cổ nhất của thành phố Hồ Chí Minh (số 118 đường Lạc Long Quân, phường 23, quận Tân Bình) đã được công nhận là một di tích lịch sử - văn hóa quốc gia (1988). Đây là điểm đến không thể thiếu đối với du khách hành hương và với du khách quốc tế muốn tìm hiểu về Phật Giáo Việt Nam.
Xưa, chùa vốn tọa lạc trên gò Cẩm Sơn, nên còn gọi là Cẩm Đệm hay Sơn Can, xây dựng vào năm 1744 (Giáp Tý), đời chúa Nguyễn Phúc Khoát. Đến năm 1772, chùa có tên Giác Lâm từ khi hòa thượng Viên Quang thuộc dòng Lâm tế tới trụ trì.
Khuôn viên chùa khá rộng, ngày nay nằm lọt vào khu dân cư đông đúc bao quanh. Giữa sân có tượng bồ - tát Quan Thế Âm dưới bóng cây bồ đề tán lá xanh tốt. Cây bồ đề này do đại đức Narada mang từ SriLanca sang trồng ngày 18-6-1953.
Ngôi chùa có hình chữ nhật, dài 65m, rộng 22m, gồm 3 lớp nhà chính: chánh điện, giảng đường và nhà trai, không kể các dãy nhà phụ.
Chùa có tất cả 98 cột. Trên cột có khắc 86 câu đối dính liền, chữ thếp vàng, khung viền chung quanh được trạm trổ rất công phu. Các đầu kèo đều tạc hình đầu rồng. Các bàn thờ trong chánh điện đều được làm bằng gỗ quý nên rất chắc chắn. Gian giữa có ba tấm bao lam hình tứ quý (mai, lan, cúc, trúc), tứ linh (long, lân, qui, phụng) và cửu long.
Các đầu kèo mái chùa đều chạm hình đầu rồng.
Bộ tượng gỗ sơn son thếp vàng.
Chùa Giác Lâm có 113 pho tượng cổ tạc bằng gỗ quý sơn son thếp vàng và 7 pho tượng đồng. Toàn bộ tượng, bao lam, ghế bàn, bảo tháp đều được chạm khắc cực kỳ tinh xảo. Pho tượng phật cổ nhất ở chùa là tượng đức phật Thích Ca Mâu Ni ngồi trên tòa sen, bằng gỗ cao 0,65m; bề ngang hai gối 0,38m, tọa ở giảng đường, có niên đại vào khoảng thế kỷ XVIII.
Toà Cửu long mô tả sự tích đức phật Thích Ca đản sinh, được đúc bằng đồng, tọa ở chánh điện. Có đến hai bộ tượng Thập bát la hán. Bộ tượng la hán nhỏ, mỗi pho tượng cao nửa mét được tạo tác vào đầu thế kỷ XIX; bộ la-hán lớn, mỗi pho tượng cao khoảng 0,80m (không tính phần đế tượng) được tạo tác vào những năm đầu thế kỷ XX, đặt trong chánh điện.
Trong chánh điện còn có bàn thờ Ngọc Hoàng. Chùa là nơi thờ Phật, nhưng có một thực tế ở Việt Nam là người sùng mộ Phật giáo vẫn có đức tin vào triết lý đạo Lão, thờ phượng thần, thánh, các sức mạnh tồn tại trong thế giới siêu nhiên dưới quyền Ngọc Hoàng thượng đế.
Bảo tháp xá lợi chùa Giác Lâm.
Bảo tháp xá lợi chùa Giác Lâm hình lục giác, cao 32m, gồm 7 tầng; khởi công xây dựng từ năm 1970, đến năm 1975 việc thi công gián đoạn đến năm 1993 mới được tiếp tục và hoàn thành vào tháng 6 năm 1994.
Khu mộ tháp.
Bên trái khuôn viên chùa có khu mộ tháp của các vị Tổ đã trụ trì ở đây.
Cây bồ đề này do đại đức Narada mang từ SriLanca sang trồng vào năm 1953.
Dù thăm chùa vào lúc hoàng hôn hay giấc tinh sương, dạo bước trong khuôn viên rộng và nhiều cây xanh đem lại cho khách nhàn du cảm giác thư thái an bình, tạm quên đi những xô bồ vội vã trong đời sống thường nhật.
Trong sách “Gia Định thành thông chí”, Trịnh Hoài Đức viết rằng: “Chùa ở trên gò Cẩm Sơn, cách phía tây Lũy Bán Bích 3 dặm. Gò này như đống vàng nổi lên giữa vùng đồng bằng trăm dặm, hình tựa bình phong, đội nón, mở trướng, trải thảm, rộng chừng ba dặm. Cây to thành rừng, hoa núi như gấm, sớm chiều mây khói bốc lên nhiễu quanh, chùa tuy nhỏ nhưng cảnh thú vị”.
Chùa Giác Lâm, phần ngoài chính điện. Ảnh: Phan Ba
Ngôi chùa tọa lạc dưới vòm cây cao bóng mát, khung cảnh thanh tịnh, diễn tả qua hai câu thơ: “Sơn trung tức phiền não / Lâm hạ xuất già lam” (Trong núi dứt hẳn phiền não / Bên rừng xuất hiện già lam).
Cách nay nhiều năm, tôi có dịp vài lần đến Chùa Giác Lâm trên đường Lạc Long Quân, Q. Tân Bình và Chùa Giác Viên gần đấy trong một con hẻm thuộc quận 11 (xưa thuộc Phú Thọ Hoà) để tìm hiểu, biên khảo về nghệ thuật kiến trúc gỗ đã xây cất chùa cách nay gần 300 năm. Chùa Giác Viên, tôi viết riêng một bài khác. Trong khuôn khổ những ngôi chùa cổ nhất trên đất Gia Ðịnh, tôi xin giới thiệu Chùa Giác Lâm qua cách ghi nhận của riêng mình.
Chùa được thành lập năm 1744 do một cư sĩ tên Lý Thụy Long kêu gọi đồng hương, Phật tử góp tiền dựng nên. Lý Thụy Long là một người Quảng Ðông mà người Việt mình gọi là người Minh Hương, di dân đến Gia Ðịnh sinh sống và lập chùa để có nơi thờ cúng cho người dân sở tại. Chùa được dựng trên một gò đất cao, khi xưa gọi là Sơn Can, nhưng người địa phương vẫn gọi theo tên làng Cẩm Ðệm. Do đó khi nói đến Chùa Giác Lâm, Sơn Can hay Cẩm Ðệm chỉ là tên chung của một ngôi chùa. Nơi dùng chứa gỗ và các vật liệu xây chùa Giác Lâm, sau đó cũng trở thành chùa, đó là chùa Giác Viên.
Hệ thống tượng thờ được đặt dọc theo hai bên. Ảnh: Internet
Sở dĩ chùa có tên gọi Cẩm Ðệm là do khi xưa cư sĩ Lý Thuỵ Long khi đến vùng Phú Thọ Hoà sinh sống bằng nghề đan đệm, rồi phát triển nghề này trong vùng, nên dân địa phương gọi ông là ông Cẩm Ðệm (hiện nay vẫn còn tên con đường gọi là Gò Cẩm Ðệm ở P. 10 Q. Tân Bình). Thật ra, đến năm 1772, Hòa thượng Viên Quang đến Chùa Cẩm Ðệm trụ trì, từ đó mới đổi tên là Chùa Giác Lâm, chứ trước đó Chùa Cẩm Ðệm hay Sơn Can tự, chỉ như một cái am, xa dân cư. Nhưng do phong cảnh thanh vắng, cây cối um tùm, thích hợp làm nơi tu hành. Ngày nay, tuy đã đô thị hoá, nhưng cảnh chùa vẫn còn nét thanh tịnh bởi những cây cao bao quanh từ ngoài cổng Tam quan cho đến hậu liêu.
Ðầu tiên khi bước vào Chùa Giác Lâm, du khách đi qua cổng Tam quan. Cổng Tam quan tuy mới dựng lại sau này nhưng đường nét đơn giản dễ gây thiện cảm cho khách thập phương, chung quanh là những hàng cây cao bóng mát, khung cảnh thanh tịnh lạ thường. Trên cổng Tam quan có hai câu đối: “GIÁC ngộ quảng khai từ thiện đồng lai quy hướng TỔ / LÂM tuyền phổ nhuận ngộ mê cộng hưởng tuệ vi ÐÌNH” (GIÁC ngộ thênh thang đón khách thiện từ về hướng TỔ / LÂM tuyền tĩnh tịch đưa người mê ngộ tới vi ÐÌNH) – (Tín Phủ dịch).
Cảnh chùa hiện nay còn giữ được nguyên trạng là do chùa đã qua nhiều lần trùng tu. Dưới thời Thiền sư Viên Quang trụ trì, trùng tu lần thứ nhất. Ðây là một cuộc đại trùng tu kéo dài 6 năm (1798-1804). Trùng tu lần thứ hai năm 1908 và làm thêm những công trình phụ năm 1909 do Thiền sư Như Lợi, Như Phòng, Hoằng Nghĩa. Ðến năm 1939-1945, xây thêm vòng tường rào và năm 1955, xây tam quan. Ðặc biệt 1953 khánh thành Bảo tháp Xá Lợi do Ngài Narada ở Srilanka dùng công quỹ xây tặng cho chùa. Ngày khánh thành có mặt Ngài Narada và Tăng, Ni, Phật tử khắp nơi đến cúng viếng rất đông. Ngài Narada đã cùng Hòa thượng Hồng Từ và Sư Bửu Chơn đích thân trồng cây bồ đề tại đây vào ngày 18-6-1953.
Nhà thờ Tổ các đời trụ trì Chùa Giác Lâm. Ảnh: Coiphat
Sau tam quan cũ là miếu Linh Sơn Thánh mẫu, tục gọi Bà Ðen, từng được xem là vị thần Thành Hoàng cai quản toàn khu vực Ðông Nam Kỳ Lục Tỉnh. Miếu được xây dựng bằng xi măng, gạch ngói, sửa chữa năm 1969. Có 3 khu tháp mộ ở chùa. Một khu tháp mộ trước chùa chính, gồm 3 tháp mộ. Khu tháp mộ nằm bên phải đường vào chùa, gồm 33 tháp mộ, được xây dựng vào đầu thế kỷ XX. Khu tháp Tổ nằm sau miếu Linh Sơn Thánh Mẫu, gồm 8 tháp mộ các Thiền sư trụ trì chùa và 3 tháp mộ các Hòa thượng ở các chùa khác, được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ XIX và thế kỷ XX.
Khu mộ tháp có thể được xem là nơi cổ xưa nhất khi quan sát ngoại cảnh quanh chùa. Tháp cổ nhất Viên Quang mộ tháp được xây năm 1827, với chất liệu bằng ô dước. Ngoài ra còn nhiều tháp mộ của các đời trụ trì rất đẹp và cổ kính qua phong cách tạo tác, trang trí hoa văn. Có một ngôi tháp không phải mộ tháp được xây hình vuông, tượng trưng cho tinh thần “tứ vô lượng tâm” là: Từ, Bi, Hỉ, Xả. Tháp lục giác tượng trưng cho lục độ. Ngoài những ngôi tháp ba hay bốn tầng, còn có các tháp một tầng, dành cho cư sĩ Phật tử.
Từ năm 1975 trở về sau, chùa trùng tu thêm những công trình như lợp lại ngói âm dương và xây dựng một vài hạng mục khác, xây thêm cổng tam quan thứ hai cách cổng tam quan cũ. Việc trùng tu lớp áo bên ngoài tuy mới nhưng phần cốt lõi cấu trúc chùa bằng gỗ và toàn bộ trang trí bên trong từ bao lam, hoành phi, tượng Phật mới là giá trị văn hoá lớn nhất mà Chùa Giác Lâm sở hữu.
Khu tháp mộ cổ. Ảnh: Vietnamtourist
Bên trong chùa có 9 bao lam cửa võng, chạm khắc tinh xảo xứng đáng là một tác phẩm nghệ thuật có một không hai. Bao lam “Cửu Long” điêu khắc hình 9 rồng phun nước với ngụ ý mưa thuận gió hoà của miền đất phương Nam. Chung quanh lồng ghép hoa văn mai, lan, cúc trúc, chim tạc theo mảng rất sống động, tạo cảm giác thanh thoát cho người xem.
Tất cả hệ thống cột, trính, xiên không chạm cầu kỳ như những ngôi nhà gỗ xưa, làm cho người xem cảm thấy thoáng đạt. Trong chùa có 98 cột là lõi cây danh mộc quý, 86 câu đối. Toàn chùa có 118 pho tượng, trong đó có 113 pho tượng cổ, được tạc vào hai giai đoạn thế kỷ XVIII và thế kỷ XIX, 23 bức hoành phi, 23 bao lam và nhiều bộ ván dài gần 6 mét. Trong chùa hiện còn một giá võng nghe đâu vua Gia Long ban tặng cho thiền sư Tiên Giác Hải Tịnh. Ngài được vua phong Tăng cang, là một chức sắc cao nhất của tu sĩ thời bấy giờ. Vua Gia Long từng mời Ngài ra kinh đô dạy đạo cho hoàng gia.
Ðiện thờ Phật được bài trí tôn nghiêm, gồm có ba bàn: Bàn Di Ðà, bàn Hội đồng, bàn Tam Bảo, sắp xếp trong cao ngoài thấp dần. Bàn Di Ðà tôn trí tượng Di Ðà Tam Tôn (tính theo hàng ngang: đức Phật A Di Ðà lớn ở gian giữa, gian hai bên là Bồ tát Quan Thế Âm và Bồ tát Ðại Thế Chí), tượng thờ Tam Thế Phật đặt theo hàng dọc: Phật Quá khứ A Di Ðà; Phật Hiện tại Thích Ca, hai bên có tượng Ca Diếp, A Nan; Phật Tương lai Di Lặc. Hai bên tòa Cửu Long và tượng Thích Ca Ðản sanh có hai vị Hộ Pháp. Trên bàn thờ Hội đồng có tượng Phạm Thiên (Ngọc Hoàng), Nam Tào, Bắc Ðẩu. Bàn thờ Tam Bảo đặt tượng 5 vị: Ðức Phật Thích Ca/ Phật A Di Ðà và bốn vị Bồ tát là Quan Thế Âm, Ðại Thế Chí, Văn Thù Sư Lợi và Phổ Hiền. Ðây là sự kết hợp giữa hai bộ tượng Di Ðà Tam Tôn (A Di Ðà, Quan Thế Âm, Ðại Thế Chí) và Thích Ca Tam Tôn (Thích Ca, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền). Hai bên vách chánh điện đặt thờ tượng Thập bát La hán, Thập Ðiện Minh Vương, Ðịa Tạng, Bồ Ðề Ðạt Ma, Long Vương, Quan Thánh.
Phía sau chánh điện là nhà thờ tổ được thiết kế theo dạng “tiền Phật hậu Tổ”. Ðây là nơi đặt bài vị và hình ảnh các vị tổ đầu tiên khai sáng chi phái Lâm Tế, dòng đạo Bổn Ngươn ở miền Nam.
TN
Ngôi chùa gần 300 tuổi trang trí hàng nghìn chiếc đĩa ở Sài Gòn
Chùa Giác Lâm được xây vào năm 1744, trong chính điện và tháp tổ trang trí hơn 7.000 chiếc đĩa gốm sứ, được công nhận kỷ lục Việt Nam.
Là tổ đình của phái Thiền Lâm Tế tông ở miền Nam Việt Nam, Chùa Giác Lâm (đường Lạc Long Quân, quận Tân Bình) còn có tên khác là Cẩm Sơn hay Cẩm Đệm. Chùa có diện tích gần 29.000 m2, nằm trên gò đất cao, xây theo phong cách chùa Nam Bộ nên ban đầu không có cổng tam quan. Đến năm 1955, cổng tam quan mới được xây dựng thêm.
Chùa có mặt bằng dạng chữ tam, gồm ba dãy nhà ngang nối liền nhau đó là: chính điện, giảng đường và nhà trai. Qua ba lần trùng tu lớn, chùa có thêm các công trình như khu tháp tổ, bảo tháp Xá Lợi, khu giảng đường, nhà cốt...
Mái chùa hình bánh ít thường thấy trong kiến trúc Nam Bộ, tạo cảm giác dân dã, gần gũi. Mái gồm bốn vạt với các sống mái thẳng, khác hẳn diềm mái hình đầu đao đặc trưng của kiến trúc miền Bắc. Trên đỉnh mái là hình ảnh "lưỡng long tranh châu" quen thuộc trong văn hóa chùa chiền Việt Nam.
Chính điện xây kiểu nhà cổ với một gian hai chái và tứ trụ. Bên trong điện khá rộng và sâu, có 56 cột lớn màu nâu sẫm. Cột nào cũng được chạm khắc câu đối, sơn son thếp vàng công phu.
Tọa ở trung tâm chính điện là tượng Phật và các bồ tát đặt trên bàn Tam bảo. Phần lớn tượng đều làm bằng gỗ, có tuổi đời hàng trăm năm.
Xung quanh chùa có 113 pho tượng cổ, hầu hết là bằng gỗ, chỉ có 7 tượng đồng. Những bức tượng có giá trị tạc Phật A Di Đà, Phật Thích Ca, Quan Thế Âm Bồ Tát, Địa Tạng Vương Bồ Tát, Thập Bát La Hán... Các pho tượng do nhóm nghệ nhân ở Bình Dương, Cần Đước tạc vào đầu thế kỷ 19.
Đặc biệt, trên đỉnh tường của chính điện là hơn 6.000 đĩa trang trí.
Ngay cạnh chính điện, tháp tổ Hồng Hưng cũng gắn hơn 1.000 đĩa trang trí. Các tháp khác quanh chùa xây dựng từ năm 1900, là nơi đặt hài cốt của các vị hòa thượng từng trụ trì.
Những chiếc đĩa trang trí chủ yếu được nung trong lò gốm tại Lái Thiêu (Bình Dương), một số có xuất xứ từ Trung Quốc, Nhật Bản... Những đĩa kiểu trang trí được gắn vào khoảng nửa đầu thế kỷ 20.
Với hơn 7.000 đĩa trang trí, chùa Giác Lâm hiện sở hữu kỷ lục: Ngôi chùa có số lượng đĩa kiểu trang trí nhiều nhất Việt Nam.
Trước chùa là Bảo tháp xá lợi 7 tầng hình lục giác. Tháp được khởi công từ năm 1970, nhưng bị tạm ngưng cho đến 1993 mới được tiếp tục xây dựng.
Khu vườn trong khuôn viên chùa rộng lớn với nhiều cây xanh, dưới gốc bài trí am thờ, tượng Phật. Nổi bật là cây bồ đề cổ thụ, được mang về từ đảo quốc Sri Lanka vào năm 1953. Chùa Giác Lâm là một trong những ngôi chùa cổ nhất Sài Gòn, được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm 1988, thu hút nhiều khách tham quan.
Chùa Giác Lâm, phần ngoài chính điện. Ảnh: Phan Ba
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét