Chuyển đến nội dung chính

Những tên tuổi nổi tiếng gắn với phố đi bộ Nguyễn Huệ

Phan Châu Trinh, Nguyễn An Khương, Cường Để hay Roland Garros là những tên tuổi lớn từng sống và gắn bó với con đường này.
 6 đại gia sở hữu đất vàng Nguyễn Huệ: Ngoài Vạn Thịnh Phát, 5 đại gia khác là Satra, Saigontourist, Sunwah, BIDV, Tài Nguyên đang sở hữu nhiều đất vàng trên phố đi bộ Nguyễn Huệ (quận 1, TP.HCM) nhất.
Từ kênh Chợ Vải trên bến dưới thuyền đến đại lộ Charner thời Pháp hay phố đi bộ Nguyễn Huệ thời nay, con đường này là chứng nhân của một giai đoạn đầy biến động của lịch sử Sài Gòn.
Trong cuốn Sài Gòn – Chợ Lớn: Ký ức đô thị và con người, nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hiệp đã ví đại lộ Nguyễn Huệ của Sài Gòn giống như Champ-Élysée của Paris (Pháp). 

Những dấu tích thời gian

Phố đi bộ ngày nay bắt nguồn từ một con kênh đào tên là Chợ Vải, còn có cái tên khác là Kinh Lớn. Cuối thế kỷ 19, kênh Chợ Vải của thành Gia Định là nơi buôn bán sầm uất.
Theo Nguyễn Đức Hiệp, trong một cuốn sách xuất bản năm 1883, ông Anatole Petiton cho biết kênh Chợ Vải dài khoảng vài trăm thước, bắt đầu từ sông đi vào thì ở phía bên phải là các ngôi nhà của người Âu và một vài nhà của người Hoa, Ấn, bên trái là các ngôi nhà, chợ và những cửa hàng khác của người Hoa.
Nhung ten tuoi noi tieng gan voi pho di bo Nguyen Hue hinh anh 1
Kênh Chợ Vải bán buôn sầm uất, hai bên đường là cửa hàng của người Hoa và người Ấn. Ảnh tư liệu.
Ven kênh Chợ Vải từng có một nhà thờ bằng gỗ được xây dựng vào năm 1863 bởi đô đốc Bonard. Đây được coi là nhà thờ đầu tiên của Sài Gòn, ra đời sau khi người Pháp chiếm hoàn toàn Sài Gòn – Gia Định. Vị trí của nhà thờ này được phỏng đoán là toà nhà Sun Wah ngày nay, góc Nguyễn Huệ và Tôn Thất Thiệp.
Đến năm 1887, kênh Chợ Vải được lấp bất chấp sự phản đối của các nhà buôn bán dọc hai bên bờ kênh. Một đại lộ hiện đại ra đời thay cho hình ảnh trên bến dưới thuyền đặc trưng của một Nam Bộ cũ. Đại lộ mới có tên Charner.
Sự phát triển của đại lộ Charner gắn liền với sự xuất hiện của những thương nhân người Pháp, người Việt, cạnh tranh với người Hoa, Ấn. Đây còn là nơi tổ chức nhiều lễ hội lớn của Sài Gòn như lễ quốc khánh 14/7 của Pháp hay lễ hội rước rồng của người Hoa.
Nhung ten tuoi noi tieng gan voi pho di bo Nguyen Hue hinh anh 2
Một góc phố Nguyễn Huệ ngày nay. Ảnh: Anh Tuấn.
Trong ký ức của nhiều người Sài Gòn, đường Nguyễn Huệ gắn với hình ảnh của phiên chợ hoa ngày Tết. Cho đến cuối thế kỷ 20, Nguyễn Huệ vẫn là chợ hoa xuân chính của TP. Người bán mang hoa từ các tỉnh miền Tây, theo ghe về bến Bạch Đằng và bày hoa dọc theo con phố.
Chợ hoa sau đó được dời về công viên 23/9, đường hoa Nguyễn Huệ trở lại với hình hài của một nơi trưng bày hơn là nơi mua bán hoa tết của người Sài Gòn.

Tên phố, phận người

Nhiều nhân vật lịch sử đã để dấu vết mà ít người biết đến. Từ Vương Thái, Émile Gsel, Pun Tun (Tân Luân), đến Phan Châu Trinh, Nguyễn An Khương, Cường Để hay Roland Garros từng sống hoặc trú ngụ một thời gian trên con đường này.
Từ những tư liệu từ Niêm giám Đông Dương và các bức ảnh của các nhiếp ảnh gia người Pháp còn lưu lại, có thể kể lại được những tên nhà gắn với từng số phận và con người trên con đường này.
Nhung ten tuoi noi tieng gan voi pho di bo Nguyen Hue hinh anh 3
Con hẻm 53 được hình thành từ thời Pháp, là nơi duy nhất có người ở, khác hẳn thế giới phồn hoa, náo nhiệt ngoài mặt đường Nguyễn Huệ. Ảnh: Lê Quân.
Theo Nguyễn Đức Hiệp, số 49 đường Charner là tiệm may của ông Nguyễn An Khương, thân phụ của ông Nguyễn An Ninh. Ông Nguyễn An Khương là một nhân sĩ trong phong trào Minh Tân.
Trên lầu là khách sạn Chiêu Nam Lầu, nơi cụ Phan Châu Trinh đã cư ngụ trong thời gian ngắn khi từ Pháp trở lại Sài Gòn. Trong cuốn “Nguyễn An Ninh: Tôi chỉ là cơn gió thổi” của bà Nguyễn Thị Minh có nhắc đến Chiêu Nam Lầu. Đó là nơi “chiêu hiền đãi sĩ của người Việt Nam, nơi gặp gỡ của anh hùng hào kiệt ba miền, nơi tá túc của những nhà ái quốc Bắc Trung lưu lạc vào Nam”.
Chiêu Nam Lầu ở số 49 đường Charner cũng chứng kiến những giây phút cuối đời của nhà cách mạng Phan Châu Trinh ngày 24/3/1926. “Đám tang cụ Phan Châu Trinh từ đây đi đến nghĩa địa Gò Công là sự bày tỏ tâm tư, ước vọng lớn nhất về đất nước, cuộc sống xã hội của người Việt Nam ở Sài Gòn, một đám tang khổng lồ với lượng người đi rước, các cửa tiệm của người Việt ở Sài Gòn – Chợ Lớn đều đóng cửa, mà báo chí Pháp nói ngày đó là ngày Việt Nam thức tỉnh” (trích Sài Gòn – Chợ Lớn: Ký ức đô thị và con người).
Nhiều người Việt sau này biết đến giải quần vợt mở rộng của Pháp tại sân quàn vợt ở Paris có tên Roland Garros. Đó là tên của một phi công nổi tiếng, người đầu tiên lái máy bay qua Địa Trung Hải vào năm 1913 và là anh hùng của nước Pháp trong Thế chiến thứ nhất. Ít ai biết rằng, Roland Garros đã trải qua thời niên thiếu ở Sài Gòn, trên con đường Charner tại số nhà 117.
Ở phía cuối đường Nguyễn Huệ ngày nay, vẫn còn tồn tại toà nhà Kho bạc TP.HCM. Sự ra đời của toà nhà này gắn với sự kết thúc thời kỳ hoàng kim của Chợ Sài Gòn (Chợ Cũ), sau khi chợ Bến Thành được xây dựng.
Khách sạn Rex ở góc đường Nguyễn Huệ và Lê Thánh Tôn ngày nay là toà nhà bán xe hơi của ông Élime Bainier. Ông chính là người đầu tiên lái xe buýt nhằm giới thiệu phương tiện chuyên chở công cộng cho nhiều quan chức và nhân viên chính quyền trên đường phố Sài Gòn vào năm 1909.
Năm 1953, vợ con ông Bainier trở về Pháp, vợ chồng hoàng tử Nguyễn Phúc Ưng Thi đã mua lại toà nhà này và phá đi để xây khách sạn Rex, rạp chiếu phim và các cửa hàng mà cho đến ngày nay vẫn còn nguyên vẹn.
Toà thị sảnh Sài Gòn, nay là UBND TP.HCM được xây dựng từ năm 1901 và hoàn thành vào 1909, đúng 50 năm sau khi Pháp chiếm thành Sài Gòn. Toà nhà này được xây bởi kiến trúc sư Paul Gardès và được trang trí kiến trúc bên ngoài bởi một nhà điêu khắc trẻ tuổi Louis-Lucien Ruffier.
Từ năm 1945 đến 1975, toà nhà này là trụ sở của Hội đồng TP và Thị trưởng TP Sài Gòn – Chợ Lớn. Sau 1975, đây là trụ sở của UBND TP.HCM.

Từ biệt một Sài Gòn xưa đã mất

Thương xá Tax chính thức phá dỡ toàn bộ để xây công trình mới. Việc “bảo tồn” những gì được bảo tồn (thảm gạch mosaic, thanh tay vịn cầu thang trang trí con gà bằng đồng) đã xong công đoạn đầu tiên. Những lời hứa phục dựng lại hình dáng của một Tax xưa cũng đã được nhắc lại.
Giờ chỉ còn hy vọng bảo quản tốt những gì đã mang đi.
Tôi nghĩ rằng sau khi tháo gỡ, làm sạch nên trưng bày cùng với những thuyết minh về giá trị nghệ thuật của những bộ phận trang trí này, những hình ảnh, video, mô hình về những kiến trúc tương tự trên thế giới… cho bà con xem.
Nhung ten tuoi noi tieng gan voi pho di bo Nguyen Hue hinh anh 4
Bên trong Thương xá Tax trước ngày bị tháo dỡ. Ảnh: Lê Quân.
Sự hiểu biết của cộng đồng về giá trị của cổ vật vừa để vật quý không bị rơi vào quên lãng, vừa để có thể “giám sát” quá trình bảo quản và sau này phục dựng những cổ vật này trong công trình mới. Hy vọng sau những năm xây dựng một tòa nhà mấy chục tầng, “ châu (lại) về Hợp phố” đầy đủ, chính xác và đẹp hơn.
Tax mới sẽ là công trình của thế kỷ 21. Cũng như nhiều công trình khác đang mọc lên như nấm sau mưa ở thành phố này. Tax có trở thành di sản và ký ức của công dân thế kỷ 21 hay không còn là tùy thuộc vào nhiều điều. Nhưng có một điều chắc chắn, khi chúng ta không quý trọng di sản của thế hệ mình thì đừng dạy bảo con cháu phải quý trọng những gì chúng có.
Tôi chỉ có 41 năm gắn bó với Tax và bùng binh cây liễu, cà phê Givral, Eden, Ba Son… nhưng phải chứng kiến tất cả lần lượt ra đi… 
(Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM)
Hà Hương

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Làng nghề chày thớt Phú Long

Làng nghề chày thớt Phú Long ở khu phố Hòa Long, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương đã tồn tại và phát triển từ hơn nửa thế kỷ qua. Đến nay, cái chày, tấm thớt Phú Long không những được ưa chuộng trên thị trường trong nước mà đã vươn xa ra thị trường các nước như: Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Lái Thiêu xưa vốn là vùng đất hoang sơ, có nhiều rừng nên nghề mộc nơi đây phát triển rất sớm nhờ nguồn nguyên liệu gỗ phong phú. Theo những người có kinh nghiệm làm chày, thớt ở Phú Long, người sáng lập ra làng nghề này là ông Hai Thiệt. Ban đầu, từ những khúc gỗ thừa của các xưởng mộc trong làng, ông mang về để tận dụng làm thớt. Sẵn nguồn nguyên liệu, lại nắm bắt nhu cầu của bà con trong vùng, ông Hai Thiệt làm thớt để bán, rồi truyền nghề lại cho con cháu sau này. Làng nghề dần được hình thành từ thời điểm những năm 1960 của thế kỷ trước và cũng để ghi công ông Hai Thiệt, người làng sau đó gọi ông là Hai Thớt.

Hiện làng nghề chày thớt Phú Long có hơn 20 cơ sở lớn, nhỏ làm việc …

Nghề đắp phù điêu ở Thạch Xá

Là vùng đất nổi tiếng với những nghề thủ công truyền thống, xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất, Hà Nội) còn được biết đến là nơi có những người thợ đắp phù điêu tài hoa. Những người thợ Thạch Xá được nhiều người biết đến qua công việc phục chế, tân tạo nhiều công trình văn hóa tâm linh ở Việt Nam. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn, một trong số người giữ gìn và phát triển nghề đắp phù điêu của Thạch Xá thì nghề đắp phù điêu có lịch sử cách đây khoảng 200 năm. Là người theo bố học nghề từ năm 13 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Văn Tuấn với tài năng và kinh nghiệm hơn 40 năm đã trực tiếp thiết kế, phục chế, tôn tạo hàng trăm tác phẩm tại các công trình di tích lịch sử, văn hóa tâm linh được Nhà nước xếp hạng. Trong đó, tiêu biểu là phục chế đầu đao (chùa Tây Phương, Thạch Thất), đắp nổi Rồng chầu mặt nguyệt (chùa Thầy, Quốc Oai), phục dựng con giống cổ chùa Sóc Sơn, xây cột trụ và đắp hoa văn con giống tại chùa Hòe Nhai, một trong những di tích kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội...

Xơ giấy dó (còn gọi …

Nuôi gà thảo mộc ở Định Quán

Nuôi gà thảo mộc, hay còn gọi là thảo dược, khác với những mô hình nuôi khác ở chỗ người nuôi bổ sung vào khẩu phần thức ăn nhiều loại thảo dược tốt có lợi cho sức khỏe của gà, góp phần thay thế hoàn toàn các loại kháng sinh và chất kích thích tố tăng trọng thường sử dụng trong quy trình nuôi gà bình thường. Nuôi gà thảo mộc là mô hình chăn nuôi kiểu mới không sử dụng kháng sinh, giúp cho thịt gà có hương vị thơm ngon, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán) là người tiên phong trong việc nuôi gà thảo mộc ở tỉnh Đồng Nai.

Từ lâu, ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm đã hướng tới nền chăn nuôi sạch, bền vững và xu hướng này trở nên khá phổ biến trên thế giới. Nắm bắt được xu thế đó và nhận biết nhu cầu thị trường luôn ưu tiên sử dụng sản phẩm sạch, chất lượng, từ năm 2011, bà Cao Thị Ten đã tiến hành nuôi thử nghiệm lứa gà thảo mộc đầu tiên.


Trang trại nuôi gà thảo mộc của bà Cao Thị Ten (ấp 2, xã Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai).


Cây…