Lễ rước K’pan của người Êđê ở Tây Nguyên

	Cùng đưa K’pan về làng (ĐSCT) Lễ rước K’pan (Mnâm Mdi K’pan) hay còn gọi “Hội mừng công của toàn thể cộng đồng” là một trong những sinh hoạt văn hóa độc đáo của đồng bào Êđê, thường được tổ chức khi trong buôn có nhà làm xong ghế K’pan. K’pan là chiếc ghế dài được làm bằng gỗ nguyên khối (liền chân) có chiều dài từ 9 - 15m, bề mặt rộng 60 - 75cm, dày 6 - 8cm, chân cao 45 - 50cm. Để có một K’pan phải cần đến một lực lượng thanh niên khỏe gồm 5 đến 7 người vào rừng, chọn những cây cao to, thẳng, là loại gỗ quý rồi phải mất khá nhiều thời gian, công sức đẽo gọt. Vì thế, K’pan trở thành tài sản của cả cộng đồng, là niềm tự hào, chiến công chung của cả buôn. Theo lời kể của các già làng, lễ rước K’pan được tổ chức hết sức long trọng, kéo dài từ trưa đến hết đêm. Sau khi hoàn thành ghế K’pan thì tiến hành lễ rước về nhà. Tất cả mọi người tham gia buổi lễ đều mặc trang phục truyền thống của người Êđê; những nghệ nhân mang theo các loại nhạc cụ như đinh năm, đinh tút, tù và (trừ chiêng, trống). Trước khi vào hành lễ thì thầy cúng mặc khố, áo truyền thống, đầu đội khăn đỏ đi trước, theo sau là một tốp nam thanh niên gồm 14 đến 20 người ghé vai cùng khiêng chiếc K’pan. Tiếp đến là thanh niên nam nữ đi thành hai hàng dọc, còn các nghệ nhân thì vừa đi vừa tấu, vừa múa các loại nhạc cụ theo suốt đoạn đường. Khi rước K’pan về đến nhà thì đầu to của K’pan được để chếch lên sàn nhà. Lúc này, trên sàn nhà đã được trải chiếu và bày sẵn một bát cơm, vòng đồng, áo (ao kir knut). Thầy cúng hoặc chủ nhà cầm khiên, kiếm đạp lên đầu ghế K’pan bảy lần hoặc múa khiên, kiếm đi dọc K’pan bảy lần để “đuổi thần xấu” ra khỏi K’pan. Múa xong, thầy cúng báo cho dân làng và những người đến dự biết tên của K’pan là gì. Tiếp đó, ghế K’pan được quay đầu đưa vào nhà, ngọn cây (đầu nhỏ) vào trước. K’pan được kê vào đúng vị trí dọc theo vách phía tây tại gian tiếp khách (gian chính) sát với cột. Khi được kê xong xuôi, thầy cúng bắt đầu cúng báo cho tổ tiên biết ghế K’pan đã được đưa vào nhà.   Thầy cúng tiến hành nghi lễ rước K’pan Lễ vật cúng gồm 5 ché rượu, 5 chén cơm, 5 chén rượu, 5 chén đựng thịt (mỗi thứ cắt một ít), một đầu heo và vai heo, một miếng lá chuối cắt tròn để thịt heo cắt nhỏ... Khi lễ vật được bày xong, thầy cúng ngồi trước lễ vật, chủ nhà ngồi bên cạnh, dàn chiêng đánh bài Tông Ngă Yang khoảng 5 đến 10 giây thì dừng lại để thầy cúng khấn. Cúng xong, thầy cúng cầm cần uống rượu trước, sau đó đưa cần cho chủ nhà và những người trong gia đình vừa uống vừa ăn thịt. Khi những người trong nhà uống xong thì mời mọi người dự lễ cùng ăn uống. Tiếng chiêng Tông M’têc vang dội khắp buôn làng, những điệu múa nhịp nhàng ngân mãi cho đến khi rượu nhạt thì buổi lễ mới chấm dứt. Lễ rước K’pan là nghi lễ đặc trưng, mang tính sinh hoạt cộng đồng cao, thể hiện sự đoàn kết của đồng bào Êđê. Hiện nay, do sự tách hộ của những ngôi nhà dài nên việc làm ghế K’pan còn rất ít. Vì thế, việc bảo tồn lễ rước K’pan là cơ hội để đồng bào Êđê tưởng nhớ lại thời kỳ oai hùng của cộng đồng, đồng thời giáo dục con cháu phải luôn nhớ đến những thể thức sinh hoạt của dân tộc mình.
	Lê Uyên