Đặc sản cốm Tú Lệ (Yên Bái) dẻo thơm say lòng thực khách

VOV.VN - Là đặc sản của dân tộc Thái ở Tú Lệ, Văn Chấn, Yên Bái, cốm Tú Lệ được làm từ giống gạo nếp Tan Lả có hạt to tròn, hương vị thơm dẻo đặc trưng.

Nằm dưới chân đèo Khau Phạ, ngay trước khi đặt chân đến "Cổng trời", huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, cánh đồng lúa nếp Tú Lệ chính là nơi trồng được là cây lúa "trời cho", dẻo thơm ngon nhất vùng Tây Bắc

Đây cũng chính là nguyên liệu để làm nên món cốm Tú Lệ đặc trưng của mảnh đất vùng cao này. (Ảnh Lê Thanh - Giang Trịnh)

Để làm ra những hạt cốm còn giữ nguyên được hương vị đậm đà, việc chế biến phải rất công phu. Những hạt lúa làm cốm ngon nhân là lúa nếp non gần hết nước trắng sữa.

Không chọn những bông lúa quá già, sậm màu.

Sau khi gặt về, lúa làm cốm không được vò hay đập mà phải tuốt.

Đa phần, người dân thường dùng bát để tuốt lúa. (Ảnh Lê Thanh - Giang Trịnh).

Sau đó sàng bỏ rơm và lọc những hạt thóc lép, đem đãi qua nước rồi cho vào chảo rang. 

Để có được mẻ cốm ngon, cốm rang phải vừa tầm, khoảng 30 phút một mẻ.. Theo người dân tại Tú Lệ, rang cốm là khâu quan trọng nhất quyết định độ ngon của cốm bởi nếu quá lửa sẽ bị cứng, nếu non lửa thì thì bị mất đi độ dẻo, thơm. (Ảnh Lê Thanh - Giang Trịnh)

Khi vỏ thóc chuyển từ màu xanh của lúa non sang màu nâu vàng nhạt, và khi đảo thấy nhẹ tay là được.

Thóc rang xong được rải ra cho đỡ nóng rồi mới cho vào cối giã, đến khi hạt cốm dẹt mỏng, dẻo và dậy mùi hương thơm là đạt yêu cầu. (Ảnh Lê Thanh - Giang Trịnh)

Người phụ nữ Thái đang rải lúa giã lần 1 để loại bỏ bớt trấu.

Hạt cốm Tú Lệ tròn, xanh tự nhiên không phải cho lá mía, hay lá giềng khi giã để tạo màu hoặc dùng loại phẩm nhuộm như một số nơi khác. Chính bởi vị ngọt đậm đà, béo ngậy của cốm Tú Lệ, mà bất cứ ai đã từng có dịp thưởng thức đều không thể quên. 

Cốm Tú Lệ là một trong những đặc sản du khách không nên bỏ qua khi đến Yên Bái. Hình ảnh những nhân vật trải nghiệm trong chuỗi hành trình “Yên Bái - Trải nghiệm hành trình di sản” thử thành quả sau quá trình cùng làm cốm với người dân địa phương. (Ảnh Lê Thanh - Giang Trịnh)

Nguyễn Như/VOV.VN

Gọi mời hương cốm Tú Lệ

YBĐT - Mùa cốm năm nay, tuy vừa mới bắt đầu, nhưng ngày nào gia đình chị Lường Thị Nhất ở thôn Nà Lóng, xã Tú Lệ cũng làm gần 20kg cốm mà không đủ bán. 

Phụ nữ Thái Tú Lệ giã cốm phục vụ du khách.

Nổi tiếng với đặc sản nếp Tan, xã Tú Lệ, huyện Văn Chấn hôm nay đã khoác lên mình màu áo mới khi đồng bào Thái nơi đây đã không còn sản xuất nông nghiệp đơn thuần mà đưa nếp Tan - cốm Tú Lệ trở thành hàng hóa. Cũng từ đó, Tú Lệ trở thành điểm đến hấp dẫn du khách bằng chính những nét văn hóa đặc sắc trong đời sống và ẩm thực của địa phương. 

Trong tiết trời mát mẻ của những ngày chuyển mùa từ hạ sang thu, từng đoàn phượt thủ đến với cung đường Tú Lệ - Mù Cang Chải đều dừng chân tại chân đèo Khau Phạ, nơi bản Nà Lóng rộn rã tiếng chày giã cốm của đồng bào Thái.

 

Anh Lường Ngọc Thành cùng bạn bè của mình đã xuất phát từ thị xã Nghĩa Lộ và ghé vào điểm giã cốm của một hộ dân ven đường để mua cốm. Đang là thời điểm vào mùa cốm mới, hạt cốm dẻo, thơm, mang đậm vị ngọt ngào của vùng nếp Tan đặc sản.

 

Anh Thành chia sẻ: "Chúng tôi đã được trực tiếp giã cốm và cảm nhận được sự kỳ công để làm nên những hạt cốm thơm ngon. Đây thực sự là một trải nghiệm hết sức thú vị, tôi và các bạn sẽ còn tiếp tục trở lại với Tú Lệ”.

Mùa cốm năm nay, tuy vừa mới bắt đầu, nhưng ngày nào gia đình chị Lường Thị Nhất ở thôn Nà Lóng cũng làm gần 20kg cốm mà không đủ bán. Khách du lịch qua đây có khi phải ngồi chờ cả giờ đồng hồ mới hoàn thiện được mẻ cốm, nhưng họ lại rất hào hứng và thích thú vì được tự tay tham gia vào từng công đoạn làm cốm.

 

Chính điều này đã giúp du khách cảm nhận được sự kỳ công và tin tưởng ở chất lượng của sản phẩm. Những hộ làm cốm ở Nà Lóng như chị Nhất đều đầu tư và đặt cối giã cốm ở vị trí thuận tiện cho khách du lịch có thể nhìn ngắm và tham gia vào quá trình làm cốm. Dọc hai bên đường quốc lộ đoạn thôn Nà Lóng có tới trên 40 hộ có cối giã cốm, du khách vẫn quen gọi là "làng cốm”.

 

Chị Nhất vui vẻ chia sẻ: "Mùa cốm năm nay, gia đình tôi đã dựng thêm mái hiên, xây thêm 2 cối giã cốm để phục vụ du khách. Không chỉ nhà tôi mà các hộ lân cận đều chuẩn bị từ rất sớm, sẵn sàng đón và phục vụ khách du lịch đến tham quan và mua sản phẩm cốm”.

Bước vào mùa du lịch năm nay, các mô hình Homestay - du lịch cộng đồng ở Tú Lệ như Nhà sàn Tây Bắc Mạnh Huyền đã chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất từ phòng ngủ, nhà ăn và các điều kiện khác để phục vụ khách du lịch. Với 9 phòng ngủ, 2 nếp nhà sàn 5 gian, chỉ riêng nhà sàn Mạnh Huyền đã có thể phục vụ cho 70 - 100 du khách nghỉ lại.

 

Ngoài ra, tại đây còn tổ chức các hoạt động văn nghệ, đưa du khách đến thăm các bản người Thái, khám phá cuộc sống thường ngày và những món ăn dân tộc của đồng bào Thái Tú Lệ. Hiện nay trên địa bàn xã Tú Lệ có khoảng gần chục hộ làm du lịch cộng đồng, hình thức du lịch này được rất nhiều du khách lựa chọn để có được những trải nghiệm thú vị và chân thực nhất về đồng bào Thái vốn đã sinh sống ở đây từ bao đời nay.

 

Đặc biệt trong Tuần Văn hóa - Du lịch Mường Lò, Tú Lệ là điểm đến thú vị cho du khách bốn phương với việc tổ chức Lễ hội Giã cốm Tú Lệ năm 2018 vào ngày 22/9. Lễ hội không chỉ tái hiện lại lễ cúng mừng cơm mới của đồng bào dân tộc Thái mà còn tổ chức các hoạt động như: thi giã cốm, trưng bày sản phẩm dân tộc, văn hóa, văn nghệ và tổ chức các trò chơi dân gian...

 

Ông Hoàng Văn Soàn - Phó Chủ tịch UBND xã Tú Lệ cho biết: "Để chuẩn bị cho Lễ hội Cốm năm nay, các thôn bản đã tích cực tập luyện các tiết mục văn nghệ và chọn lựa những người làm cốm ngon nhất, khéo nhất để tham gia hội thi làm cốm. Chúng tôi xác định đây chính là cơ hội để Tú Lệ quảng bá sản phẩm cốm đến du khách thập phương, góp phần phát huy giá trị kinh tế từ cây nếp Tan, giúp bà con nâng cao thu nhập từ sản xuất nông nghiệp”.

Đến với Tú Lệ, thưởng thức hương vị ngọt ngào của cốm mới, vị dẻo thơm của xôi nếp hay không khí trong lành của thiên nhiên, cảnh sắc nơi đây sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm thú vị. 

Quang Sơn - Thanh Hà (Trung tâm TT&VH huyện Văn Chấn)