Người Hà Nhì là một trong 54 dân tộc tại Việt Nam, sinh sống chủ yếu ở các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên. Theo tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009 của Tổng Cục thống kê, cộng đồng Hà Nhì có 21.720 người.
Giống như các cộng đồng dân tộc thiểu số khác, người Hà Nhì có những phong tục tập quán riêng, trong đó có tục trùm chăn chọn bạn tình duy trì đến ngày nay.
Theo tài liệu của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, các chàng trai Hà Nhì đến tuổi trường thành, buổi tối sẽ rủ nhau đi trùm chăn tìm hiểu người con gái mình đã phải lòng. Khi đến cổng nhà cô gái, chàng trai sẽ giũ chiếc chăn chiên mang theo thành tấm vải rộng rồi trùm từ đầu đến chân để tiến vào trong nhà. Tới nơi cô gái đang ngồi, chàng trai nắm tay đỡ cô gái đứng dậy. Gia đình cô gái nếu đồng ý sẽ làm ngơ để chàng trai đưa cô gái ra ngoài nói chuyện.
Người Hà Nhì ở huyện Bát Xát (Lào Cai) còn có lễ hội K'Hô Igià Igià để cúng thần gió, thần đất và để các đôi trai gái thực hiện phong tục trùm chăn chọn bạn tình. Lễ hội thường tổ chức vào tháng 6 âm lịch hàng năm trong 3 ngày, ngày Thìn là ngày khai hội.
 |
Người Hà Nhì ở Lào Cai tham gia lễ hội K'Hô Igià Igià. Ảnh: Báo Lào Cai.
|
Trước khi tham dự lễ hội này, các chàng trai chưa vợ bao giờ cũng đem theo một cái chăn chiên mới. Gần tới nơi, họ giấu cái chăn ở một hốc đá, bụi cây hoặc trong áo. Tại lễ hội, chàng trai tham gia một cách hào hứng, chủ động, đặc biệt với các trò chơi đòi hỏi phải thể hiện hết năng lực và bản lĩnh đàn ông với mục đích gây chú ý với các cô gái. Khi cảm nhận được thiếu nữ nào chú ý tới mình, chàng trai lặng lẽ tách khỏi cuộc chơi chung, đến nói chuyện, hỏi han, thăm dò tình ý. Nếu hai bên phải lòng nhau, chàng trai sẽ lấy chăn chiên giấu sẵn, trùm lên đầu cô gái rồi dẫn ra bìa rừng, bờ suối ngồi bên nhau tâm sự.
Qua tâm sự, nếu hai bên hài lòng về nhau, đợi lúc gần sáng chàng trai sẽ vác cô gái về giấu ở nhà mình. Ít ngày sau đó, nhà trai cử người sang nhà gái mối mai, xin với nhà gái cho đôi trẻ được tự do tìm hiểu trên quan điểm đi đến hôn nhân. Trường hợp hai bên thấy không thể tiếp tục tình yêu, họ sẽ chia tay và không bao giờ lặp lại chuyện trùm chăn nữa.
Trang phục của người Hà Nhì
Theo tài liệu của Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, trang phục truyền thống của người Hà Nhì thường là màu chàm đen, màu xanh hay trắng. Quần áo của đàn ông thường chỉ có một màu, cúc cài trước ngực, trong khi đó trang phục của phụ nữ áo cổ tròn, phần cuối vạt trước và sau cắt lượn hình tam giác cân.
 |
Trang phục người Hà Nhì. Ảnh: Báo Lào Cai.
|
Một bộ trang phục đầy đủ của phụ nữ Hà Nhì bao gồm mũ, áo, dây lưng và yếm. Trang phục của người Hà Nhì nổi bật với những đường viền lượn cong như sóng nước và mây vờn. Những bông hoa được làm thủ công bằng bạc nổi bật lên trên nền xanh đen của bộ áo. Những chiếc khuy vải cũng được tạo hình bông hoa để liên kết mảnh yếm lại. Người Hà Nhì rất quan tâm đến cánh tay của chiếc áo, họ tập trung thêu những họa tiết đặc sắc, đặc trưng của dân tộc mình. Ngoài ra, phụ nữ Hà Nhì còn đội chiếc khăn vải được trang trí bằng các đồng xu nhôm, có làm quả bông bằng các loại chỉ màu, làm tua rua đầu quả bông.
 |
Cô gái Hà Nhì đội mũ cuộn tóc giả trên đầu. Ảnh: Cinet.
|
Điểm ấn tượng nhất trên trang phục của người phụ nữ là chiếc mũ đội đầu. Theo truyền thống, mũ được tết bằng đuôi ngựa chạy ngang trên trán tạo thành một đoạn tóc giả trang trí rất bắt mắt.
Với người Hà Nhì đen, cuộn tóc giả đội trên đầu là thứ không thể thiếu trong sinh hoạt hàng ngày hay lễ hội. Tóc giả được bện bằng sợi tách ra từ vỏ, rễ cây rừng, nhuộm bằng thuốc nhuộm chế biến từ các loại cây cỏ để có màu đen bóng giống như tóc thật. Phụ nữ Hà Nhì phủ một tấm khăn vuông bằng vải nhuộm chàm, thêu hoa văn ở 4 góc để trang điểm cho cuộn tóc. Thông thường họ hay gắn thêm tua chỉ màu đính kèm những hạt cườm vào mỗi góc khăn để tạo sự duyên dáng và nổi bật.
Người Hà Nhì sống trong nhà trình tường bằng đất
Người Hà Nhì thường sinh sống trên những vùng núi cao, khí hậu khắc nghiệt. Để sống chung với thiên nhiên, họ tạo ra những ngôi nhà trình tường bằng đất độc đáo, mát mẻ vào mùa hè và ấm cúng vào mùa đông.
Nhà trình tường là loại nhà phổ biến của một số dân tộc ở các tỉnh miền núi phía Bắc, tuy nhiên nhà của người Hà Nhì lại có những nét độc đáo riêng như: ghép đá làm phần móng, kè chân tường; trình tường bằng đất, ráp nối bộ khung nhà bằng gỗ, 4 mái hình thang cân, lợp gianh tạo thành hình chóp nhọn.
 |
Nhà trình tường của người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.
|
Nhà của người Hà Nhì thường có móng sâu khoảng một mét, xếp đá để có độ bền cao, tránh ẩm ướt. Họ chọn loại đất núi có độ kết dính cao làm trình tường. Nhà có phần nền đất, phần sàn gỗ và sàn gác để thích ứng với điều kiện môi trường và khí hậu.
Theo phong tục của người Hà Nhì, trước khi đào móng làm nhà trình tường, gia chủ sẽ thả 3 hạt thóc xuống nền nhà tượng trưng cho: con người, chăn nuôi, nông nghiệp rồi làm lễ cầu con đàn cháu đống, chăn nuôi thuận lợi, được mùa thóc ngô...
Nhà của người Hà Nhì bao giờ cũng tựa lưng vào đồi và hướng về thung lũng. Theo quan niệm của dân tộc này, với hướng đó, của cải trong nhà sẽ đầy đặn, gia chủ gặp nhiều điều tốt lành.
Thịt lợn không thể thiếu trong mâm cỗ Tết của người Hà Nhì
Hàng năm vào đầu tháng 12 dương lịch, khi mùa màng đã thu hoạch xong, thóc lúa đầy bồ, cũng là lúc đồng bào Hà Nhì rộn ràng đón Tết truyền thống quan trọng nhất trong năm của họ.
Theo tài liệu của Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, Tết truyền thống của người Hà Nhì diễn ra trong 3 ngày. Buổi chiều hôm tất niên mỗi gia đình mổ một con gà để cúng tiễn biệt năm cũ. Đêm hôm đó được coi là giao thừa, khắp làng bản vang lên tiếng giã bánh dầy, bánh trôi. Vào lúc đầu canh ba, nhà nhà thi nhau mổ lợn. Người Hà Nhì quan niệm nhà nào mổ lợn xong sớm, chọc tiết lợn một lần là được thì sang năm sẽ phát tài phát lộc, cuộc sống no ấm, con cháu sum vầy.
 |
Người Hà Nhì làm bánh trong ngày Tết. Ảnh: Cinet.
|
Thịt lợn dâng cúng tổ tiên là lễ vật bắt buộc, không thể thiếu trong ngày Tết của người Hà Nhì. Do đó, dù giàu hay nghèo, vào ngày này mọi gia đình đều mổ lợn để đón năm mới. Con lợn làm thịt trong ngày Tết phải là lợn đực, được gia đình tự nuôi và thiến từ đầu năm để vỗ béo.
Khi mổ lợn ăn, người Hà Nhì sẽ nhìn vào gan để đoán vận mệnh năm mới của gia đình. Nếu gan lợn lành lặn, màu sắc tươi tốt, mật căng đầy thì năm đó chăn nuôi mới phát triển, anh em con cháu sẽ vui vẻ thuận hòa.
Người Hà Nhì rắc gạo trộn muối rang vào mõm, tai lợn để cầu năm mới chăn nuôi thuận lợi
Sáng sớm ngày Thìn đầu tiên của tháng 12 dương lịch, những chàng trai Hà Nhì sẽ bắt chú lợn để làm thịt, báo hiệu ngày Tết đầu tiên của đồng bào bắt đầu. Khi làm thịt, người ta lấy nước pha rượu, gạo trộn với muối mang rắc vào mõm, tai lợn. Người Hà Nhì quan niệm, làm như thế để lứa lợn năm sau sẽ ăn nhiều, ăn tốt hơn năm trước. Đây cũng là cách họ trình báo với thánh thần và mong một năm làm ăn sung túc.
Ngay sau lễ làm thịt lợn, các gia đình Hà Nhì thường treo pín lợn trước nhà, báo hiệu đã mổ lợn ăn Tết.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét