Biên phòng - Sở hữu nhiều thắng cảnh đẹp, thác nước kì vĩ, những cánh rừng hoang sơ, thửa ruộng bậc thang quyến rũ ngây ngất đến khó tả ở Đại Dực, Đại Thành, Hà Lâu và những câu chuyện đã đi vào huyền thoại nhuốm màu thời gian như thác Pạc Sủi, miếu Đại Vương… đã làm nên một Tiên Yên (tỉnh Quảng Ninh) giàu bản sắc văn hóa miền Đông Bắc của Tổ quốc.
Cách thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh hơn 100km về phía Đông, bên Quốc lộ 18A lối đi ra cửa khẩu Móng Cái là vùng đất Tiên Yên. Huyện Tiên Yên khi xưa được gọi là trấn lỵ Tiên Yên - một vùng “rừng thiêng, nước độc” của tỉnh. Nơi đây được thiên nhiêu ưu ái vừa có bờ biển đẹp, lại có những cánh rừng đại ngàn, dải đồng bằng phì nhiêu và đặc biệt nhất là những thác nước đẹp đến mê người.
Tiên Yên không chỉ là mảnh đất có nhiều lợi thế để phát triển du lịch, mà còn mang trong mình nhiều giá trị lịch sử giàu có. Các nhà khảo cổ học đánh giá, Tiên Yên như cái nôi của người Việt cổ sinh sống. Trong quá trình di cư tới những vùng đồng bằng, ven sông, ven biển tại đây, người Việt cổ đã chọn nơi này để sinh sống và phát triển. Trong quá trình canh tác, đào các đầm nuôi tôm, người dân nơi đây đã phát hiện ra một số mảnh đá, các công cụ bằng đá được mài, ghè, đẽo rất thô sơ. Không lâu sau đó, các nhà khảo cổ đã vào cuộc. Tại đây, nhiều lớp trầm tích, các công cụ bằng đá, vỏ sò, vỏ ốc... được tìm thấy nhờ khai quật. Vì những công cụ được tìm thấy tại một hòn đảo nhỏ gần đất liền ở xã Đông Hải, nên các nhà khoa học đã đặt tên cho di chỉ này là Hòn Ngò. Di chỉ Hòn Ngò là di chỉ có giá trị trong lịch sử, nó ghi dấu ấn rất đậm nét của những người Việt cổ trên vùng biển Đông Bắc Tổ quốc xưa kia.
Phần phía Nam của Tiên Yên giáp với biển. Đây là một lợi thế rất lớn để huyện này phát triển các ngành nghề khai thác và nuôi trồng thủy sản, giao thông, buôn bán, du lịch nghỉ dưỡng... Hiện nay, Tiên Yên có hơn 5.000ha bãi triều, trong đó có khoảng 2.000ha rừng ngập mặn được đánh giá là đa dạng sinh học nhất, nhì miền Bắc với hệ thống động thực vật khá trù phú.
Đặc biệt, ở Tiên Yên có mũi Lòng Vàng với nước biển xanh biếc và bãi cát vàng trải dài ngút tầm mắt, cách bờ chừng 4km thuộc xã đảo Đồng Rui, với diện tích hơn 20ha, bãi cát biển ở mũi Lòng Vàng chưa bị sự tác động của con người nên vẫn giữ được nét hoang sơ, thiên tạo vốn có. Cùng với đó là cánh rừng ngập mặn với bạt ngàn cây sú, đước, vẹt là nơi trú ngụ, sinh sống của hàng vạn các loài động thực vật như vịt biển, chim, cá, tôm...
Bên cạnh biển cả, Tiên Yên còn có cả một phần núi đồi rộng lớn. Những cánh rừng đại ngàn, xen lẫn những thửa ruộng bậc thang uốn lượn như tấm lụa vàng phấp phới trong nắng mai. Không chỉ có những cánh rừng, bên trong đó là cả những hồ nước ngọt và các thác nước tung bọt trắng xóa. Về với Tiên Yên, chúng ta không khỏi ngạc nhiên bởi nơi đây có nhiều thác nước đẹp và kì vĩ. Trong số các thác được nhiều du khách tìm đến nhất, đó là thác Pạc Sủi. Theo tiếng Dao, Pạc nghĩa là trắng, còn Sủi là đẹp. Thác Pạc Sủi cao gồm 16 tầng, nằm lọt thỏm trong cánh rừng cổ của xã Yên Than. Dưới chân thác là những bản làng của người Dao. Mùa hè nước chảy mạnh uốn lượn qua những ghềnh đá tung bọt trắng xóa, âm thanh vang dội cả núi rừng. Mùa Đông nước trong thác chảy hiền hòa như thiếu nữ thì thầm trong rừng xanh sâu thẳm.
Điểm đặc biệt ở thác Pạc Sủi là tầng thác trên bao giờ cũng đẹp hơn tầng thác dưới, trong đó, tầng thác đẹp nhất của Pạc Sủi là tầng thứ 15 - nơi 7 nàng tiên nữ giáng trần. Tương truyền rằng, cứ mùng 9 tháng 9 âm lịch hằng năm, 7 nàng tiên nữ lại xuống nơi đây đùa vui, du ngoạn. Để tỏ lòng kính trọng, người dân lập miếu thờ 7 nàng tiên ngay bên bờ suối. Ngày mùng 9 tháng 9 hằng năm, dân trong vùng lại lên đây lấy nước uống để có sức khỏe, dẫn nước về thôn cho mùa màng tươi tốt.
Tiên Yên không chỉ có những cảnh đẹp mà con người cũng rất mộc mạc, chân chất, quý người. Cư dân ở Tiên Yên có Kinh, Hoa, Dao, Sán Chỉ, Tày. Từ những cộng đồng đa dạng này, đã mang đến những sắc màu rất phong phú cho Tiên Yên. Bao năm qua, tiếng hát then, tiếng đàn tính của người Tày, lời hát đối của người Dao, câu Soóng cọ của người Sán Chỉ vẫn vang lên đều đặn trong những bản làng các xã Đại Dực, Hà Lâu, Phong Dụ. Phố thị Tiên Yên giờ vẫn mang dáng dấp của những dãy nhà cổ của người Kinh và người Hoa sinh sống bên nhau. Ngày nay, nhờ sự vào cuộc tích cực của Đảng bộ và chính quyền huyện Tiên Yên mà phố đi bộ cùng các nét văn hóa của người Kinh, Hoa, Dao, Tày, Sán Chỉ vẫn được bảo tồn và phát triển.
Đến Tiên Yên hôm nay, bạn sẽ không khỏi ngạc nhiên, bởi một Tiên Yên đầy khởi sắc. Những con đường trải nhựa, hoa hai bên đường nở đỏ thắm. Những cây cột điện thắp sáng, những ngôi nhà cao tầng vươn cao. Về Tiên Yên để được hòa mình vào những câu hát tình tứ của người Dao, Tày, Sán Chỉ hay đắm chìm trong những cảnh đẹp đến nao lòng và say mê với những câu chuyện huyền thoại trong truyền thuyết. Du khách cũng có thể hòa mình trong dòng người tấp nập đầy sắc màu chợ phiên và lòng mến khách của con người nơi đây.
Long Vũ
Ấn tượng phố cổ Tiên Yên.
.
Phố cổ Tiên Yên nằm chủ yếu ở thị trấn Tiên Yên. Ở một số xã của huyện cũng rải rác có công trình kiến trúc cổ, nhưng không tạo ra khu phố như ở thị trấn. Đến với phố cổ Tiên Yên ta thấy đủ loại hình kiến trúc phương Đông và phương Tây đan xen thành bức tranh kiến trúc đa dạng. Kiến trúc phương Tây bao gồm các công trình của người Pháp thời kỳ xâm lược nước ta, như nhà thờ, biệt thự, đồn bốt, bệnh viện, nhà tù. Kiến trúc phương Đông có các đình chùa, các ngôi nhà của người Hoa còn sót lại.
 |
| Nhà cổ ở phố Lý Thường Kiệt, thị trấn Tiên Yên. |
Công trình kiến trúc Pháp ở Tiên Yên được người Pháp xây dựng vào đầu thế kỷ XX, đến nay phần lớn đã thành phế tích. Còn 2 công trình đang sử dụng là: Nhà thờ ở phố Thống Nhất, còn gần như nguyên vẹn. Vào các ngày chủ nhật hằng tuần, nơi đây diễn ra lễ của người theo đạo Thiên Chúa sống xung quanh nhà thờ. Nhà thờ mang kiến trúc Gotic của người La Mã thể hiện ở mái nhà hình vòm cuốn. Chưa có tài liệu nào ghi rõ nhà thờ được xây dựng từ năm nào, chỉ dự đoán khoảng thời gian dựa vào quả chuông lớn có khắc đúc năm 1931, hiện nằm trên tháp chuông nhà thờ. Công trình thứ hai là Nhà kiểm lâm, trước đây là nơi làm việc và sinh sống của viên quan kiểm lâm Pháp, hiện là trụ sở làm việc của Huyện uỷ. Nhà có 2 tầng, cửa sổ uốn vòm theo trường phái kiến trúc Baroque. Ngoài ra, thị trấn còn có các công trình kiến trúc Pháp khác, như: Di tích lịch sử Khe Tù, được UBND tỉnh xếp hạng di tích cấp tỉnh ngày 13-12-2011...
Khoảng từ trước những năm 80 của thế kỷ trước, các khu phố chính của thị trấn đa phần là các khu nhà cũ của người Hoa để lại, mang nhiều nét giống phố cổ Hội An (tỉnh Quảng Nam). Do các ngôi nhà đa phần đã xuống cấp, tường bị nứt, cửa sổ bị mối mọt, nên nhiều nhà đã phá đi để xây mới. Hiện thị trấn chỉ còn gần 40 căn nhà, nằm rải rác ở các phố Thống Nhất, Lý Thường Kiệt, Hoà Bình, Quang Trung... Các ngôi nhà này được xây dựng khoảng đầu thế kỷ XX, theo cấu trúc nhà ống, hai tầng, mái ngói đất nung lợp theo kiểu âm dương. Tường nhà được xây bằng đá hoặc gạch đỏ, chiều dày khoảng 40cm, trần nhà và cầu thang thường bằng gỗ. Hầu hết các ngôi nhà của người Hoa có một khoảng giếng trời ở sân sau để đón gió và ánh sáng tự nhiên, giúp nhà thoáng khí, rất mát về mùa hè và ánh sáng chan hoà, phù hợp với cuộc sống khó khăn của người dân trước đây khi chưa có điện lưới. Ở thị trấn còn có nhiều công trình kiến trúc của người Việt cổ, tiêu biểu như Linh Quan tự có cách đây hơn 150 năm, ở phố Đông Tiến. Ngôi chùa qua nhiều lần sửa chữa, nhưng vẫn dựa theo mẫu cổ là đền thờ Phật, Thánh Mẫu và Trần Hưng Đạo.
Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử, nhiều công trình kiến trúc xưa ở phố cổ Tiên Yên vẫn vững chãi với thời gian, tạo sự đa dạng về cuộc sống cũng như tín ngưỡng của người dân nơi đây.
Khoảng từ trước những năm 80 của thế kỷ trước, các khu phố chính của thị trấn đa phần là các khu nhà cũ của người Hoa để lại, mang nhiều nét giống phố cổ Hội An (tỉnh Quảng Nam). Do các ngôi nhà đa phần đã xuống cấp, tường bị nứt, cửa sổ bị mối mọt, nên nhiều nhà đã phá đi để xây mới. Hiện thị trấn chỉ còn gần 40 căn nhà, nằm rải rác ở các phố Thống Nhất, Lý Thường Kiệt, Hoà Bình, Quang Trung... Các ngôi nhà này được xây dựng khoảng đầu thế kỷ XX, theo cấu trúc nhà ống, hai tầng, mái ngói đất nung lợp theo kiểu âm dương. Tường nhà được xây bằng đá hoặc gạch đỏ, chiều dày khoảng 40cm, trần nhà và cầu thang thường bằng gỗ. Hầu hết các ngôi nhà của người Hoa có một khoảng giếng trời ở sân sau để đón gió và ánh sáng tự nhiên, giúp nhà thoáng khí, rất mát về mùa hè và ánh sáng chan hoà, phù hợp với cuộc sống khó khăn của người dân trước đây khi chưa có điện lưới. Ở thị trấn còn có nhiều công trình kiến trúc của người Việt cổ, tiêu biểu như Linh Quan tự có cách đây hơn 150 năm, ở phố Đông Tiến. Ngôi chùa qua nhiều lần sửa chữa, nhưng vẫn dựa theo mẫu cổ là đền thờ Phật, Thánh Mẫu và Trần Hưng Đạo.
Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử, nhiều công trình kiến trúc xưa ở phố cổ Tiên Yên vẫn vững chãi với thời gian, tạo sự đa dạng về cuộc sống cũng như tín ngưỡng của người dân nơi đây.
Công Thành
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét