Chùa Vãng và chuyện về nhà sư - liệt sĩ Thích Quang Tâm

Ở làng Quỳnh Lâu (xã Cộng Hòa, Yên Hưng) có một ngôi chùa gọi là chùa Vãng. Mặc dù nằm sâu trong làng nhưng ngôi chùa từ lâu đã là một địa chỉ quen thuộc của nhân dân quanh vùng và du khách gần xa. Chùa Vãng không chỉ là nơi những phật tử tìm đến thắp hương lễ Phật, là nơi nương tựa tâm linh của mọi người mà còn là nơi lưu giữ hài cốt của liệt sĩ Thích Quang Tâm, một nhà sư từng trụ trì ngôi chùa trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đã hy sinh để bảo vệ cách mạng.

Vĩnh Linh bảo tháp - nơi chôn cất hài cốt của nhà sư - liệt sĩ Thích Quang Tâm.

Ngược dòng lịch sử, vào tháng 2-1947, quân Pháp chiếm đóng trở lại toàn bộ tỉnh lị Quảng Yên. Chúng thường xuyên mở các cuộc càn quét, lùng bắt Việt Minh. Để hoạt động bí mật, Việt Minh chọn làng Quỳnh Lâu làm căn cứ và chùa Vãng là một điểm an toàn. Hoạt động của những cán bộ Việt Minh được sự giúp đỡ, ủng hộ nhiệt tình của nhà sư trụ trì Thích Quang Tâm. Theo các cụ già ở Quỳnh Lâu kể lại thì không ai biết chính xác nhà sư quê quán ở đâu, tên thật là gì mà chỉ biết pháp danh, biết ông là người rất giỏi tiếng Pháp. Trong suốt 1 năm trời, nhà sư đã tham gia giúp đỡ Việt Minh bằng những việc làm rất cụ thể như: Tiếp nhận “hũ gạo kháng chiến”, nấu cơm nắm, mua thuốc và các nhu yếu phẩm để chuyển về căn cứ, cất giữ tài liệu… Ngày 8-2-1948, địch tổ chức một trận càn vào Quỳnh Lâu. Phát hiện quân địch, nhà sư chỉ vội báo hiệu cho cán bộ Việt Minh rút ra ngoài mà không kịp giấu tập truyền đơn, lá cờ đỏ sao vàng đang cất trong chùa. Phát hiện cờ và truyền đơn của Việt Minh, giặc Pháp bèn mang nhà sư ra sân chùa tra khảo. Dùng mọi cách tra tấn dã man mà không đạt được mục đích, tên chỉ huy người Pháp đã rút súng bắn thẳng vào ngực nhà sư. Mãi đến khi quân Pháp rút đi, nhân dân quanh vùng mới quay lại chôn nhà sư trong khuôn viên nhà chùa.

Ông Hoàng Văn Giang, Trưởng ban hộ tự chùa Vãng, cũng là một người con của làng Quỳnh Lâu, cho biết: “Thân thế của nhà sư đến giờ vẫn là một sự bí ẩn. Cha ông tôi kể thời còn sống, nhà sư rất giỏi tiếng Pháp, nhiều hôm đi khỏi chùa hai, ba ngày mới về. Thế nên đến giờ nhiều người vẫn còn băn khoăn không hiểu nhà sư là người tu hành thật sự hay là cán bộ cách mạng cải trang để hoạt động”. Do không tìm được tung tích, không tìm được người thân nên hơn 60 năm nay, hài cốt của nhà sư Thích Quang Tâm vẫn được an táng tại chùa Vãng. Công lao của ông đối với cách mạng cũng chỉ có một số người biết. Đến năm 2005, tức 57 năm sau ngày nhà sư Thích Quang Tâm hy sinh, chính quyền xã Cộng Hòa và những cán bộ Việt Minh được ông bảo vệ hôm ấy mới sưu tầm chứng cứ, làm các thủ tục để đề nghị công nhận liệt sĩ cho ông. Đặc biệt, ông Nguyễn Phúc Tiến, một cán bộ Việt Minh đã từng nằm vùng tại chùa, đã xác định rõ: “Trong thời kỳ từ năm 1947 đến 1954, tôi phụ trách công tác Mặt trận Việt Minh ở xã nên đã giao nhiệm vụ cho nhà sư  tiếp nhận và cất giấu tài liệu để bảo đảm an toàn bí mật. Chùa Vãng còn là nơi căn cứ để giao nhiệm vụ từ vùng hậu địch về căn cứ chiến khu...”. Ngày 3-1-2006, Chủ tịch nước đã ký bằng Tổ quốc ghi công cho liệt sĩ Thích Quang Tâm. Để ghi nhớ công lao của nhà sư, năm 2007, nhân dân xã Cộng Hòa và bà con gần xa đã quyên góp, xây dựng tòa bảo tháp mang tên Vĩnh Linh bảo tháp chôn cất hài cốt của nhà sư.