Từ xa xưa, người dân trong vùng đã quen gọi làng Phong Cốc (xã Phong Cốc, huyện Yên Hưng bây giờ) là "Phố Cốc".
Phố Cốc có Đình Cốc, ngôi đình vừa thờ Thần Nông vừa thờ "Tứ vị Thánh nương", những người đàn bà trâm oanh, làm Thành hoàng của làng. Theo thần phả và truyền thuyết, bà Thánh Mẫu tên thật là Kiền Nương, họ Triệu, con một nhà thuyền chài trên cửa biển Kiền Hải, Châu Hoan (vùng Quỳnh Lưu, Nghệ An). Bà là một cô gái xinh đẹp, được đưa về Trung Quốc, vào cung làm hoàng hậu. Khi giặc Nguyên đánh chiếm nhà Tống, vua Tống Đế Bính vội sai cận thần đưa Hoàng hậu và hai công chúa sinh đôi là Hồng Hạnh và Hồng Liên cùng một thị nữ chạy về phương Nam. Đoàn thuyền vượt biển chạy đến Nghệ An bỗng gặp cơn phong ba lớn đã bị đắm. Chỉ còn hoàng hậu, hai công chúa và thị nữ sống sót, trôi dạt vào một ngôi chùa trên cửa bể Kiền Hải, được các nhà sư cứu thoát và nuôi dưỡng. Sau đó được tin nhà Tống mất, vua Đế Bính tử trận; hoàng hậu nhìn về phương Bắc mà than rằng: "Sống mà không báo trung được với nước, không trả được thù nhà thì ta chết còn hơn!" Nói xong, hoàng hậu cùng hai công chúa và thị nữ quyên sinh, vào một ngày cuối năm (24 tháng Chạp). Dân địa phương cảm phục đã lập đền thờ...
Phố Cốc có Đình Cốc, ngôi đình vừa thờ Thần Nông vừa thờ "Tứ vị Thánh nương", những người đàn bà trâm oanh, làm Thành hoàng của làng. Theo thần phả và truyền thuyết, bà Thánh Mẫu tên thật là Kiền Nương, họ Triệu, con một nhà thuyền chài trên cửa biển Kiền Hải, Châu Hoan (vùng Quỳnh Lưu, Nghệ An). Bà là một cô gái xinh đẹp, được đưa về Trung Quốc, vào cung làm hoàng hậu. Khi giặc Nguyên đánh chiếm nhà Tống, vua Tống Đế Bính vội sai cận thần đưa Hoàng hậu và hai công chúa sinh đôi là Hồng Hạnh và Hồng Liên cùng một thị nữ chạy về phương Nam. Đoàn thuyền vượt biển chạy đến Nghệ An bỗng gặp cơn phong ba lớn đã bị đắm. Chỉ còn hoàng hậu, hai công chúa và thị nữ sống sót, trôi dạt vào một ngôi chùa trên cửa bể Kiền Hải, được các nhà sư cứu thoát và nuôi dưỡng. Sau đó được tin nhà Tống mất, vua Đế Bính tử trận; hoàng hậu nhìn về phương Bắc mà than rằng: "Sống mà không báo trung được với nước, không trả được thù nhà thì ta chết còn hơn!" Nói xong, hoàng hậu cùng hai công chúa và thị nữ quyên sinh, vào một ngày cuối năm (24 tháng Chạp). Dân địa phương cảm phục đã lập đền thờ...
 |
| Hát mừng quê hương được đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, 8-2011. |
Cách đây hơn 170 năm, một nhóm người làng Cốc đi đồn trú miền Nghệ An, qua cửa Kiền Hải (thường gọi là cửa Cờn), thấy sự tích thiêng liêng của ngôi đền và khâm phục khí tiết lẫm liệt của "Tứ vị Thánh nương" liền xin chân nhang về quê và tôn nhang thờ trong Miếu Cốc. Đến thời Khải Định thứ 8, tháng Giêng năm Quý Hợi (1923), ông Ngô Văn Vệ (tức cụ Quản Đăng) là Chánh Hương hội và ông Vũ Huy Hoàn phó Hương hội, đã lên tận Hà Nội lấy bản thần phả do ông Nguyễn Văn Ước ở Viện Viễn Đông bác cổ sao kê, về làm thần phả của làng. Tượng bà Thánh Mẫu được tạc thờ trong Miếu Cốc, rồi sau rước về Đình Cốc. Từ đó đến giờ, mỗi khi làng vào lễ Đại kỳ phước lại nghinh rước trọng thể "Tứ vị Thánh nương" như một sự chứng kiến và phù hộ sự nghiệp dân sinh của làng...
Đình Cốc (cất dựng năm 1805), được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử và Văn hóa năm 1989, là ngôi đình to đẹp nhất trong 6 ngôi đình cổ còn lại hiện nay ở Yên Hưng. Với nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc rất tinh xảo, đặc biệt bức cửa lớn điêu khắc hình "Long đàn Phượng vũ" hòa nhập với cỏ cây hoa lá rất đẹp và ấn tượng, Đình Cốc là một mô típ hiếm thấy trong nghệ thuật chạm khắc ở các đình chùa Việt Nam.
Nằm giữa 8 xã đảo Hà Nam, Phong Cốc hình thành từ đầu giữa thế kỷ 15, với tên gọi Bồng Lưu, rồi Phong Lưu "nhất xã, tứ thôn". Làng Phong Lưu xưa có chợ Cốc là chợ đầu tiên trong vùng, hàng trăm năm nay giao thương nông sản, hàng hóa với các nơi; từng có những đoàn thuyền đinh lớn buôn bán trên các ngả sông đồng bằng Bắc Bộ và vượt biển vào tận Sài Gòn - Gia Định... Do sớm trở thành một trung tâm kinh tế - văn hóa của cả vùng với những thương gia, những cửa hàng cửa hiệu rất sầm uất như vậy mà cái tên "Phố Cốc" ra đời…
Từ các triều Hậu Lê, triều Nguyễn, làng Phong Lưu xưa đã có các danh nhân, các nhà khoa bảng đỗ đạt. Ông Bùi Huy Ngọc và Nguyễn Huy Khuê đều đỗ Hương cống cuối đời Lê. Hai ông có công trong việc đánh đuổi giặc biển hồi đầu triều Nguyễn năm thứ 2 (1803). Bùi Huy Ngọc được thăng Tham hiệp trấn Yên Quảng. Nguyễn Huy Khuê được trao chức Tri huyện Hữu Lũng. Ông Vũ Trọng Nghĩa đỗ cử nhân khoa Mậu Ngọ năm Tự Đức thứ 11 (1858) tại trường thi Nam Định, làm quan tới chức Huấn đạo Yên Hưng, giáo thụ Ứng Hòa và Tri châu Yên Châu...
Những năm 1940 tại Đình Cốc, từng có hội Tao đàn của những bậc văn hay chữ tốt, từng có cuộc thi thơ nhớ ơn công đức Tiên Công "trúc hải thành điền". Trong đình từng diễn ra hội nghị bí mật do tướng Nguyễn Bình từ chiến khu Đông Triều về thành lập "Trung đội Ký Con". Tháng 7-1945, sân đình từng làm quảng trường tụ họp nhân dân cả khu vực Hà Nam vượt sông Chanh tham gia đoàn quân cách mạng của tỉnh lỵ Quảng Yên, cướp chính quyền từ tay thực dân Pháp về tay nhân dân. Từ những năm 1960, hàng nghìn người dân Phong Cốc tỏa đi các nơi Uông Bí, Hà An, Sông Khoai, Móng Cái... mở đất xây dựng các vùng kinh tế mới. Bước chân truyền thống và trí tuệ lao động sáng tạo chế ngự thiên nhiên của người làng Cốc vẫn tiếp tục nối dài…
Ngày xưa, các triều đại phong cho Phong Cốc là "Phong Lưu nghĩa dân". Ngày nay Phong Cốc được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến và nhiều Huân chương Lao động, trong đó có Huân chương Lao động hạng Nhất vừa trao tặng 8-2011 vừa qua... Phong Cốc tiếp tục vươn lên xứng đáng là một điểm sáng, một làng quê "phong đăng hỏa cốc"…
Đình Cốc (cất dựng năm 1805), được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử và Văn hóa năm 1989, là ngôi đình to đẹp nhất trong 6 ngôi đình cổ còn lại hiện nay ở Yên Hưng. Với nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc rất tinh xảo, đặc biệt bức cửa lớn điêu khắc hình "Long đàn Phượng vũ" hòa nhập với cỏ cây hoa lá rất đẹp và ấn tượng, Đình Cốc là một mô típ hiếm thấy trong nghệ thuật chạm khắc ở các đình chùa Việt Nam.
Nằm giữa 8 xã đảo Hà Nam, Phong Cốc hình thành từ đầu giữa thế kỷ 15, với tên gọi Bồng Lưu, rồi Phong Lưu "nhất xã, tứ thôn". Làng Phong Lưu xưa có chợ Cốc là chợ đầu tiên trong vùng, hàng trăm năm nay giao thương nông sản, hàng hóa với các nơi; từng có những đoàn thuyền đinh lớn buôn bán trên các ngả sông đồng bằng Bắc Bộ và vượt biển vào tận Sài Gòn - Gia Định... Do sớm trở thành một trung tâm kinh tế - văn hóa của cả vùng với những thương gia, những cửa hàng cửa hiệu rất sầm uất như vậy mà cái tên "Phố Cốc" ra đời…
Từ các triều Hậu Lê, triều Nguyễn, làng Phong Lưu xưa đã có các danh nhân, các nhà khoa bảng đỗ đạt. Ông Bùi Huy Ngọc và Nguyễn Huy Khuê đều đỗ Hương cống cuối đời Lê. Hai ông có công trong việc đánh đuổi giặc biển hồi đầu triều Nguyễn năm thứ 2 (1803). Bùi Huy Ngọc được thăng Tham hiệp trấn Yên Quảng. Nguyễn Huy Khuê được trao chức Tri huyện Hữu Lũng. Ông Vũ Trọng Nghĩa đỗ cử nhân khoa Mậu Ngọ năm Tự Đức thứ 11 (1858) tại trường thi Nam Định, làm quan tới chức Huấn đạo Yên Hưng, giáo thụ Ứng Hòa và Tri châu Yên Châu...
Những năm 1940 tại Đình Cốc, từng có hội Tao đàn của những bậc văn hay chữ tốt, từng có cuộc thi thơ nhớ ơn công đức Tiên Công "trúc hải thành điền". Trong đình từng diễn ra hội nghị bí mật do tướng Nguyễn Bình từ chiến khu Đông Triều về thành lập "Trung đội Ký Con". Tháng 7-1945, sân đình từng làm quảng trường tụ họp nhân dân cả khu vực Hà Nam vượt sông Chanh tham gia đoàn quân cách mạng của tỉnh lỵ Quảng Yên, cướp chính quyền từ tay thực dân Pháp về tay nhân dân. Từ những năm 1960, hàng nghìn người dân Phong Cốc tỏa đi các nơi Uông Bí, Hà An, Sông Khoai, Móng Cái... mở đất xây dựng các vùng kinh tế mới. Bước chân truyền thống và trí tuệ lao động sáng tạo chế ngự thiên nhiên của người làng Cốc vẫn tiếp tục nối dài…
Ngày xưa, các triều đại phong cho Phong Cốc là "Phong Lưu nghĩa dân". Ngày nay Phong Cốc được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến và nhiều Huân chương Lao động, trong đó có Huân chương Lao động hạng Nhất vừa trao tặng 8-2011 vừa qua... Phong Cốc tiếp tục vươn lên xứng đáng là một điểm sáng, một làng quê "phong đăng hỏa cốc"…
Dương Phượng Toại
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét