Chuyển đến nội dung chính

Ngôi trường thời Pháp mang tên học giả Trương Vĩnh Ký

Được thành lập 90 năm trước, Pétrus Ký - nay là THPT chuyên Lê Hồng Phong - là một trong những trường trung học lâu đời nhất Sài Gòn.


Năm 1925, số học sinh người Việt theo học chương trình trung học Pháp ngày càng nhiều, khu bản xứ của trường trung học đầu tiên ở Sài Gòn Chasseloup Laubat không còn đủ sức chứa.
Chính quyền Pháp phải cho thành lập cơ sở mới theo thiết kế của kiến trúc sư Hebrard de Villeneuve để làm một phân hiệu mới tại Chợ Quán (thuộc Chợ Lớn).
Từ phân hiệu của Chasseloup Laubat thành trung học Pétrus Ký
Pétrus Ký có kiến trúc độc đáo với ba phần riêng biệt gồm khu học, khu nội trú và khu thể thao. Khu học hình tứ giác với hai chái nhô ra làm văn phòng ban hành chính, các lớp học tập trung tại hai dãy nhà một tầng bao bọc sân chính.
Trong cùng khu học có các phòng chuyên môn vẽ và sử địa, giảng đường có bậc và các phòng thí nghiệm. Khu nội trú có một phần là nhà ăn 600 chỗ và phần còn lại là bốn tòa nhà xếp đặt theo hình nanh sấu.
Cổng chính của trường (nay trên đường Nguyễn Văn Cừ) có tháp chuôn đồng hồ. Vật liệu xây dựng trường sắt, gạch, ximăng được mang từ Pháp sang.
ngoi-truong-thoi-phap-mang-ten-hoc-gia-truong-vinh-ky
Trường Pétrus Ký lúc mới hoàn thành. Ảnh tư liệu
Cuối tháng 11/1927, Toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne quyết định đặt tên phân hiệu mới xây của trường Chasseloup Laubat, mang tên Collège de Cochinchine, dưới sự điều hành của ban giám đốc trường chính và một giáo sư phụ trách tổng giám thị của phân hiệu.
Năm học 1928-1929, chính quyền Pháp đổi tên phân hiệu thành Cao đẳng tiểu học Pháp bản xứ, khai giảng với 200 học sinh đầu tiên. Trường có sáp nhập thêm một hệ trung học đệ nhị cấp bản xứ (Lycée) nên có hai cấp học, cao đẳng tiểu học và trung học (tú tài Pháp).
Nhân dịp khánh thành tượng đồng nhà bác học Trương Vĩnh Ký tại sảnh đường, Thống đốc Nam Kỳ đặt tên trường là Lycée Pétrus Trương Vĩnh Ký, thường được gọi tắt là Pétrus Ký.
Học sinh của trường tăng dần theo các năm sau đó, năm 1930 có 680 học sinh, trong đó 48 người thi tú tài. Do tuyển chọn và thi cử gắt gao nên học sinh của trường phần lớn khá giỏi, học hành chăm chỉ.
Nhân lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn hóa, nhà bác học Pétrus Trương Vĩnh Ký (1937), tượng bán thân của ông được đặt giữa sân trường.
Do chiến tranh nên học sinh trường Pétrus Ký di chuyển về trường sở Sư phạm Sài Gòn năm 1942. Ba năm sau đó, trường sở Sư phạm bị trưng dụng làm doanh trại cho quân đội Nhật nên học sinh Pétrus Ký lại trôi dạt về trường Tiểu học Tân Định rồi ngưng hoạt động.
Mãi đến đầu năm 1946, khi quân Pháp quay lại chiếm đóng Sài Gòn, trường được mở lại nhưng phải dạy nhờ ở chủng viện Công giáo Saint Joseph ở đường Lucien Mossard (Nguyễn Du ngày nay). Một năm dau đó trường được về chỗ cũ ở Chợ Quán và hoạt động cho đến nay.
Từ ngày thành lập đến trước năm 1947, hiệu trưởng Pétrus Ký đều là người Pháp, sau khi học sinh trở về trường cũ cũng là lúc ông Lê Văn Khiêm (giáo sư cử nhân Toán chính ngạch hạng nhì) làm hiệu trưởng thay thế. Từ đó, hiệu trưởng của Pétrus Ký đều là người Việt.
Ngôi trường của những phong trào đấu tranh chống Pháp
Trường Pétrus Ký nổi tiếng với phong trào đấu tranh chống chế độ thực dân Pháp, cổ vũ tinh thần yêu nước của người dân bằng nhiều hình thức sinh động.
Sau cuộc đảo chính của quân Nhật 9/3/1945, nhiều học sinh của trường đã tham gia phong trào Thanh niên tiền phong cùng một số giáo sư như Phạm Thiều, Lê Văn Chí, Trần Văn Thanh - những người bí mật hoạt động trong tổ chức Việt Minh để chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa tháng Tám giành chính quyền.
ngoi-truong-thoi-phap-mang-ten-hoc-gia-truong-vinh-ky-1
Học sinh trường Pétrus Ký thời Pháp thuộc. Ảnh tư liệu
Đầu năm 1948, học sinh Pétrus Ký đã mở đầu phong trào đấu tranh Dạy và học bằng tiếng Việt với yêu cầu bãi bỏ chế độ thi cử hà khắc, chống khủng bố, kìm kẹp học sinh. Trong ngày tựu trường một năm sau đó, họ cùng các học sinh trung học trường khác đưa yêu sách bãi khóa một tháng đòi Bộ Giáo dục của chính quyền giải quyết ngay.
Chính quyền Pháp bắt bớ, ra lệnh đóng cửa hai trường Pétrus Ký và Gia Long, sau đó yêu cầu học sinh làm đơn xin đi học lại. Học sinh lên tiếng đòi chính quyền lập tức trả ngay học sinh bị bắt, đảm bảo an ninh cho học sinh, không được khủng bố và bắt bớ vô cớ và mở lại các trường vô điều kiện.
Đầu năm 1950, hơn 2.000 học sinh trường Pétrus Ký và các trường khác đã kéo đến trụ sở Nha học chính biểu tình, đòi thả tự do cho học sinh bị bắt. Sau đó, đoàn biểu tình kéo đến Dinh Thủ hiến Nam Việt, mỗi lúc một đông, lên đến hàng chục nghìn người.
Trước sức ép này, Pháp ra lệnh cho cảnh sát bắn vào đoàn biểu tình, học sinh Trần Văn Ơn của trường Pétrus Ký bị trúng đạn, tử vong sau đó. Cái chết của Trần Văn Ơn đã tác động tới phong trào đấu tranh của dân chúng Sài Gòn.
Ngày 12/1/1950, lễ tang của Trần Văn Ơn đã biến thành cuộc biểu dương lực lượng của đồng bào yêu nước Sài Gòn - Chợ Lớn chống lại chính quyền thực dân Pháp. Hàng nghìn học sinh các tỉnh thành Mỹ Tho, Cần Thơ, Huế, Hà Nội kéo về Sài Gòn tham dự, tạo thành một lễ tang lớn nhất ở thành phố này kể từ sau đám tang Phan Bội Châu.
"Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9/1, ngày mà anh Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần Trần Văn Ơn bất diệt",  trích bài điếu văn của học sinh ngày đó.
Khoảng năm 1960, chương trình dạy bằng tiếng Pháp chấm dứt, Pétrus Ký trở thành trường trung học đệ nhị cấp và chương trình tiếng Việt được bắt đầu. Đây cũng là nguyện vọng của đông đảo thế hệ học sinh đã đấu tranh trước đó.
Dù Pháp muốn ban hành chương trình giáo dục với mục đích đào tạo đội ngũ tận tụy phục vụ cho chế độ, song đa phần học sinh Pétrus Ký đã không bị "đầu độc". Họ vẫn giữ vững tinh thần yêu nước, đấu tranh cho nền độc lập và thống nhất nước nhà.
Nhiều học sinh ở trường đã trở thành trí thức, văn nghệ sĩ và chính khách nổi tiếng như Huỳnh Tấn Phát, Trần Đại Nghĩa, Huỳnh Văn Nghệ, Trần Bạch Đằng, Nguyễn Tấn Gi Trọng, Trần Văn Khê, Mai Văn Bộ, Lưu Hữu Phước, Nguyễn Minh Triết… Nhiều giảng viên, lãnh đạo các đại học lớn ở TP HCM từng là học sinh của ngôi trường Pétrus Ký.
ngoi-truong-thoi-phap-mang-ten-hoc-gia-truong-vinh-ky-2
Học sinh trường THPT chuyên Lê Hồng Phong trong một lễ trưởng thành. Ảnh: Mạnh Tùng
Sau năm 1975, trường mang tên cố Tổng bí thư Lê Hồng Phong, đến năm học 1981-1982 tổ chuyên toán đầu tiên của trường ra đời. Từ năm học 1990-1991, trường chính thức được giao nhịêm vụ chuyên đào tạo học sinh giỏi cho TP HCM, là trung tâm chất lượng cao các tỉnh, thành phía Nam. 
Tỷ lệ tốt nghiệp của trường qua các năm luôn xấp xỉ 100%, trên 90% trúng tuyển đại học. Đây là một trong những trường giàu thành tích nhất TP HCM trong các kỳ thi Olympic, học sinh giỏi quốc gia.
Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898), tên hồi nhỏ là Trương Chánh Ký, sau này đổi tên đệm thành Trương Vĩnh Ký, là nhà văn, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục học, và khảo cứu văn hóa tiêu biểu của Việt Nam trong thế kỷ 19.
Thông thạo 26 thứ tiếng, năm 1874 Trương Vĩnh Ký được thế giới bình chọn là “nhà bác học về ngôn ngữ”, nằm trong danh sách 18 nhà bác học thế giới của thế kỷ 19, được ghi tên trong Tự điển Larousse.
Mạnh Tùng

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

PHỤ NỮ SÀI GÒN XƯA ĐẸP VÀ SÀNH ĐIỆU NHƯ THẾ NÀO?

Váy suông, bó sát, váy xòe… du nhập vào các đô thị miền Nam những năm 60, 70 và nhanh chóng được phụ nữ đón nhận. Nhiều người đến Sài Gòn lúc ấy đều ngạc nhiên về nét đẹp hiện đại và ăn mặc hợp mốt của những quý cô thành thị. Thời trang của phụ nữ Sài Gòn xưa Phụ nữ Sài Gòn – Đi về phía trước
Đôi mắt to sáng lấp lánh, khuôn miệng nhỏ xinh lanh lợi và đôi má bầu bĩnh là nét đẹp
đặc trưng của thiếu nữ Sài Gòn xưa. Đội thêm một chiếc mũ bê rê được ưa chuộng
thời điểm này làm tăng nét cá tính cho cô gái trẻ. Phong cách của người phụ nữ xinh đẹp trong bộ váy xòe chấm bi bồng bềnh, thắt
eo gọn cùng kiểu tóc sang trọng vẫn không hề lỗi mốt cho đến bây giờ. Nữ sinh lớp Đệ Tam (tương đương lớp 10) trường Quốc Gia Nghĩa Tử, Sài Gòn năm 1968. Áo dài nữ sinh trên đường Lê Lợi, đoạn trước Công ty xe hơi Kim Long
(bên cạnh thương xá Tax) năm 1965. Phụ nữ Sài Gòn năm 1963. Thời đó, vào mỗi chiều cuối tuần,
phụ nữ Sài Gòn thường đi dạo, bát phố trên đường Lê Lợi, Tự Do. Ảnh chụp vào tháng 12 năm 1967.

CHÂN DUNG CÁC MỸ NHÂN SÀI GÒN TRÊN BÌA TẠP CHÍ VIỆT NAM TRƯỚC 1975

Cùng nhìn lại ảnh của các “hotgirl” Sài Gòn để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng những năm tháng cũ ấy. Tạp chí “Vietnam” là ấn phẩm quốc tế được phát hành ở Sài Gòn trước năm 1975 và có rất nhiều trang bìa chụp các người đẹp nổi danh khi ấy của đất phương Nam. Có thể kể đến những cái tên như ca sĩ nổi tiếng Phạm Thị Hiếu, hotgirl Sài Gòn Nguyễn Thi Kim Anh hay nữ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đều góp mặt ở đây. Hãy cùng nhìn lại các mỹ nhân thời xưa để thấy nét đẹp dung dị, dịu dàng của những năm tháng cũ ấy. Túy Phượng Nguyễn Thị Túy Phượng – người nhận được giải thưởngtrang phục đẹp nhất tại Liên hoan nhạc Pop tổ chức tại Sài Gòn ngày 30/1/1972. Túy Phượng tên thật là Nguyễn Thị Kim Phụng, sinh năm 1939 tại Bạc Liêu, cùng tuổi với các nữ tài tử: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh, Kim Vui và nữ nghệ sĩ Bích Sơn. Ở tuổi 14, 15 Túy Phượng đã được khán giả yêu thích qua những vai diễn nhí nhảnh, hồn nhiên. Đến tuổi 16, 17, khi nghề nghiệp đã định hình, diễn xuất có chiều sâu, Phượng thu hút người xem tr…

Vị bánh cuốn gốc Bắc hơn nửa thế kỷ ở Sài Gòn

Dĩa bánh nóng hổi, thơm phức được tráng theo công thức truyền thống của một gia đình gốc Bắc di cư vào Sài thành từ những năm 50.

Bánh cuốn là món ăn có tiếng ở miền Bắc, đặc biệt là đất Hà thành. Từ thôn quê, thứ bánh dân dã len lỏi vào giữa phố xá, trở thành món "ruột" của người thành thị. Không rõ món ăn này du nhập vào Sài Gòn chính xác từ khi nào, tôi chỉ biết trong một con hẻm nhỏ có quán bánh cuốn do một gia đình gốc Bắc lập ra, từ khi vào Sài Gòn ngót nghét hơn 63 năm trước. Quán bánh tên Song Mộc, mở cửa chính xác vào năm 1954. Những túp lều xanh cạnh bên những tán cây tại quán Song Mộc. Ảnh: Phong Vinh. Bánh cuốn ở quán luôn nóng hổi vì người đứng bếp chỉ tráng bánh khi có khách. Lớp bánh được tráng chín tới, có độ mỏng vừa phải, mềm dai nhưng không dễ rách. Nhân bên trong không mướt như thường thấy mà hơi khô, được nêm nếm theo công thức gia truyền nên có vị khác lạ. Sau khi bánh cuốn nhân xong thì được xếp gọn ghẽ trên dĩa, rắc thêm một nhúm hành phi giòn, vàng …